translated by Bernard Yiftheg
illustrated by Gue

GUWCHIIG

Guwchiig ea maa paer u madaay ni n'umngin ea yafas rook'. Chanea gaethii ba niig. Ba gamanmaan. Maa pagoofaan u ba chabol u dakeän loelugean. Raa yib nga laang mea maab ngea pagoofaan. Mea liith nga qaer mea maen.

Maa pagoofaan ea guwchiig ni l'agruw fa dalip yaay u laen reeb ea meent'. Raa yog nii k'af lubaan ni neel' ea meent'. Ku maa noon ko rea chabol nu dakeän loelugean neam. Ba chuguur i gaman raqay nguwealean. Ma dear yingyeeng ea ggaan rook', maa fuul' ea niig ni yuu reeb. Maa rungaqag ban'ean u noechii mat'uft'uuf ni baay u ba rabaaq i loelugean. Ri ba m'uuth teel ea guwchiig.

Booqor ban'ean ni maa rungaqag ea guwchiig lingaan ko n'ean ni maa rungaqag ea girdiiq lingaan. Dear faraay ea guwchiig boen ban'ean, chanea yaed ma naang lamean ban'ean. Ri ba feal' ea thämthaem u wuruq i doew ea guwchiig. Neel' ea duw ma kea qilal. Chiitinangin ngea walaagean ea chiitinangin ni ba bpiin ea yow maa chuguliy ea bitiir. Chiitinangin ea guwchiig ea qiir ea maa guy reeb ea guwchiig ngea qun ngaak' i chuguliy faak.

Guwchiig ea yuu raan' ni maa paer. Yaed maa qabiich ngea mool u taqa baang. Yaed maa guy-eed yaed ko paer rooraed ngea qayuw rooraed ngooraed. Faqän raa daathii thiin ea maa yoeg ea guwchiig, ma qeree, falgaer ngea k'iiq, ngea waqachar ngea gaawol, ea goqo baay faan ni yaed maa taay. Pi n'ean ney ea goqo maa riin' ea guwchiig. Dear maa cham naag ea guwchiig ea ggaan fa qu ra maathurub gaed. Yaed maa t'ufeeg-eed yaed.

Ka qa ni pirqeg ba yaay nii qayuweeg ea guwchiig ea girdiiq ko fitaeq. Raa m'aar fea maqadqad reeb ea guwchiig, ma maa yib boech i yaed i qayuweeg. Maa yib l'agruw ea guwchiig ra taay loelugrow nga taan yap'oon fa bi ni kea m'aar ea guwchiig. Nga ra feek i yaen nga laang nga dakeän ea daay ngea yog nii pagoofaan. Raa yog nii pirqeg ea guwchiig woqën u fidik' ea lumar ni daab i chaafineeg ban'ean. Maa noon u fidik' ea lumar mea yaen lamaan i qaaw nga ban'ean ngea suul ngaak'. Mea naang ea gi ni ngea soor ngaay. Ban'ean ni boed ba niig, bowoch, fa t'aay ea reegur.

QUW FEAN I LLOW-AEN' EA GUWCHIIG?

Llow-aen' ko gamanmaan ea daariy beaq ni ka rii naang faan. Reeb ea gamanmaan ni maa paer u madaay ea ri boa moqmaaw' i naang ea llow-aen' rook'. Gowchiig ea daab i yog i sikeeng naag ni boed rogon ni yi maa sikeeng naag ea girdiiq ngea chiyeg. Nga ni sikeeng naag rogoraed ni ba thiil rogon.

Reeb i rogon ea nga ni sikeeng naag ea man'ëy ko guwchiig. Ba gaaq ea man'ëy rooraed. Guruy ko man'ëy ni yaed maa taafinaey riy ea ba gaaq yaang. Qiir ea raay ea pow riy ni ba llow-aen' ea ti ney ea gamanmaan. Ku reeb ni yi ma naang ni ba llow-aen' ea guwchiig ea rogon ea ngoongol rooraed.

Ba qadaag ea guwchiig ni yaed maa k'aak'aring boech ea gamanmaan. Gamanmaan ni maa k'aak'aring boech ea gumanmaan ea yaed ba llow-aen'. Ba gamanmaan ni maa k'aak'aring reeb ea gamanmaan, ea ma naang ni baay ban'ean ni raa buuch. Qiir ea raay ea pow riy ni bea leam nga m'oon.

Guwchiig ea yaed maa sunumeeg ea gosgoos rooraed. Maa miit ea gosgoos ni ma naang boech ea guwchiig nga boech. Maa miit ngooraed ni paapëy. Yaed maa gosgoos ni nap'an ba lëy ea qaawaa fa ba n'uw nap'an. Yaed maa thilthiliyeeg rogon ni yaed maa yaen u ba gosgoos. Qurngin ea ti ney ea bea daag ni ba gaaq ea llow-aen' ko ti ney ea gamanmaan.

Ku reeb ea pow ea rogon ni yaed maa pirqeg kanaawoqën ban'ean. Guwchiig ea ba cheag ko bi ney. Reeb ea rraan ma qeree qii faafeël ba guwchiig nga a gaaf i wul ni kea moenur, ni bea yoen' ku beaq. Yoen' ba yaay ma dea thap ko fa qa neam mea gabael nga rocholean ea teang ni ba toelaeng nga laang. Qeree raa diqiy mea feek? N'ean nii riin' ngaay ea suwon naag qiir nga laang u fidik' ea daay, mea suruy fa rea gaaf i wul nga ba rabaaq i loelugean ngea muul. Mea qeree kii feek nga kii yoen' ko fa qa neam.

Baay l'agruw i scientist ni qu ra guy l'agruw i guwchiig ni yow bea k'aring ba looth. Bea guy fa gäl i guwchiig rogon ni nga ra girengiy fa rea looth nga tamiilaeng u thiliin ruw-aang i malaang. Yow bea dead ngaak' nga qu ra girengiy nga m'oon ngea nga toomur. Chanea dear muul. Dear yog ni nga ra girengiy nga tamiilaeng.

Qu ra girengiy boech ma dear yog. Mea yaenba gayow. Suul ma kea feek boechii niig ni kea liiq. Boechii niig ni ba m'uuth rachangalean. Qeree yib i rugöy ea rachangal riy ko fa rea looth mea buukey looth nga wean. Buukey looth nga wean ma yow koel nga ra feek-eew i yaen nga lukngun fa rea teang ma raanow ra digey. Bi ney ea n'ean nii riin' ea gäl ney ea guwchiig ea bea m'uug ni yow ma naang ea n'ean ni yow bea riin'.

Gamanmaan ni ba gaaq ea llow-aen' rook' ea yaed maa t'ufeeg-eed yaed. Yaed maa fagear. Maa riin' ea girdiiq ea bi ney. Ku qer rogonea kuus ngea chiyeg. Ti ni ba qaraay ea gamanmaan ni ba soobuut' ni boed e boroq ea dear yoedöroey.

Guwchiig ea baay ea ti ney ea ti ney ea ngoongol rooraed. Chiitinangin ea bitiir ngea bitiier ea ri yow ba chuguur. Boech ea guwchiig ea yaed maa fagear ni n'umingin ea yafas rooraed. Raa yim' leqngin fa fagear rook' reeb, ma maa m'uug ni kea kireeb-aen' fa rea guwchiig. Raa qii paer nga qii liyeeg fa bi neam ni kea yim', ni bea falgaer. Ku reeb ea raa paer ni daab kii qabiich ni ba n'uw nap'an.

Ka ba yoqor ea maruweel ni ka baay ni yi raa riin' ni nga ni naang boech rogon ea guwchiig. Ra baed u baang ni ba thiil, ra baed u madaay. Yafas u madaay ea ba thiil rogon ko yafas u qarow. Ba maduugil ni baay boech ban'ean ni gaed raa naang ni ba beqech u marungaqagean ea guwchiig. Rogon ea daay ngea rogon ea paer rooraed u madaay.

Guwchiig ea yaed maa qayuweeg-eed yaed. Goqo qaraay rogon ea gamanmaan ni ba gaaq ea llow-aen' rook'. Baay ba yaay nii chub ba doonmaech u charean ba raan' i guwchiig mea baalyaang reeb. Ka chi ngiyaal' neam mea yib l'agruw i yaed ngaak'. Raa ba gayow mea yib i taay loelugean nga taan ba rabaaq i yap'oon fa bi ni kea baalyaang ea guwchiig. Ra taay u dakeän ea daay u leang nga qii pagoofaan. Dea n'uw nap'an mea feal' rogon. Nap'an nii feal' rogon, nii suul geelngin, ma fin qaram ea ngiyaal' nii yaen fa raan' i guwchiig.