translated by John Chingyan
illustrated by Robert Fithing
layout by June Urada

Ba Maroqroq Ngea Ba Kuus

Boeg I Pagäl Ngea Ba Raan I Kaayruu

Beaq Ni Bpiin Ngea Beaq Ni Ba Toogtaa

Wolf Ngea Foen

Noechii Yaat

Qimmoey ba lion kaakaroom ni qii leam naag ea maabgol. Ma qeree yaen i reeb ea rraan ni bea yaen u fidik' ea paan i yaen, mea yaen i paat ngaak' boechii piin ni ri ba pidooraang ni ba pidooraang. Qeree qii miith lion nga qii guy fa rea piin ma ka rii yim' ngaen ni ngea leqngiy ea chii piin neam.

Qeree yaen i reeb ea rraan mea yib lion ngaak' ea chiitamangin fa chii piin ni bea yib i niing fa chii piin ni ngea leqngiy. Ma chanea rea pumoqon neam ea gaathii ri ba qadaag ni ngea piiq faak ngaak' ea gamanmaan ngea leqngiy. Ma ku bea rus ni ngea gaqar ngaak' daab i yog.

Qeree gaqar ku lion, "Chiiney ea ka mu magaer ni ka muub ma kea feal' nga mu maen ngea gabuul ma ga yib fin gu suuluweeg tabanggin ea thiin ngoom." Qaram mea yaen lion ni ka rii falfalaen'. Ma fa rea pumoqon ea yigii paer ni kea maath ea liyab rook', daa kii naang ko maang ea ngea riin'.

Nap'an ni yigii yaen i kaakadbuul u reeb ea rraan riy mea taaw lion ngaak' fa rea pumoqon. Qeree nap'an nii changar fa rea pumoqon ni kea yib lion mea gaqar u waen', "Ka chiiney ea nga gu leam naag ban'ean ni nga goeg qaraa nga gu riin', yaa raa daangaay ma ka daqir ea nga guum' ngea faakaag."

"Lion ni piiluung, chiiney ea ka mu magaer ni ka muub. Ma bi ney ea tabinaew ea ri ba gaafgow. Mea guur ea ga ba piiluung. Qeree ka gu noon ngaak' ea qa ney, ma bea gaqar qiir ea daariy ea thiin rook'. Ma chanea faqan ga raa th'aeb k'uynguum ma ga luf nguweeleem, me qeree gimeew raa maabgol ma raa qun ngoom."

Qeree qaram mea suul lion ni ka rii falfal-aen' ngea yaen ngaak' beaq ni ngea th'aeb k'uynguun ma nga ni t'aer nguwealean. Nap'an nii m'aay i t'aer nguwealean ma ka ni th'aeb k'uynguun ma qaram mea suul ko fa rea moqon ni ka rii geel boech ea falfal-aen' rook'.

"Mu daag k'uynguum ngoog nga gu guy." Mea daag lion k'uynguun ni daakuriy. "Mu daag nguweeleem." Me qeree kii daag lion nguwealean ni ku daakuriy. "Ba maenigil, mu soen ka guub ngoom ea guur ea ra ba gamanmaan niir ni mu leam naag ni nga mu leqngiy faakaag."

Qeree feek ea rea pumoqon neam ba lëy i gaak'iy u but' nga qii m'aag ku lion. Mea maath ea liyab rook' lion ngea miil ngea miil nga fidik' ea paan ni daa kii leam naag ea maabgol.

"Geelngin ea qadaag roodaed ea ku maa gaafgow naag daed yuu yaang i yaal'!"

Donkey U Laen Dagurean Ea Lion

Qimmoey ba donkey kaakaroom nii yaen i pirqeg ba dagurean ea lion. Qeree feek ea rea dagurean ea lion neam ngea chuw ngaay mea yib nga laen binaew. Ri ba geel ea marus nii taay ea bpiin, bitiir ngea pumoqon. Ma ku qer i taay ea gamanmaan, yaa ku yaed be taamdaag ngaak'. Ma daariy beaq ni ma naang ni ba donkey.

Qeree rii paer donkey ni kea falfalaen'. Yaa daa kiir maruweel ni boed ka faraam ni gachowor gaak'iy ni gubiin ea rraan ea maruweel rook'. Ka rii paer ni gubiin ea rraan ma ngea yib nga laen binaew ni ngea k'aring ea girdiiq.

I yaen i reeb ea rraan ni kii yib nga laen binaew ni bea k'aring ea girdiiq, ma kea miith ea chaaq i fox nga foen ba naqun bea yaeliy. Ma qeree kea madaq lunguun donkey nga laang ni bea minmin ma qeree poey fox lamaan ni qadow i donkey.

"Qaahaa! Ka gu poey-eem, i guur donkey. Faqän raa ga ba qadaag ni nga ku gu mu dakea lion naag-eem ma nga mu th'aeb lunguum, yaa gaathii qer rogon lunguun ea lion!"

"Faqän raa qu mu dakea beaq naageem ma nga qu mu koel qayuw, yaa ku guur ea ga raa piiq-eem nga laang."

Chaaq I Wolf Nii Yaen Ko Fitaeq

Kaakaroom ni kaakaroom ma qimmoey l'agruw i fagear ni ri ba feal' ni ba feal' ea thiin roorow. Yaa goqo yow ni yow maa faafeäl. Gäl i chaaq ney ea qaram ea wolf ngea fox.

Mea wolf ea beaq ni goqo ban'ean ni ngea feal' ngaak' ea maa leam naag. Qeree paer nga qii yaeliy fox ma bea qaaw-aen ngaak'. Qeree yigii paer nga qii leam naag ea n'ean ni ngea riin' ngaak' fox ni ba kireeb, ma chanea ngea daab i naang fox ni qiir ea kea riin'.

Qeree yaen i reeb ea rraan ni bea yaen fox u roem u kanaawoq i yaen mea yaen i tun ku wolf ngea ku boech ea gamanmaan, ma qeree yaen ni ngea yaen ngooraed, mea rungaqag fithingaan ni bea yoeg wolf. Qeree n'aeg lingaan ngea chuuchuguur i yaen ko gi ni baay wolf riy nga qii matooyil ngaak' wolf.

"Qa ney i fox ea reeb ea gamanmaan ni ba maroqroq. Mang ea gaeg ba gimeed ma daab i mich u wun'uug ea thiin rook'. I gaeg ea ri gu ma naang rogon dakean yaa kea n'uw nap'an ni kea feal' ea thiin roomow. Ma chanea ka gu pirqeg ni ri ba maroqroq, ma ku maa baen."

Qeree n'aeg fox lingaan ngea yaen rooraed ni dea naang beaq ni kea rungaqag ea n'ean ni ki qii yoeg wolf. Ma chanea yaen qadow ni ka rii kireebaen'. Mea yaen i reeb ea rraan riy ni kaakadbuul ni ku bea yaen wolf boech u roem i yaen mea rungagag lunguun fox ni bea noon. "Qaahaa, gaeg ea nga goeg ngoom ka rii mus fitii laenyin'uug. Daawor gu waay ea ggaan ni qaraay fean i maenigil u reeb ea rraan."

Qeree rungaqag wolf luunguun fox, mea wolf ea reeb ea gamanmaan ni ba moolool' qawochean ngea teel. "Fox, ga bea noon ngoog? Ma maang ea ga bea yoeg tooq?'"

"Qaa wolf daa gu naang ni ga baay u wur. Ggaan roog ea gu bea weeliy marungaqagean, yaa daawor gu waay ea ggaan ni qaraay fean ea feal' reeb ea rraan!"

"Ma maang toog ea ka mu koey ni ga bea yoeg ni ka maa feal' boech?"

"Daariy, yaa niig!"

"Moeg ri ga bea riyul'? Ma quw ea ka mu koel ea niig riy?"

Qeree changar fox ngaak' ni kea minmin u waen', mea gaqar ngaak', "Moey nga daarow nga goeg ngoom ea gi ni gu feek riy." Qeree raanow nga manaeluul'. Mea gaqar fox ngaak' wolf, "N'ean ni nga mu riin', ea nga moen', pacham nga manaeluul' nga mu taay, yaa baay i n'uw boech nap'an mea toomaal ni kea suug ea niig riy ma garam ma ga girengiy nga laang."

Nap'an nii taay wolf pachan nga laan ea luul' ma ri ba garbeab ma chanea ri bea qathmagil. Mea gaqar fox ngaak' wolf, "Noopaqam ni fin raa toomaal ea ga raa girengiy nga laang. Ma kea feal' yaa nga gu waen." Qaram mea yaen fox mea digey wolf u roem.

Qeree paer i paer boech wolf u roem ea . . . ngea yaen ni ngea baleayaal' ea . . . ngea yaen i qaaw ea yaal'. Mea gaqar u waen', "Chiiney ea kea neap' ma ka rii toomaal pachag, sanaa nga qa gu girengiy nga laang nga gu guy?"
Nap'an nii yaen ni ngea saak'iy ma daab i yog ma kii suul ngea qaaw nga but'. Ma nap'an nii yaen i yaeliy ko maang ea kea buuch mea guy ni kea ngael' ni ice ea raen u laen fa rea luul' ma kea qël ea ice nga pachan.

"Qahaa, guur fox ea qaraay ea n'ean ni ka mu riin' ngoog. Ri gu raa liiqeem reeb ea rraan nga muum'." Bea yoodorom ma bea yib ea qulum ngaak' ni ba geel. Ka baay u roem mea rungaqag lamaan ea girdiiq ngea raqën ea nifiy ni bea yib ngaak'. Ma ku bea rungaqag lunguun fox. Qeree naang ni kea pining fox ea girdiiq ni nga niib ni liiq.

Qeree chigar wolf u but' ni ba geel ngea maath' pachan ngea magëy ba lëy u fidik' ea ice mea miil ngea yaen ni ka rii kireeb-aen. "Guur fox ea ka mu geel ea yaay ney, ma chanea baay kii reeb ea rraan ngoodow."

"Daab qu mu gathibthib naag beaq."

Ba Maroqroq Ngea Ba Kuus

Qimmoey beaq nii leam naag ni ngea yaen ko maroqroq nga ba tabinaew. Ma rea tabinaew neam ea baay ba kuus riy. Rea kuus neam ea maa matanag ma ba gaaq ni ba gaaq. Ma yugu maa paer u langaan ea maab ni daar maa yaen nga baang.

Qeree yaen i reeb ea neap' mea yib fa chaaq ni bea leam naag ni ngea maroqroq. I yib ma kea feek yuu yaang i qufin. Nap'an nii chuuchuguur ngaak' fa rea kuus mea yib fa rea kuus ngaak' ni kea puw-aen'. Qeree feek yuu yaang fa rea qufin ngea yoen' ku kuus ni bea leam naag ni ngea daab kii yib fa rea kuus ngaak'.

Qeree changar fa rea kuus ko fa rea gii qufin ma kii yaen i changar ngaak' fa rea maroqroq. "'Qaahaa! Moeg ka yugu mu gool ngoog ea neap' ney. Daab i siy ni baay ban'ean ni ga bea leam naag, fa? Ka chiiney ea nga mu chuw u roey. Ma faqän daab mu chuw ma nga gu k'aed-eem."

Ma dea feek kuus fa rea gu qufin, ma ka bea yib i yib ko fa rea maroqroq. Ka qaram mea cheal fa rea maroqroq u but' ngea miil nga fidik' ea lumar.

"Yugu daab i paag-aen'uum ko yugu girdiiq ni bea gool ngoom, sanaa ku baay ban'ean ni bea leam naag nga ba yaang."

Boeg I Pagäl Ngea Ba Raan' I Kaayruu

I yaen i reeb ea rraan ni bea faafeäl boeg i pagäl u charean baang i lipath ma raanoed ra paat gaed nga ba raan' i kaayruu. Pi kaayruu neam ea yaed bea sunoengnoeng u foen noechi kea gaak'iy ngea paan ni kea tuguul nga laan ea rea gii lipath neam.

Qeree feek fa pi pagäl ea malaang nga qu ra paag-eed ko fa pi kaayruu. Mea gaqar ba gayaed fa pi pagäl, "Nga da guy-eed ko quw qörngin i gadaed ea raa yoen' ngea kaen. Kea diiq yaa ka goen reeb kea kaen!"

Ma qeree kii gaqar reeb fa pi pagäl, "Qa roodaed ni raa yoen' ragaag ko soomm'oon ngea kaen ea yi raa piiq puluwon ngaak'." Mea yaen i feek reeb ea malaang u but' ea ngiyaal' neam ni ri ba gaaq. Ma ngiyaal' neam ma kea wagëy fa pi kaayruu ni yugu raa reeb ma gi ni kea noeng i yaen ngaay.

Ma chanea baay reeb riy nii yib i daag qawochean nga dakeän ea raen nga laang mea gaqar, "Qa yugu mu taal gaed ni daab ku mu paag-eed ea malaang ngoomaed nga mu leam gaed. Gimeed ea ba gosgoos u wun'meed, ma gamaed ea yaam' ngoomaed."

"Gubiin ngiyaal' ni nga mu riin ban'ean ma ri daab mu paag taliin ni ti ni nga mu riin' ea sanaa ku raa l'ag baang riy ngaak' beaq."

Beaq Ni Bpiin Ngea Beaq Ni Ba Toogtaa

Qimmoey beaq ni bpiin kaakaroom u dakeän ngabchëy ni ba feal' ni ba feal' rogon. Ba piireq ni ba piireq ea chugum rook' ngea salpiy rook'. Qurngin ea ti ni raa leam naag ni ngea fanaay ma raa yog puluwon rook'. Qeree qaraay faan ni kea yoqor i yoqor ea chugum rook'.

Ma chanea yib i qog ea maar ko rea piin neam ni ba geel. Nap'an nii yaen i m'aay ea m'aar rook' ma kea kireeb qawochean. I pining gubiin ea toogtaa nga ra baed mea yoeg ngooraed ni kea kireeb qawochean, qeree qa rooraed ni bea leam naag ni raa yog ni tafalaay naag nga ki feal' ba yaay ea raa piiq puluwon ngaak'. Ma faqän raa daab i yog ma daab i piiq puluwon.

Qeree yoeg reeb fa pi toogtaa ni bea leam naag ni raa yog rook'. Ma qeree kii suul fa rea piin ba yaay ngea weeliy rogon puluwon fa rea toogtaa ni raa piiq ni faqän raa feal' qawochean.

Qeree gaqar fa rea toogtaa kea feal' yaa bea leam naag ni raa yog nii tafalaay naag qawochean ngea feal'. Qeree ra bow ra sign gow nga baabiyor ngea muuq ma qaram mea tabab fa rea toogtaa i tafalaay naag fa rea piin. Ma tafean fa rea piin ea qiir ea maa yib fa rea toogtaa ngaay i tafalaay naag fa rea piin riy. Ma dea n'uw nap'an nii tafalaay naag mea pirqeg ea n'ean ni kea buuch u qawochean fa rea piin ma chanea daa ka qea yoeg ngaak' fa rea piin ma ku qer i taay ni dea tafalaay naag ni paapëy.

Qeree qaram rogon ni gubiin ea rraan ni bea yib fa rea toogtaa nga tafean fa rea piin, ma raa chuw ma kea feek ban'ean. I feek i feek ea chugum u tafean fa rea piin ea . . . nga rii m'aay. Kea yaen i paer ni kea mus ni taqa rea chiiyaa ni bea paer fa rea piin nga dakeän ngea beet ni bea mool nga dakeän ea paag u laen fa rea naqun.

Qaram fin i yaen i reeb ea rraan riy mea yib fa rea toogtaa ma kea feek ea falaay ngea yib i taay nga qawochean fa rea piin. Nap'an ni yigii taay ea rea falaay neam nga qawochean mea yog nii guy ban'ean. Ma qaram mea yoeg fa rea toogtaa ngaak' ni qaram ea ngea yaen ma daab kii yib yaa kea feal' qawochean. Ma chanea daab i paag taliin fa rea piin ni ngea piiq puluwon ea tafalaay ni kea tafalaay naag qawochean kea feal'.

Nap'an nii feal' qawochean fa rea piin nii changar u laen fa rea naqun rook' ma ri daakuriy taqareeb ea chugum rook' ni ka baay. Ma ku dea n'uw nap'an mea taaw baabiyorean ea malifith rook' ko fa rea toogtaa. Qeree yoeg fa rea piin ni daab i piiq ea malifith rook'. Qeree soen i soen fa rea toogtaa ni ngea piiq fa rea piin puluwon ma dea piiq ma qaram mea qeeg naag nga court.

Qeree nap'an ni raanow nga court mea yoeg fa rea toogtaa ni ra weeliy-eew fa rea piin ni ngea tafalaay naag ma faqän raa feal' qawochean ma raa piiq ea rea piin neam puluwon. Qeree kea tafalaay naag qawochean kea feal' ma bea yoëg ni ngea piiq ea rea piin neam puluwon ea tafalaay rook'. Ma bea yoeg ea rea piin neam ni daab i piiq. Qeree rea piin neam ea kea thiliyeeg ea thiin roorow.

Nap'an nii muuq fa rea toogtaa ko noonnoon ma noeg ko fa rea piin ni ngea yoeg faan ni daab i piiq puluwon ea tafalaay rook'. Qeree gaqar fa rea piin, "N'ean ni bea yoeg ea rea toogtaa niir ea goqo riyul'.
Yaa qer rogon ni goeg neew. Ma chanea bea gaqar kea feal' qawochean, mea gaeg ea gu bea leam naag ni daawor i feal'. U m'oon nii kireeb qawochean ma gu maa guy ea chugum roog ni ba piireq ni ba piireq. Ma chiiney ea ri daakuriy taqareeb ni ku gu bea guy. Qeree bea baen ea chaaq niir ni bea yoeg ni kea feal' qawochean."

Qeree ni paag fa rea court ni kea waer fa rea toogtaa. Ma fa rea piin ea yaen nga tafean ni kea feal' qawochean ma ka baay ea salpiy rook' ni ba piireq qeree kii chuwaqiy boech ea chugum ngaak'.

"Faqän raa qu mu baen naag ea girdiiq, ma daab i kireeb-aen'uum baangiyaal' ni raa baen naag-eem beaq."

Wolf Ngea Foen

I yaen i reeb ea baleayaal' ni bea sayaenyaen wolf u dakean ea teed ma qeree guy foen u buut'. Qeree qii paer nga qii yaeliy ma bea n'uw foen i yaen. Nap'an ni bea soobuut' ea yaal' i yaen nga buut' ma qaram foen ni bea n'uw i yaen.

Ri ba n'uw nap'an nii paer ea chaaq i wolf nga qii yaeliy foen ea . . . mea gaqar u waen', "Moeg, rii gaeg ea raay? Ri daa qu gu naang ni qaraay n'umngig. Yaa ba chuuchuguur ni ngea man raqay ea fiit n'umngig. Mang ea gu ma naang foowaap ni qaraay n'umngig, ma daab gu miil rook' fa rea lion nii yib ni ngea liiq-eeg. Ma faqän raa qaraay n'umngig ma ka ba feal' ni gaeg ea nga gu mang piiluung ko gamanmaan.

Qer, qeree kii yaen ea chaaq i wolf boech u dakean ea teed i yaen ni ka rii qufaanthiin, bea yaen ea chaaq nge taban bugul i qaay. Ma dea n'uw nap'an mea yaen i qaaw ea yaal' ma qaram mea log nga lawaay. Nap'an nii log nga laan ea lawaay ma raa reeb ea gamanmaan ma kea madaq lamaan nga laang.

Ka bea yaen wolf u roem i yaen, mea yib ba lion ngaak'. Mea gaqar wolf ngaak': "Guur, guur ea daab i yog ni mu but' ngoog. Qa mu guy gaam'ngug yaa ba chuuchuguur ni ngea man rapay ea fiit n'umngig."

"Ka ri mu taf ma qa mu changar qaraay, ka daawor i muun baang ngoom. Ri ka ga boed gaam'ngum foowaap. Ma chanea faqän raa ga bea taf ma mu soen, ka guub ngoom." Qeree yib lion ngaak' wolf ni daariy ban'ean ni qer rogon. Ma ka roofean neam ea toomur ni ni guy wolf boech ea bi ney ëa tamiilaeng, mea gaed ea pachëq ngaay.

"Faqän raa qu mu taf ma ga bea yoeg ni goqo guur ea soeroem, ma raa baangiyaal' ma yi raa suuluweeg tabanggin ngoom."