adapted
by John Chingyan
illustrated John Lennon
Kaakaroom ma qimmoey l'agruw i boroq ni ri
ba feal' ni ba feal' ea thiin roorow. Ma chanea yugu raa ba gayow
ma gi ni maa paer riy. Ba gayow ea maa paer u Colonia u Waqab
ma ba gayow ea maa paer u Ngeek. Ma ka rii n'uw nap'an ni daa
ku ra madaq gow.
Qeree yaen i reeb ea rraan mea learn naag ea
bi nu Waqab ea boroq ni ngea yaen nga Ngeek i fangiichiy ea bi
nu Ngeek ea boroq. Ma ngiyaal' neam ma kea rungaqag ni yi bea
yoeg ni baay ea baarkoow ni ngea yaen nga Ngeek. Qeree reeb ea
rraan ni kea baleayaal' boech mea yaen i yaen nga gaampeek. Ma
faqän i taaw nga gaampeek ma bea n ' ean ni ngea yaen ea baarkoow.
Qaram mea yaen nga baarkoow ma dea n'uw nap ' an mea yaen fa rea
baarkoow.
Qeree faqän i taaw fa rea baarkoow nga Ngeek
ma qaram mea yaen nga qarow. Ma chanea faqän i yaen nga qarow
ma dea moey fa rea fagear rook' ko bi neam ea doonguch. Qaram
ma kii suul nga baarkoow. Ba piireq ea doonguch nu yaen riy ma
dea pirqeg fa rea boroq ni fagear rook'. Ma chanea ma kii yaen
fa rea baarkoow nga laan ea ngeak, ma fin i yaen i pirqeg fa rea
boroq ni fagear rook' u reeb ea doonguch.
Qeree nap'an ni ra guy-eew yow ma ra falfal-aen'
mea yib fa bi nu Ngeek ea boroq ngaak' nga ra bow ra m'aag-eew
ea gamuchmuch ngoorow. Ma qaram ma qu raanow boech u dakeän fa
rea doonguch i yaen.
Ma qeree fin i n ' uw boech nap'an mea gaqar
fa bi nu Ngeek ea boroq ngaak' fa bi nu Waqab. "Chiiney ea
kea yib ea mak'iy ngoom. Nga daarow nga tabinaew roog nga da qabiich
gow." Kea feal' nga daarow yaa kea yib ea mak'iy ngoog."
Qaram ma yow yaen ko gi ni maa paer fa bi nu Ngeek ea boroq riy.
Qeree nap'an ni ra taaw nga tafean fa bi nu
Ngeek ea boroq, ma ni gin qawochean ea bi nu Waqab ea boroq nga
rogon ea gi ni maa paer ea fagear rook' riy. Yaa gi ni maa paer
ea fagear rook' riy ea taan ba luqör. Ma faqän kii guy ea ggaan
ni nga ra kaay ma n kii gin qawochean ngaay. "Qayaakea, moeg
n qaraay rogon ea gi ni ga maa paer riy? Ma ku qaraay rogon ea
miit i ggaan ni ga maa kaay? I gaeg ea daab i yog ni gu paer u
roey ma ku daab i yog ni gu waay boech ea ti ney ea ggaan."
Yaa ggaan rook' fa rea fagear rook' ea chaachabungean
ea ggaan ngea thum'aag. Qeree gaqar ca bi nu Ngeek ea boroq. "Qeree
ka mu gaafgow yaa kea mus rogon yaqan tafënaag ngea ggaan roog."
Mea gaqar ea bi nu Waqab ea boroq. "Ka daqir ea nga gu suul
nga Waqab. Tafënaag u Waqab ea ba gaaq ma ba maenigil ko gi ney.
Ma ku qer rogon ea ggaan roog."
Qeree kii gaqar ea bi nu Ngeek ea boroq. "Moeg,
n ga bea riyul'?" Mea fuluweeg ea bi nu Waqab ea boroq nu
gaqar, "Moeg ga bea leam naag ni gu bea baen naag-eem? Mu
qun ngoog nga daarow nga mu guy. Qaram mea gaqar ea bi nu Ngeek
ea boroq, "Faqän raa qer rogon ma qeree kea feal' nga gu
qun ngoom." Qeree ra suul nga baarkoow.
Qeree nap'an nu suul ea baarkoow nga Waqab
ma ni gin qawochean ea bi nu Ngeek ea boroq. Yaa ka ni thiil yaqan
yuu Waqab ko nap'an ea 1899 nu yib nga Waqab. Ngiyaal' neam nu
yib nga Waqab ea qun ko baarkoow ku O'keefe. Yaa ngiyaal' neam
ma daariy ea kaarroo ngea naqun ni ba gaaq. Ku qer rogon ea kanaawoq
ni kea thiil. Yaa ngiyaal' neam ma kanaawoq ni malaang ea baay.
Qeree ba moem ni yi raa miith ni faqän raa kea yib beaq.
Ma nap'an ea ngiyaal ' ney ni kea suul ma kea
yoqor ea naqun ni ba gaaq ni ka ni toey. Ma ku qer rogon ea kaarroo
ni kea yib nga Waqab, ngea kanaawoq ni ka ni gaaq naag ma n daakuriy
ba gaaf i malaang u laen ea woq. Qeree nap ' an ni ra bow nga
dakean ea binaew ma n ba piireq ea girdiiq. Qaram ma qeree qu
ra miith u foen ea chugum i yaen. Ma n ba geel ea gaafgow nu taay
ea bi nu Ngeek ea boroq ko marus.
Qeree qu ra miith gow boech u fidik' ea chugum
i yaen. Ma dea n'uw nap'an ma goqo chuw ea girdiiq u gaampeek.
Qaram ma fin yow yaen nga tabinaew rook' ea bi nu Waqab ea boroq.
Nap'an ni ra taaw nga tafean ea bi nu Waqab
ea boroq, ma hu taqareeb i taay. Ri kii gin qawochean ea bi nu
Ngeek ea boroq. Yaa tafean ca fagear rook' ea ba gaaq ma ba simeen.
Ma nap'an ni raanow nga naqun, mea guy fa bi nu Ngeek ea boroq
ni rea naqun ney ea ba gaaq ni ba gaaq. Ma faqän raanow nga taqang
nii changar nga dakeän ea teebel, ma ri kii gin qawochean. "Moeg
ri ga bea riyul' ni qaraay ea gi ni ga maa paer riy? Yaa tafean
ea Piiluung ea raay."
Qaram ma yow yaen ko teebel ni nga ra qabiich.
Ma qurngin ea ggaan ni baay u dakeän ea rea teebel neam ea gaathii
qurngin. Qeree qu ra qabiich. Ma bi nu Waqab ea boroq ea ka rii
yim' ko mak'iy. Yaa dea maacham rook' ni maa yaen bookum ea rraan
ni daar maa qabiich.
Qeree nap'an ni ka yow bea qabiich mea tooluul
ea kuus nga wean. Mea gaqar ea bi nu Ngeek ea boroq. "Moeg
maang ea kea yaen lamaan?" "Qaa, ka lamaan ea
gi ney." Mea gaqar ea bi nu Ngeek ea boroq. "Faqän raa
qaraay rogon lamaan ea ngi ney, mea gaeg ea gaathii n gu ba qadaag."
Ka yow bea noon mea mab ea maab. Nap'an nu mab fa rea maab mea
thaay ea gäl gaetuw neam riy nga naqun.
Nap'an nu yib fa gäl gaetuw nga naqun ma fa bi
nu Waqab ea boroq ea daar taay-aen' ko maang ea bea buuch. Ma
bi nu Ngeek ea boroq ea ku qaram rogon ni ka ni yim' ko mak'iy
ma chanea yugu bea qabiich ni daar paag-aen'. Qeree nap'an nu
yib fa gäl gaetuw nga naqun mea qiir roorow ea yog nu miil.
Bi nu Waqab ea boroq ea dea feal' ban'ean riy
mea gaed ea pachëq ngaay. Yaa gin ma kea qog gaetuw nga dakeän.
Qeree yim' ' ma qa nu Ngeek ea yaen i miith nga foen ba rabaaq
ea pileet nga qii guy ea fagear rook' ni yi bea liiq.
Qeree nap'an nu yim' fa rea boroq ni fagear
rook' ma qaram mea yaen fa gäl gaetuw. Qaram ea fin i yog nu yib
nga wean. Qeree suul qadow nga gaampeek ni kea learn naag ea suul
nga Ngeek.
"Ka ba feal' ea dow ngea chaachabungean
ea ggaan ni yi maa kaay u fidik' ea gapaes ko cake ngea wine
ni yi maa kaay u fidik' ea marus."