translated by John Chingyan
illustrated by Robert Fithing

YAQAN EA GAETUW

Kaakaroom ni kaakaroom u ba binaew u Saapaan ma qimmoey ba tabinaew riy ni ri yaed ba gaafgow. Ba piireq ea bitiir ni baay ko rea tabinaew neam. Ma ba chuguur ni ngea gubiin ea rraan ni daariy ban'ean ni nga ra kaay-eed. Ma chanea gäl labthir rook' ea pi bitiir neam ea ri yow maa qayuweeg ea pi bitiir roorow neam ni ba feal' rogon. Qeree ri ku ba taa fool ea pi bitiir neam roorow, ma yaed ba taa maqayuweeg ea gäl labthir neam ni ba feal' rogon.

Qeree nap'an ni yugu raa qilal reeb ea ti ni ba qaram ni pagäl ni raa yog ni ngea qun nga reeb ea maruweel, mea qun ko chiitamingiraed nga milaey' ko maruweel, ma ti ni bpiin ea bea paer u tabinaew nga qii qun i qayuweeg ea chiitinangiraed.

Ma bi ni ba qaram ni th'abii bitiir ko pi walaag neam ea yugu ba thiil u fidik' ea pi bitiir neam. Yugu ba paag fean ea qachiichiig ni daariy ban'ean ni raa yog nii riin'. Ma chanea qiir ko pi walaag neam ea th'abii llow-aen' ko paaq ni sukuul. Ba piireq ban'ean ni kea fil kea miit ngaak' ni daawor i miit ko ti ni ba qaram ni walaagean ni yaed ba qilal ngaak'. Chii pagäl neam ea yugu maa paer rook' ni daar maa noon.

Qeree paer ea gäl labthir rooraed neam nga qu ra guy-eew ma yow leam naag ni nga ra piiq nga sukuul ni ngea sukuul naag ea paedrey. Qaram mea yaen i reeb ea rraan ma yow feek nga raanoed nga reeb ea tafean ea paedrey ko rea binaew neam. Ma yow yoeg ngaak' ea rea paedrey ni ba qaram ni maa paer ko rea naqun neam ni ngea paer ea chii pagäl neam rook' ngea sukuul naag.

Qeree feek ea rea paedrey neam fa chii pagäl nga qii paer rook'. Ri ku ba feal' rogon ni qii qayuweeg fa rea paedrey ea chii pagäl neam. Ma ku maa fil boech ban'ean ngaak. Ku baay yuu ngiyaal' ni ku maa deqeriy ea rea paedrey neam boech ea deqer ngaak' ea chii pagäl ni ba moqmaaw', ma chanea maa yog nii fuluweeg ea rea pagäl neam.

Ma ri ku qaram rogon ni ri ba paapëy ni bea miit ban'ean ngaak', ma ri ku ba taa fool ko rea paedrey neam. Qurngin ban'ean ni yi maa yoeg ngaak' ma ri maa taay nga tagiil'. Kea mus ni taqa ban'ean ea dear maa yog rook' qadow. Chii pagäl neam ea ri ba qadaag ni maa yoeloey yaqan ea gaetuw. Gubiin ngiyaal' ni yugu raa qii paer ma bea yoeloey yaqan ea gaetuw. Ku mus nga nap'an ea sukuul rook' ma goqo yaqan ea gaetuw ea bea yoeloey.

Ma yugu raa paer u baang ni goqo qiir mea yoeloey yaqan ea gaetuw, ka rii paer ni ba gaaq ni qaram ea n'ean ni kea paer ni maruweel rook'. Yugu daab i pirqeg ban'ean ni raa yog ni nga ni yool ngaay, yaa kea yoeloey yaqan ea gaetuw ngaay. Kii madaq nga doew ea naqun ngea screens ko wiindaa ni kea yoeloey ngaay.

Qaram ea n'ean ni yugu bea puw-aen' naag ea rea paedrey neam ngaak' maa dear yog nii paag. Qeree puw-aen' i puw-aen' boech fa rea paedrey ea . . . mea yoeg ngaak' ea chii pagäl neam ni faqän raa daab i paag ea n'ean ni bea riin' ngea mang baabiyor ea fil, ma qaram ea ngea chuw u roem.

Qeree yaen i reeb ea rraan ni ku bea yoeloey yaqan fa pi gaetuw nga baang i baabiyor ni baay u langaan ea wiindaa mea puw-aen' fa rea paedrey ngaak'. Ma qaram mea yoeg ngaak' ni ngea chuw u roem yaa kea guy ma daab i yog ea paedrey rook'. Mea gaqar ngaak', "Paedrey ea daab i yog room, ma chanea sanaa raa yaen e dakean reeb ea kadbuul ma ga raa saalap i yoeloey yaqan' ban'ean." Ma kii gaqar ngaak', "Raa qu mu maal'aaf nga qoreel ko yuu yaang ni ba gaaq ea raad riy ni neap', mu paer u baang ni ba qachiichiig."

Qeree yigii paer fa rea pagäl nga qii leam naag ko maang faan ea bug neam ea thiin ni kea yoeg fa rea paedrey ngaak', ma ri dear naang faan. Ma chanea ku dea fiith ea rea paedrey neam yaa kea taamdaag ngaak'. Qeree kunuy ea chugum rook' ngea m'agm'aag nga taqa baang ngea yip' boechi lëy i leek' ngaay ngea taay nga poen, mea fangichiy fa rea paedrey ngea muuq, ma qaram mea qog nga kanaawoq ngea yaen.

Qeree yaen i yaen boech u roem i yaen ea . . . ni ka rii kireeb-aen', ma kea maen-aen ' ko n'ean ni ngea riin'. Ma kii taamdaag ni ngea suul nga tafean, yaa bea leam naag ni raa puw-aen' ea chiitamangin ngaak'. Qeree qii yaen u roem u kanaawoq i yaen ma bea leam. Ma qeree yib ngaen' ni yi maa yoeg ni ku baay reeb ea tafean ea paedrey u reeb ea binaew ni ba chuuchuguur ko bi ni ba qaram ni baay riy ea binaew. Qaram mea leam naag ni ngea yaen ko bi neam ea binaew ngea guy ea pi paedrey neam ngea weeliy saalapean ngooraed mea weeniig naag qiir ngooraed ngea paer rooraed.

Ma chanea rea tafean ea paedrey ni ba qaram ni bea leam naag ni ngea yaen ngaay ea ngiyaal' neam ea daakuriy beaq ni maar paer riy, ma dea naang fa rea pagäl ni qaram rogon. Faan ni daakuriy beaq ni bea paer ko rea tafean ea paedrey neam ea bachaan ba kaan ni kea yib i paer ko rea naqun neam ni maa languy ea girdiiq. Kea piireq ea girdiiq ni qii gëy rogon' ni ngea liiq ea rea kaan' neam ni goqo ka ra m'aed ni yi bea leam naag ni rea kaan neam ea kea liiq raed. Qeree soor fa rea pagäl i yaen ko fa rea binaew ni daariy taqareeb ea pi n'ean ney ni kea rungaqag u marungaqagean ea rea kaan neam.

Nap'an nii yaen i taaw fa rea pagäl ko fa rea binaew ma kea neap', qeree gubiin ea girdiiq ni kea yaen nga naqun kea yaen nga dakeän ea maen' ko maab rook'. Qeree qii chaachangar boech fa rea pagäl u roem i yaen ea . . . mea yaen i miit qawochean' nga raqën ba magael ni baay u dakeän boechi yaang i toelaeng u ba rabaaq ea rea binaew neam. Qaram mea soor i yaen ko fa rea magael. Rea magael neam ea bea qab nga tafean fa pi paedrey ni ba qaram ni kea yib i paer fa rea kaan ngaay. Ma maa yoeg ea girdiiq ni faan ea rea magael neam ea bachaan ea nga qii waawaiy ea maleekaag i yaen ea nga raam mea yog nii liiq raed ngea languy raed.

Mea yaen fa rea pagäl ko fa rea naqun ni dea naang ni qaram rogon. Yaen i saak'iy ko maab nga qii tugtuguy ea . . . ma daariy beaq nii yib i biing ngaak'. Ma nap'an ni yigii taay paaq ko fa rea maab nii piiq nga naqun mea maab fa rea maab! Qeree yaen nga laan fa rea naqun ni kea falfal-aen, ma qii chaachangar boech u roem i yaen ni bea leam naag ni baay i guy beaq. Ri daariy beaq nii guy, kea mus ni chabung ngea tafean ea goenoew ea guy ni ba sug u laen' fa rea naqun. Mea naang u waen' ni kea n'uw nap'an ni daawor kii thiy beaq ba walguy u laen ea rea naqun neam, mea gaqar u waen', "Qum, kea muturug ni raa gaqar ea pi paedrey ni ba qaraay ni yaed maa paer u roey raa yog ni gu paer rooraed nga qu gu maruweel rooraed." Ma ri n'ean ni rii geel naag ea falfal-aen' rook' ea wiindaa ko rea naqun neam ea ba weachweach ni ri ba feal' ni yi raa yoeloey yaqan ban'ean ngaay.

Bea yoodorom ea ngiyaal' neam ma ka rii magear, ma chanea ri bea yaen ban'ean u paaq ni ngea yoeloey yaqan ea gaetuw nga doew fa pi wiindaa. Qeree ka bea chaachangar u roem u but' i yaen ea . . . mea guy ba kaahool ni tafean taataliin ea yool ea baay riy. Qeree feek ngea yaen i paer ko fa pi wiindaa nga qii yoeloey yaqan ea gaetuw ngaay. Ba piireq ni ba piireq yaqan ea gaetuw nii yoeloey ea . . . mea yib ea chuuchuw ngaak' ma dea naang mea thig nga but' ni ngea mool. Ri ka rii yaen ni ngea feek ea chuuchuw u qawochean mea yib ngaen' ea thiin rook' fa rea paedrey.

"Raa qu mu maal'aaf nga qoreel ko yuu yaang ni ba gaaq ea raad riy ni neap', mu paer u baang ni ba qachiichiig."

Qeree yigii paer nga qi kii leam naag ea pi thiin neam ma ri dear naang faan, ma chanea ma naang ni ba gaaq laen ea rea naqun neam, ma goqo qiir u laanggin. Qeree yib boechii magar ngaak'. Qaram mea chaachangar naag baang ni ngea yaen i miith ngaay ni ba qachiichiig, mea yaen i guy ba kaahool ni tafean ea chugum ni raa taaw ngaay. Ma baay qupongean ea rea kaahool neam ni yi maa niing. Qeree chuw nga laanggin fa rea kaahool ngea niing ea kaahool ngaak' mea mool.

Ma nap'an nii yaen i ching ko lukngun ea neap mea yaen i gin nga lingaan ea wagëy u laen fa rea naqun. Qeree qii paer nga qii matooyil mea naang ni yi bea chaam, yaa ku bea rungaqag lamaan ea girdiiq ni bea tooluul. Rii yib ea taamdaag ngaak' ni ba geel yaa dea naang ko miniiq ea bea chaam ngea faan ni yi bea chaam. Qeree mus ko changar ma kea dabuy ni ngea changar ni faan ea rii guy ban'ean ni dabuun ni ngea guy. Qeree yigii paer u laen fa rea kaahool ni daa kiir mithmith, ma mus ko pagoofaan rook' ni kea dabuy ni ngea pagoofaan. Ngiyaal' neam ma kea maath fa rea magael ni qii qab, qeree ka rii talumar laen fa rea naqun. Qeree chöb i chöb boech lingaan laen fa rea naqun ea . . . ma kii yaen i qaaw ea moechaq ba yaay.

Nap'an nii yaen i kaakadbuul u reeb ea rraan riy nii qod fa rea pagäl u laen fa rea kaahool, ma qeree n'aeg lingaan ngea yib nga but'. Qeree ga ma naang ko maang ea guy ni th'abii soomm'oon? Rachaq! Rachaq ea guy ni ba wagëy u dakeän ea faraf u but', ma fidik' ea pi rachaq neam ea baay ba tagaan' gusun' riy ni kea yim'. Ba boroq ni ba gaaq ni ba gaaq, ba gaaq nga ba garbaaw!

Qeree yigii paer fa rea pagäl nga qii yaeliy fa rea boroq ni kea baalyaang-aen' ko maang ea kea liiq ea rea boroq neam ni qaram gaam'ngun. Ma naang ni gaathii girdiiq, ma dear guy reeb ea gamanmaan ni qaram gaam'ngun nii mang ea qiir ea kea liiq ea rea boroq neam. Qii chaachangar boech u roem i yaen ea . . . mea yaen i miit qawochean ko fa pi yaqan ea gaetuw ni qii yoeloey yaqan u reeb ea rraan. Mea guy ni kea wagëy ea rachaq nga dakeän. Qaram mea naang u waen' ni pi gaetuw ni ba qaram ni qii yoeloey yaqan ea yaed ea ka ra liiq-eed ea rea boroq neam. Qaram ea ngiyaal' ni fin i naang faan fa rea bug i thiin nii yoeg fa rea paedrey ngaak'.

"Raa qu mu maal'aaf nga qoreel ko yuu yaang ni ba gaaq ea raad riy ni neap', mu paer u baang ni ba qachiichiig."

Rea pagäl neam ea reeb ea girdiiq ni ba gilbuguwaan ni baay u Saapaan ea chiiney ko mayool yaqan ea gaetuw. Kea madaq ko chiiney ma ka baay yuu yaang ea pi yaqan ea gaetuw ni ba qaram ni qii yoeloey yaqan ni yi maa daag nga qii guy ea waasool.