Waliuweliu Ye Gale Tepangigishe

translated by Augustin Uolai
illustrated by Eric Woo

Waliuweliu ila ye farigiti pilaale. Ye farigiti pilaale ngaliire paangaare yaremate. Sefoasho shagiu waliuweliu nge ye toulape mele ye be buutogo me iyange. Seewe mele kela pilaali waliuweliu ila ye gale ganiuriu yaremate me maaliu. Si ya piipiiye iteli seebiuleiu me seebiuleiu me reeli sefoasho waliuweliu: uwaale, gaa-gaale, raale, iune gare sheole, wagerale.

ACTIVITIES

a) Go lago faali sefoasho waliuweliu kela ye garepe togo me nigetame. Metta mele go meyafi? Ifa seewe mele ye ganifeongiu? Faali niuriuliu waliuweliu la gare faali kerali yaalo?

b) Go la wiiye togo sefoasho waliuweliu chiile nge go sa seoriu iteli seebiuleiu me seebiuleiu me iyange.

Ye toulape matemetali uwaali waliuweliu. Yooro semweiu le si tei gale mwongo. Ye toulape semweiu uwaali waliuweliu le si gale mwongo be ye shaliugare. Ye ifa ssengali maangka iga ye gale mmashe? Ye chefasiu gare, ye meshagiusheogiu? Ye gale yoro boolo? Uwaali waliu-weliu ka tappili maangka me faaliyape ila ye gachiu ngali goalongashe yaremate. Ye bale farigiti pilaali uwaali waliuweliu be ila mele maaliu re bale mwommwongo. Mwiliye me maliu ka semweiu ila re gale mwongo uwaali waliuweliu.

Ye bale farigiti pilaali gaagaali waliuweliu. Yare-mate re gale gooli be yaare fafiye. Woali semweiu faliuwe nge re gale ffoori tiliigiye me reeli gaagaali waliuweliu, iwe me paape be paapali iimwe. Si bale gale googo waliuweliu reeli waa. Maaliu re gale ffoori imweere shiuliu waliuweliu nge re bale gale mwalo tangi-ire maliu ka re gale liire.

1) Metta semweiu mele ka ye gale buutogo me reeli waliuweliu?

2) Sungaali mele kaale:
a) Sefoasho waliuweliu le ye logo semaliu maaliu shiule.
b) Gaagaali sefoasho waliuweliu.
c) Yaiungeli semate faurumile le ye buutogo me reeli gaagaali waliuweliu.

Gare si be gal gopigopi lago shagiu waliuweliu ila nge ye be la rane kelaale nge ye tewaai yoro lago waliuweliu le si be gooli ngali imwashe. Ye gachiu iga yaremate re be gopigopi waliuweliu nge re bale fato tiwe semweiu.

1) Ye mile seebiuleiu le riuwangerasi (2,000) waliuweliu le ye logo iyange. Gare ye be seewe raagi nge limebiugiuwe (500) mele ye gemacho me iyange. Ye be fitouwe raagi nge ye sa rete lago waliuweliu kaale?

2) Seewe faliuwe ila riuwangerasi waliuweliu le ye fato iyange. Seewe raagi nge limebiugiuwe mele ye gemacho me iyange. Iwe nge riuwebiugiuwe mele ye fato tefaali. Fitefoasho waliuweliu ye ye tai tefaali suuwene?

Gini waliuweliu ila ye bale farigiti pilaale. Ye toulape waliuweliu ka si gale gooli mele ka gine reeli ffoorili faurumile. Tappili gilifeo me wiishi. Yaremate re gale gasini mele ka gine be yangetaare. Ila nepali yale farigiti pilaali ira ngaligishe.

Activities

Gai fategiu iteli gin i waliuweliu ke la gai gale googo nibugotami. Gai seoriu gare metta mele ka gai gale googo iyange.

Sheoliu waliuweliu ila ye bale farigiti pilaale. Si gale googo sheoliu waliuweiliu be tafeye, gare sheoliu gelashe, gare iufeli uumwu. Si bale gale gooli be meni nibeliu.

Activities

Go be iseise longo pweliu me sheoliu waliuweliu lani seewe faurumile nge go sa fatogi lago seebiuleiu Ye be fitou wiiki me mwirile nge go sa tefaali ngali be go be piipiiye gare ye shiuweli tappili sheogiu sheoliu waliuweliu kawe.

Wagerali waliuweliu ila ye bale farigiti pilaale. Care ye toaro wagerali waliuweliu ila nge ye be macho lago. Wagerali waliuweliu mele ye gale yogo gani waliuweliu me iyange. Care ye tewai yogo gani waliuweliu ila nge ye be mase. Mele kela waliuweliu ye gale gangi me liuweniu pweoliu ila ye tai tappili mele ka giishe si gale mwongo. Si tei gale weri.

Activities

a) Fatogi iteli semate wegare le go gale googo nibugotamwu.

b) Go lago wiiye sefoasho waliuweliu. Gasiuwe tiwe woali pweoliu. Metta ye foori? Ye shiuweli mmwele le ye be siu?

c) Ye be ppiungiu goshou nge go sa piipiiye seewe teoiuyeli pweoliu. Ye feita? Ye tai shiuwe lago semweiu me iyange?

d) Ye be yogo le go be geragi tefaaliiye buuku yeele le ye tewai ssiuyelai nge ye sa mano?