translated by John Chingyan
illustrated by Donald L. Buchholz

MARUNGAQAGEAN EA YAFAS TI NI BAAY FA YAFAS RIY BAN'EAN

Gubiin ea gaak'iy ngea gamanmaan u roey u faayleng ma baay ea yafas rooraed. Ma chanea yugu raa ba miit ea gamanmaan ngea baak'iy ma rogon ea yafas rook'. Gubiin miit ea gamanmaan ngea gaak'iy ma baay boech ea ban'ean ni taqareeb rogon rooraed. Ma chanea ku baay boech ban'ean ni ba thil thiil rooraed.

Qeree quw ea yib ea pi gamanmaan ngea gaak'iy ney riy? Quw rogon ni yaed maa gaaq qaraa ra qilal gaed? Maang ea ba t'uuf rooaed u nap'an ea yafas rooraed?

Quw rogon ni yaed maa kunkunuv ea ggaan rooraed? Quw rogon ni yaed maa qayuweeg yaed u nap'an ea riyaq?

Fuluweeg ko pi deqer ney ngea ku boech ea goqo baay mu pirqeg u laanggin ea chi kea baabyor ney. Ba piireq noechii ban'ean ni ga raa pirqeg ni ri ba maenigiil ni nga qu mu riin'. Ma nap'an ni ga bea fil marungaqagean ea yafas ma baay ma baay qu mu naang boech ban'ean ni daawor mu fil.

N'ean ni yi maa leam naag u marungagagean ea ti ni baay ea yafas riy ban'ean.

Ti ni baay ea yafas riy ban'ean ea qiir boech ban'ean ni ri ba maenigiil u fidik' qurngin ban'ean. Ba chuguur ni ngea gubiin yaang ni ga raa yaen riy ma goqo baay riy.

Raa yog ni boechii gaetuw.

Fa ba qoos.

Ku raa boechii qapirgog.

Fa boechii kuus ni ba qadaag ea faafeal.

Fa boechii qumeal.

Fa ba weel nu madaay.

Fa boechii laal.

Ku raa boechii falooreas.

Fa ba nimeen ni ba qalaabal.

Fa ba kea niiw.

Fa ba kea thow.

Boech ea ti ni th'aeb i gaaq ban'ean ni baay ea yafas rook' ea boed ea raay.

Ma boech ea ti ni th'aebc i qachiichiig ban'ean ni baay ea yafas rook' ea chii falooreas ngea chii chaachangag ney.

Buukum ea gaak'iy ngea gamanmaan ni ba n'uw nap'an ea yafas rooraed.

Ma boech ea daar maa  n'uw nap'an.

Boed rogon rogon ea biyquch ni maa paer ni ba n'uw nap'an.

Ma boech ea boed rogon ea qasamn'ing ngea buraeg ea daathii ri maa n'uw nap'arow u roey u faayleng.

Quw ea yib ea pi noechi faak ea baabiy ney riy?

Quw ea yib ea noechi faak ea gaetuw ney riy?

Qurngin ea ti ney ea gamanmaan ma goqo sum ko chiitinangiraed. Baay ea chiitinangiraed ngea chiitamangiraed. Ku qer rogon ea girdiiq ni ku baay ea chiitinangin ngea chiitamangin. Soomm'oon ni raa ni gargeal naag reeb ea bitiir ma daariy ban'ean ni raa yog nii riin'. Qeree chiitinangin ngea chiitamangin ea bea qayuweea.

Ma chanea. ga bea qilal i yaen ma qaram ea bea yog ni mu suwon.

Ma qeree ku bea n'uw nap'an ma bea ni mu garaaraw.

Ma kii n'uw boech nap'an mea yog ni mu saak'iy nga maen.

Pagal bgea bulyal ea yaed maa qilal ni ba soowaath, qer faan ni maa qayuweeg raed ea chiitinangiraed ngea chiitamangiraed.

Yow ea yow bea piiq ea ggaan ngea maad room, ma ku qer rogon ea gi ni ga bea paer riy. Ku yow bea qayuweeg eem ko riyaq.

Qer ea qurngin ban'ean ni ba fas ma maa sum ko chiitinangin?

Qer archaeq ea maa sum ko taamaangoo ni maa taay ea chiitinangin.

Goernoew ngea chaachangag ngea ku boech ea gamanmaan ea ku yaed maa sum ko taamaangoo.

Baay boech ea gaak'iy ni maa sum u boech ban'ean ni boed ea lakath ko soomm'oon fin i gaaq i yaen. L'aaw, tilbug ngea m'oeng ea maa sum u boech ban'ean ni boed ea lakath ma chanea daathii lakath. Qurngin ban'ean ni baay ea yafas riy ma ku maa sum ni boed rogon ea rea miiti n'ean nii yib riy.

Ba pirreq ea gamanmaan ni yi raa gargeal naag ko soomm'oon ma ba waer ni daab i yog nii qayuweeg qiir.

Nap'an ni yi raa gargeal naag faak ea kuus ma ba waer, ma ku daab i yog nii guy ban'ean. Ba maen qawochraed ni nap'an ragaag ea rraan. Qeree chiitinangin fa pi kuus ea qiir ea bea qayuweeg raed. Qiir ea yaed bea qunum thuuthuun.

Pi faak ea qusaeangii ea maa paer ni ragaag i yaen ko ragaag ngea l'agruw ea rran ni daab i yog nii guy ban'ean. Ku daariy bucheqraed u nap'an ni ka ni gargeal naag raed.

Ku maang boech ea gamanmaan ea ga ma naang ni chiitinangiraed ea maa qayuweeg raed u nap'an ni ka ni gargeal naag raed?

Nap'an ni raa taaw nga nap'an ea taamaangoo ko nimeen ni ngea pil ma qaram ea fa rea faak ea nimeen ea baay i kuruuf fa rea tamaangoo u baqa ni laanggin.

Fa chi faak ea nimeen ea qaram ea baay i bilig fa rea taamaangoo ea...nga rii pil. Mea garaaraw riy nga but'.

Nap'an ni raa pil fa rea tamaangoo nii yib fa rea faak ea nimeen nga but' ma wul rook' ea ka ba gardaq ma ka ba moqwaer ni daab i yog nii yaen. Ma chanea raa n'uw boech nap'an mea yog nii saak'iy ngea yaen.

Fa chi faak ea nimeen ea raa yaen i gaman dalip ea nap'an ma qaraay rogon yaqan.

Raa yaen i gaman neel' ea puul n'umngin nap'an ma kea qaraay rogon yaqan. Faqan raa ba qalaabal ma qaram ea kea yog ni nga kii diyean ba yaay.

Ma chanea boech ea gamanmaan ea yugu raa ni gargeal naag ma raa yog ni ngea qayuweeg qiir.

Boed rogon ea weel. Nap'an ni raa diyean ea weel ma ku taamaangoo ma qaram mea digey. Ma chanea raa pil fa pi taamaangoo ma fa pi weel ea raa yog ni nga ra gëyeed ea ggaan rooraed ea ngiyaal' neam.

Ku qer rogon faak ea kaayruu, qiir eabea qayuweeg qiir.

Fagak ea niig ea ku taqareeb rogon Yugu raa ni gargeal naag boechi reeb ea niig ma qaram ea qiir ea bea qayuweeg qiir.

Ba piireq faak ea gamanmaan ni yaed maga fil ban'ean fook' chiitinangiraed.

Ba piireq faak ea gamanmaan ni maa fil ban'ean ni kea mus ni yaed bea yaeliy ea chiitinangiraed. Ma yaed gaaweeg rogon ni nga ra riin ' -eed ni boed rogon ea n ean ni bea riin' ea chiitinangiraed.

Pilmakagaw ea maga fi l rogon ngaak' faak rogon i qayuweeg qiir u nap'an nu mang ea kea buuch ban'ean.

Raa yog ni mu leam naag boech ea gamanmaan ni raa ka yaed ba qachiichiig ma maga fil ea chiitinangiraed ban'ean ngooraed?

Pagäl ngea bulyaal ea yaed ma naang boech ban'ean ni ba piireq ko gamanmaan.

Girdiiq ea booqor ban'ean ni ma naang ngaak' ea gamanmaan Gi rdi iq ea maga fil ban'ean ko ti ni maa guy ban'ean ngea deqer ni maa fiith. Ku maga fil ban'ean u baabyor. Gamanmaan ea daab i yog nu fiith ban ean fa beqeg ea baabyor.

Boech ea gamanmaan ea ba thiil yagaraed u nap'an ni yaed ba qachiichiig ko qaraay ni ka ra gaaq gaed.

Ka qa mu guy ban'ean ni qaraay rogon? Ga ma naang? Ba garmangmang ea ga bea guy.

Nap'an ni raa gaaq ea rea garmangmang ney mea ngael' ni ba guraeg.

Buraeg ea maa taay ea taamaangoo rook' nga yuwaan ea gaak'iy mea digey. Ma qaram mea ngael' uwaeg ni ba garmangmang. Mea n'uw nap'an boech mea ngael' ni ba buraeg.

Ma chanea kayruu ea ba thiil.

Dagathii goqo chachangag ea maa diyean ni ba thilthiil yaqan yaa ku qer rogon ea kaayruu.

Chiitinangin ea kaayruu ea maa diyean ni taamaangoo u fidik' ea raen.Qaraay rogon yaqan.

Ma qaram ma qeree-qii thilthiil yaqan fa pi taamaangoo u nap'an ni yaed bea qilal.

Raa yaen i gaman nap'an meeruuk ea rraan ma qaram mea ngael' uweeg ni yoechii kaayruu.Ga bea guy milnguun ni gowa ba goaf i wul? Qiir ea raay ea gi ni maa pagoofaan ea kaayruu riy u nap'an ni ka yaed ba qachiichiig.

Nap'an ni raa gaman qiin ea madnam mea tabab tunguun qoay ko sum. Nap'an ea ngiyaal' ney ma gi ni qii pagoofaan riy ea kea chuw. Qaram ea binu fidik' i doew ea milnguun ea bea pagoofagan riy.

Ma qeree ku bea n'uw nap'an i yaen ma qaram ma bea ngochngooch pachan i yaen. Ngiyaal' ney ma kea tabab paaq ko qilal.

Nap'an ni raa m'aay pachan fa rea kaayruu ma qaram ma ka ni ngael' ni ba kaayruu. Ngiyaal ' ney ma kea yog ni i paer u qarow ma bea languy noechii chaachangag.

Ku boech ea gamanmaan ni ka ba bitiir ea ba piireq ea piqilal ni maa chuguliy raed.

Gubiin miit ea nguul ma baay reeb ea pi nguul neam ni qiir ea weelwol rooraed. Raa diyean ma ba taamaangoo. Ma chanea buukum ea biyuq. Ma chanea daathii ka fa rea weelwol ea raa qii qayuweeg raed. Bagay ea nguul ni yaed ea maruweel rooraed.

Ba qaraay reeb ea weelwol ko nguul , ni bea diyean. I qiir ea ba qaragay u lukngun ea sabal. Ti ni ba qaragay ea nguul ni yaed ba liyeeg ea yaed ea taa Maruweel rook'.

Ba qaragay rogon ni maga qi lal ea taamaangoo ko nguul.

1. Raa reeb fa pi taamaangoo mea ngael ' weeg ngea boed yaqan noechi i faakl ' uud . Ba qaraay yaqan reeb u tafean.

2. Nap'an ni kea ngael' uweeg ni ba faak-l'uud ma qaram mea tabab ko qabiich. Fa ti ni taga maruweel ea nguul ea baay qu ra piig-eed gaan.

3. Ma kii qilal boech mea sum ea biyäch rook', ma kubea qabiich.

4. Ma qaram ma kii ngael' ni boed yaqan ea nguul ma chanea dagawor i yog ni i changag.

5. Ma kii n'uw nap an boech mea yib geelngin mea changag, ni qaram ea ba nguul.

Gaak'iy

Gaak' iy, gargear, yagasagay, ngea ku boech ea ti ni maa tuguul bgan'ean ea ku maa sum ko gaak'iy, gargear, fa yaasay ni ku boed ea gamanmaan Ma chanea daathii ban'ean ni n yaed maga tuguul ko gaak'iy, yaa yaed ma tuguul ko lakath. Ba thiil ko weel fa nimeen ni maga sum ko taamaangoo, fa chaachangag ni maa sum ni boed yaqan ea faakl 'uud.

Boech ea lakath ea daathii n ba lakath.

Boech ea gaak'iy ea maga tuguul u boech bgan'ean ni ku boed ea lakath. Ma chanea daathii lakath yaa ban'ean ni boed ea bilaey ni maa qun u fidik' ea nifeeng.

Parfiy ea ku maa tuguul u boech ban'ean ni boed ea bilaey ni ku maa qun u fidik' ea ni feeng .

L'aaw nu qarow ea ku maa tuguul ni ku boed ea parfiy.

Tilbug, m'oeng, goob ngea ku boech ea miit ney ea gaak' iy ea maa tuguul ko noechii ban'ean ni baay u tagan yuwaan ea miit ney ea gaak'iy.

Maang ea ba t ' uuf ko gaak ' iy ngea gamanmaan ma yaed paer ni yaed ba fas?

Ti ni bagay ea yafas riy ban ean ea n ba gaaq faan ea nifeeng, raen, ggaan ngea gaweal ngooraed ni faqän raa nga ra paer-eed ni yaed ba fas.

Yaal' ea maga piiq ngoodaed ea tamiilaeng ngea gaweal.

Fagayleng ea maga pi ig ngoodaed ea nifeeng, raen ngea ggaan.

Nga da guy-eed ko quw rogon ni maga feek ea gaak'iy ngea gamanmaan ea ti ni ba t'uuf ngooraed ko yafas rooraed.

Quw rogon ni maa feek ea ti ni ba qaraay ni baay ea yafas rook' ea nifeeng?

Nifeeng ea n ba gaaq faan. Faqan mang ea daariy ea niffeng, ma girdiig, gamanmaan ngea gaak'iy ea daab i fas.

Gadaed ea girdiiq ea gadaed maga pagoofaan u p'eethungdaed ngea l'ugundaed. Ma chanea n ka ba maenigiil ni nga qu ni pagoofaan u p'eethunguy. p'eethung ea maga kiliin naag ea nifeeng ni gadaed maa pagodfaan naag fin i yaen nga fidik' i doewdaed.

Niig ea raa yog nu pagoofagan naag ea nifeeng ni baay u fidik' ea raen fa daay. Ma chanea daariy ea warrum rook'. Kea mus ni milnguun ea baay ni qiir ea maga pagoofagan riy. Maa yaen ea raen u l'ugun nga milngun ma qaram mea feek ea nifeeng, mea yib ea raen u ba rabaaq i milnguun nga but'.

Chagachangag ea daariy milngun fa warrum rook'. Qeree maa feek ea nifeeng u noechi yaang i kurkur u doew i yaen.

Gaak' iy ea ri ku ba t'uuf ea nifeeng rook'. Yuwaan ea gaak'iy ea qiir ea maa feek ea nifeeng. Baay noechii kurkur u taen yuwaan ni qiir ea maga ygaen ea nifeeng riy.

Quw ea maa feek ea ti ni baay ea yafas riy ban'ean ea ggaan rook' riy?

Ggaan room ea yjb ko gaak'iy ngea gamanmaan.

Yaasaay ngea waqamngin ea gaak'iy ea yib ko gaak'iy.

Ma ku boech ea ggaan roodaed ea yib ko gamanmaan.

Boed ea miilik ngea qufin.

Boech ea gamanmaan ni boed ea lion ea ku qufin ea ggaan rook'. Ma boech ni boed ea saaf ea ggaan rook' ea paan.

Gubiin miit ea ggaan mea sum ko gaak'iy!!

Fäqan mang ea daariy ea gaak'iy ma dariy ea girdiiq ngea gamanmaan Bachaan ea gi ney ea gaak'iy ea maa piiq ea ggaan. Girdiiq ngea gamanmaan ea daab i yog nu ngoongoliy ea ggaan.

Qa mu learn naag baang i qufin. Fa rea gu qufin ea gaak' iy ea sunumeeg.

Quw rogon ni maa feek ea gaak'iy ea ggaan rook'?

Gaak'iy ea maa feek ea raen u fidik' ea but', mea feek ea gas u fidik' ea nifeeng. Mea qayuweeg raqën ea yagal n ngea ngael' ni ba miit ea suugaa, raen, ngea gas Ma qer ea kii feek boech yangqolean ea but' ngea qathukuy ko suugaa mea ngael' ni ba miit ea ggaan.

Raen ngea gas u fidik' ea nifeeng ea maa ngael' ni suugaa u fidik' i yuwaan ea gaak'iy.

Faan ni ba qalunglung raqën yuwaan ea gaak'iy ea qiir ea maa ngoongoliy ea ggaan ko gaak'iy ni ba qun ea qayuw ko raqën ea yaal' ngaay. Gaak'iy ea daab i yog nii ngoongoliy ea ggaan rook' nii neap'.

Gaak'iy ea maa feek ea raen ngea yang-qolean ea but' ni ba t'uuf ni ngea ngoongoliy ea ggaan riy u fidik' ea but'. Yangqolean ea but' ea maa maqathuk ko raen mea yaen u fidik' i keenggin ea gaak' iy nga yuwaan, mea sum ni ggaan.

Qeree ka mu guy ni gaak'iy ea ku boed ba tafean ea mangoongol ggaan. Gaak' iy ea maa ngoongoliy ea ggaan rook' ngea ggaan ko gi rdi iq ngea gamanmaan.

Maang ea maa buuch ko ggaan ni maa ngoongoliy ea gaak'iy?

Gubiin miit ea gaak'iy ma maa ngoongoliy ea ggaan rook'. Qer ea maang ea maa gu uch ko pii ggaan ney? Quw ea maa chaqariy ea gaak'iy ea ggaan rook! ngaay?

Boech ea pii ggaan ney ea maa paer u yuwaan ea gaak' iy ngea mang ggaan rook' ea gamanmaan ngea gi rdi iq.

Ma boech ea maa suul nga lik'ngin ea gaak'iy nga kii mang ggaan ko girdiiq.

Gaak' iy ea ku maa qayuweeg qiir.

Baay boech ea falooreas ngea boech ea gaak'iy baay ea rachangal riy.

Maang faan ni baay ea rachangal ko ti ney ea falooreas ngea gaak'iy? Rachangal ni baay ko falooreas ngea gaak'iy ea qiir ea maa qayuweeg ea falooreas ngea gaak'iy ko riyaq.

Yuub ea ku ba miit ea gaak'iy ni bagany lagowean ni ba yuub.

Changad ea ku ba miit ea gaak'iy ni ba yuub lagowean.

Ga raa maath ngaay mea k'ädk'aed-eem.

ROGON NI MAA QAYUWEEG EA GAMANMAAN QIIR KO RIYAQ.

Quw rogon ni maa qayuweeg ea gamanmaan qiir kon riyaq?

Gamanmaan ea maa qabiich ni faan ea ngea dagab i yim'. Daab i yog nu paer ni ba fas ni faqän raa dea naang rogon i qayuweeg qiir ko riyaq. Boech ea gamanmaan ea ma charanggin ko miil ea qiir ea maa qayuweeg ko riyaq. Boed rogon ea boroq. Nap'an ni yugu raa yib gaetuw mea miil boroq ngea yaen i miith.

Goeg ea raa yog ni ngea miii u fidik' ea daay ni guyey ngea laal ea mile pëyngin u reeb e qaawaa. Ku raa yog nu changag nga laang.

Ragen ngea yagan ea gamanmaan ea ku maa qayuweeg raed ko riyaq.

Baay boech ea gamanmaan ni raqën ngea yaqan ea maa qayuweeg ko riyaq. K'aay ea maa pilpiliyeeg raqën ma ku ba taataamdaag yaqan.

Boech aea gamanmaan ea baay taijin ea chaam rooraed ni qiir ea maa qayuweeg raed ko riyaq.

Boech ea gamanmaan ni boed ea garbaaw ea baay ea gaagëy rook' ni maa chaam ngaay u nap'an ni goomangea kea magaawon.

Ku baay boech ea gamanmaan ni maa chaam nga paaq ngea qaay. Qoos ea maa chaam nga paaq ngea qaay.

Boech ea gamanmaan ea yaed maa chaam nga nguweelraed. Kuus ea maa chaam nga nguwealean ma ku qer rogon ea baabiy, ku maa chaam nga nguwealean.

Ku boech ea gamanmaan ea dagurean ea maa qayuweeg ko riyaq.

Dagurean ea faesuw ea qiir ea maa qayuweeg u nap'an nu mang ea kea buuch ban'ean. Ku qer rogon ea yaer ni ku dagurean ea maa qayuweeg u nap'an ea riyaq.

Boech ea gamanmaan ea baay ea yuub rook'.

Gadaed yuu Waqab ea daathii n baay ea gamanmaan roodaed ni baay ea yuub riy. Ma chanea baay boech ea naam u roey u faayleng ni baay ea gamanmaan riy ni baay ea yuub rooraed.

Qaningeeg miit ea parchooyog ni baay ea yuub rooraed.

Qaningeeg miit ea qarchooyog ni baay u mariikeen ni baay ea yuub rooraed Nguwelraed ea ba peeth nga noechiai tuutuw u l'ugunraed ni baay ea yuub riy. Qer ea nap'an ni yaed raa k'aed ea girdiiq fa gamanmaan, ma yaed paag ea yuub rooraed ko go ni ka ra k'aed-eed.

Ku boech ea taataliin ea chaam ko gamanmaan.

Ku taataliin ea chaam ko gamanmaan ea ku qiir ea maa yog naag ea ggaan rook' boech ea gamanmaan. Biibiy ea maa koel ea ggaan rook' nga yuu yael' i ban'ean ni baay u doew.

Raa ba miit ea gamanmaan ma rogon ni maa paer. Boech ea gamanmaan ea yaed maa ngoongoliy tafearaed u dakean ea but' , ma boech ea gamanmaan ea yaed maa ngoongol iy tafearaed u maraen. Ku boech ea gamanmaan ea yaed maa toey tafearaed nga fidik' ea but' . Ma ku boech ea gamanmaan ea yaed maa toey tafearaed nga fidik' ea raen.

Ma ku baay boech i yaed ni maa toey tafearaed nga raan ea gaak' iy ngea nga dakean ea burey fa nga dakean ea waar.

Ba piireq miit ea niig ni daariy tafean. Ku qer i taay boech ea parchooyog ngea weel ngea ku boech ea chaachangag ni daariy tafearaed.

Manuw ea ba gaaq ni yaed maa toey tafearaed u dakean ea waar fa raan ea gaak' iy ko gi ni daab i yog nu yib boech ea gamanmaan fa girdiiq ngaay.

Ba miit ea qarcheaq ni ka noeg ea grebe ngaay ea maa toey tafean u maraen.

Baal' ea maa toey tafean u fidik' ea paan ngea laen ea maqut ko gi ni daariy ea raen riy.

Boech ea girdaan' ni boed ea yungwol ngea goey ea maa k'eeyaag qiir nga fidik' ea yaan' fa rungduq.

Ba miit ea niig ni ka noeq ea brook stickleback ngaay ea yugu ba thiil u fidik' gubiin miit ea niig. Miit ney ea niig ea maa ngoongoliy tafean ufidik' ea daay ni ku boed rogon tafean ea qarcheaq.

Ku boech ea gamanmaan ea maa paer u fidik' ea but'.

Ba miit ea gamanmaan ni ka noeg ea badger ngaay ea maa paer u fidik' ea but'.

Ba piireq miit ea nguul ni baay Ma chanea gadaed yuu Waqab ea dea piireq miit ea nguul ni baay roodaed. Sanaa n l'agruw miit ea nguul nibaay u Waqab. Ba miit ea ba gaaq ni maa ngoongoliy tafean ko but'. ma ku ba miit ea maa ngoongoliy tafean u laanggin noechi lëy i puw fa ban'ean ni baay laanggin.

Ba chuuchuguur ni ngea qurngin yaang u roey u faayleng ma maa paer ea girdiiq riy Ma chanea dea taqareeb rogon yaqan ea girdiiq nu roey u faayleng. Ku dea taqareeb rogon ea qaer ko girdiiq nu roey u faayleng.

Baay boech ea girdiiq ni ba weachweach raqen doew, ma boech ea ba talimar doewngin. Ma ku baay boech ni ba m'araaniiw fa ku ba maaguchoel raqën do ewraed. Ku ba thiil n 'ean ni maa keaay ea girdiiq nu roey u faayleng. Ku qer rogon ea maad, ni ba thiil thiil rogon eaa maad ko girdiiq u roey u faayleng i yaen.

Yuu yaang ni ba qaraay ea naam u roey u faayleng ni ba geel ea garbeab riy, ma maa qaaw ea ice riy, ea rogon ea naqun riy ea ba qaraay.

Ti ni ba qaraay ea girdiiq ni ka noeg ea Arabs ngooraed, ea yaed maa paer u taanggin ea teentoo.

Ku qer rogon ea noechii doonguch u laen ea daay ko Pacific. Baay boech ea doocnguch ni ba faang ea naqun rooraed Ma boech ea ka ni deaf naag ea naqun riy. Gadaed yuu Waqab ea yi maa deaf naag ea naqun roodaed.

Ba qaraay boech ea naqun ko maech ni ba gaaq u dakean yuu ngabchëy.

Mea guur, maang ea ga ma naang u marungaqagean ea naqun?

Ba piireq ni ba piireq miit ea gaak'iy ni baay u roey u faayleng. Ma chanea yi raa qulung naag u but' ma n qaningeeg qulung.

Reeab ea qulung ea ba qun ea parfiy ngea toadstools, ngea bi l aey ngea yeasts ngea bacteria ngaay. Yeasts ngea bacteria ea ba qachiichiig ni kea mus ni microscope ea yi raa guy ngaay.

L'aaw ea ku reeb ea qulung.

Ma ku reeb ea qulung ea ba qun ea m oeng, tilbug, waarabrab, ngea ku boech ea paan ngaay.

Bi ni magid ea qulung ea ba qun gurngin miit ea ti ni ka baay ea gaak'iy ngaay.

Qaram rogon ni n ba piireq miit ea gaak'iy u roey u faayleng. Qer ea n ku qer rogon ea gamanmaan. Ba chuuchuguur ni ngea qurngin yaang u roey u faayleng ni ga raa yaen riy, may baay ea gamanmaan riy. Daariy beaq u roey u faayleng ni n ma naang qurngin ea gamanmaan ni baay u roey u faayleng. Ma chanea ri l'agruw ea qulung ko gamanmaan ni baay. Reeb ea qulung ea miit ni ba qaraay eaa gamanmaan ni daariy ea yil u keerug ngea ti ni baay ea yil u keeruq.

Baay ea gamanmaan ni n ba qachiichiig ni raa yog ni ngea moqulung reeb ea biyuq nga fidik' taqareeb ea waqangchol ko raen ma daab ni guy.

Qoloelaey ea ba miit ea gamanmaan ni ku daariy ea yil u keeruq.

K'aay ea ku ba miit ea gamanmaan nu madaay ni daariy ea yil u keeruq.

T'uuf nuamadaay ea ku ba miit ea gamanmaan ni daariy ea yil keeruq.

Baay boech ea gamanmaan ni baay ea taqulgul u qaay. Ma chanea daariy ea yil u keeruq. Keeruqraed ea ba qeiqel ni boed ea yil.

Goenoew ngea ngea qalaaw ca daariy ea yil au keeruq.

Ku qer rogon ea qawol , ganeaf, qaraangooy ngea galip ea ku boech aea gamanmaan ni daariy ea yil u keeruq raed. Qer faan ni boech ea binaew u Waqab ea ka anoeg ea "yilaaruq" ko miit ney ea gamanmaan riy. Yaa baay yilean u wuruq i doew.

Qurngin miit ea niig ma baay ea yil keeruq. Kaayruu ea ku baay ea yil u keeruq. Ku qurngin miit ea qarcheag ma ku baay ea yil u keeruqraed.

Ku baay boech ea gamanmaan ni baay ea yil u keeruq. Ma chanea maa duruwaqiy faak ko thuuth. Ti ney ea gamanmaan ea goqo baay buchëqraed. Baabiy ea maa duruwaqiy faak do thuuth.

Maang faan ni yi maa yoeg ngoom ni nga mu maelauk naag paqam u m ' oon ni nga mu qabiich? Faan ni yi maa yoeg ngoom ni nga mu maeluk naag paqam ea faan ea baay boech ea gamanmaan ni ba qachiichiig ni ba kireeb. Ma chanea ku baay boech ni dea kireeb. Ku qer faan ni faqän ga raa maqadqad ma ga bea koel qayuwean ni daab i qadaaw.

Ku qaraay faan ni yi maa kiliin naag nguweeley.

Ba piireq miit ea gamanmaan ni maa feek ea ggaan rook' ko gaak'iy Ku gaak'iy ea ku maa mang tabinaew rook' ea gamanmaan. Ku baay ea gamanmaan ni maa diyean u l'ugun eaa gaak'iy.

Ma chanea ku qer rogon ea gaak'iy. Gamanmaan ea qiir ea ku maa feek ea gaak'iy u baang nga baang. Chaachangag ea ku maa feek ea falooreas u baang ngea qabuweeg nga baang.

Gamanmaan ngea gaak'iy ea qiir ea maa mang ggan roodaed. Ku gamanmaan ngea gaak'iy ea maa piiq ea ti ni ba qaraay ban'ean ni ba t ngoodaed ni boed ea maad.

Ku qer rogon ea naqun roodaed.

Ku maa qayuweeg daed ko maruweel roodaed.

Gadaed ma naang ni ba thilthiil rogon ea gi ni maa paer ea gamanmaan riy. Raa ba miit ea gamanmaan ma gi ni maa paer riy. Gamanmaan nu qarow ea ba thiil ea gi ni maa paer riy ko gamanmaan nu madaay.

Ku qer rogon ea gamanmaan ni maa paer ko gi ni ba geel ea gaweal riy. Ba thiil ea gi ni yaed maa paer ko gi ni ba geel ea garbeab riy.

Qa mu yaeliy yaqan ea pii n 'ean ni ba qaraay. Raa yog ni moeg ko bi ni ngaan ea ngea yaen ngaan?

Mu feek ba kaap ni ba meeloer nga mu l'ing ea raen ngaay ni nap'an l'agruw ea inches qurngin. Mu puqög boechquw ea ink ni ba rowrow nga fidik'. Ma ga qaruy ngea muuq. Ma ga soen naag nga ni maqathuk fa rea ink ngea raen. Ma qer ea mu feek boech paaq ea kaangkuung nga mu taay nga laanggin fa rea kaap.

Mu soen naag u laanggin qiin ea qaawaa ma qer ea mu guy ni kea thiil raqen fa rea paaq i kaangkuung, kea rowrow. Faan ni kea rowrow ea kea yaen fa pi raen ngea ink u fidik'.

Mu th'aeb boech yaang ko fa rea paaq i kaangkuung. Ga bea guy noechi i rowrow riy? Qiir ea yer waqen ea gi ni maa yaen ea raen riy.

Nap'an ni raa tuguul ba kean ea gaak'iy, ma qaram ea lik'ngin ea bea feek ea raen ngea ggaan rook'. Baay noechi yael' i ban ean ni boed ea nguchey u fidik' ni qiir ea maa yaen ea ggaan u laanggin ko fa rea kea gaak'iy.

Faqän raa nga mu naang ko maang ea maa buuch ko maamee ni ga maa yuung, ma qer ea ba qaraay ea n ean ni nga mu riin. Mu feek laal ea lakath ko maamee ni ka mu gardaq naag, ngea reeb ea kaap ngea boechi yaang ibaabyora ni raa yog ni waenum ea raen nga fidik' . Mu bichibichiy ma ga taay nga laanggina fa rea kaap. Ma ga puqög goonopan taqareeb ea inch ea raen nga laanggin fa rea kaap. Fa pi raen ni ka mu puqög nga laanggin ea kaap ea baay i wae num nga fidik' fa rea gu baabyor. Faan ea bi ney ea nga qii paer fa pi lakath ni ba garbeab.

Ma qer rea ku mu bichbichiy baang ea baabyor nga wuruq fa rea kaapa . Lakath ea maa paer u fidik' ea but', qeree daar maa taaw raqën ea yaal' ngaay.

Mu taay fa crea kaap nga baang ni baay boechquw ea gaweal riy. Lakath ea ba t'uuf ea gaweal rook'.Ma chanea nku daab i geel fean ea gaweal. Raa yim' fa pi lakath ni faqan raa ka yigii geel ea gaweal ko gi ni baay riy. Ma ku daab i tuguul ni faqan raa ka yigii garbeab ea gi ni baay riy.

Mu taay ngea yaen qiin ea rraan ma qeree mu luf' ea baabyor u doew fa rea kaap. Ma qer ea mu guy ko kea quw rogon fa pi lakath. Ga raa muuq i guy ma qer ea ku mu bichbichiy ea baabyor nga doew fa rea kaap.

Ma baay kii n'uw boech nap'an ma qeree ku mu guy ko maang ea kea riin'.

Ga bea guy rogon lik'ngin ni bea qilal i yaen nga but'? Ga bea guy rogon keenggin ni bea qilal i Yaen nga laang? Ga bea guy ba rabaaq ngea ba rabaaq fa rea lakath ni kea sëy. Qiir ea raay ea gi nu feek fa rea lakath ea ggaan rook' riy.