translated by Augustin Uolai
illustrated by Gue

GO GIULA BE GIUWE......

-ye gale logo shagiu letteli nge tai iige? Iiye ila ye tappishe yaremate.

-ye gale ngenngase me reeli seewe ngaate le ye logo woali shimwe-le? Ila mene goousuusulo. Ye gale suugegi iga ye be nngase nge ye bale pilate tefaali be meni taati ye te buulongo iyange.

-ye gale nngase faali seewe gare ruouwe reeli seewe miiniti nge ye gale yogo le ye tewai gale nngase reeli wolouwe miiniti?

-ye bale gale mmwaliyeliye me reeli goousuusulo?

-ye be mware sebiugiuwe ngiili yewale nge ye tai gale niuliu gane iyange? Ye gale googo shagiu ngiile reeli tottoroli iige iwe nge ye woromi lago le ye tai gale liuliuwe.

-ye gale rongorongo me reeli semweiu ngate paashigishige le ye logo welipeigili shimwele? Ligiti be peigilongoli ngate kaale nge ila biuleiu ye ye logo talingale iyange. Giuwe ila ye talingeshigi tangi yaremate.

-ye tai gale ngiuriu booli faurumile nge ye gachiu gemase yale gale nane faurumile?

-ye be saro ssiuyelai sheogiu le yaalo ye be tiuleeye gine nge ye ginifaaliyalo lago?

-ye gale gawwolouwe shagiu ragile nge ye sa mwaale gare shoabuto?

-ila sine me bisissine mele ka re gale gammwele iga ye shiuweli saari? Libeli yale be shiuweli saari seewe giuwe nge mena sine ye be fagili bale seewe giuweshoabuto be reite-pangiyale reeli geffoagolali mele we laiule.

-ila re gale mile le re gale tteiuye fengani sheogiu? Re gale mwongo me masiure seewe shagiu, iwe nge re ppiipi fenganiire be semaliu iire ye te tammwele.

-ye gale kepate? Ye tai tappile mwo patelali yaashe kepate nge mele ka ttigile nge male yoro faale. Matemetali mele ka tigitigili giuwe nge male yoro faale ngali.

-ye tai gale fitegili gane gare laniyale? Giuwe ila semaliu nge ye gasurouuwe semaliu

-ye gale tepangiire yaremate reeli fita?

-ye gale tepangi bale seewe iga ye be temwaai gare ye wasu? Ye be temwaai seewe nge ruwouwe re bele buutogo gabuulongoowe shimweere faali mele ka paiule nge re sa gappesi tage be ye be nngase.

-ye mmwele le ye be iii fetale liuweniu rosoppiungiu? Ye gale foori ttigile le ye be lago nge ye tefaali me reeli booti, iige, gare tatiwegili mene iiye nge ye sa giula mele kawe.

IFA LEPALI YAALE
REEPIYE GIUWE?

Reepiyeere maaliu ila ye wairesi le si be giula. Maniu letteti mele ye kaile gemase yale wairesi le si be giula reepiyeere. Yaashe be giula reepiyeli giuwe ila ye tai gaffitegi ngali yaashe be kabiungiu reepiyeere maniu welifeoliuwe. Yooro lago ulunulu yaashe be kabiungiu nepali reepiyeli giuwe.

Seewe ila si be giula mwo ulunulu mena fegaabuyobulu shimwele. Fegaabuyobulu shimweli giuwe ila ye farigiti. Mele shapili liuniuwane ila ye farigiti. Ila seewe mele kela ye gagiulaali ngaligishe be giuwe ila semweiu maliu reepiye.

Semweiu mele ka si giula be giuwe ye reepiye iyange ila mele ka re gale foorini. Giuwe ila ye tipeli geffase. Mene yale tipeli geffase ila ye gagiulaali ngaligishe be ye reepiye. Maliu ka re gale geffase ila re geffase be re mangiiye be yooro mele ye be buutogo me reeli mele we re foori. Ila ye liuniuwane lago me peigilagoli mele we ye foori.

Giuwe re gale ffoori tage yare uru. Re gale kabiungiu uuru me reere wechiyelaare nge re gale ttirili giula. Re be gale uru nge ye gale yogo lago le ye be setabo aawa gare ye fari ssiuyelai tangi yare gale uru. Ye gale yogo le re gale suuweliiye ulunulu uru ka re gale foorini. Ilegili mele kaale nge semweiu gagine le giuwe re reepiye gemase.

Seewe mele kela si giula be re reepiye iyange ila ye gale mmwele le re be foorini mele ka re wairesi iyange. Re senape reeli gaffoorili faurumile. Serane nge semaliu mwaale me seewe giuwe re uru reeli semweiu iuleli maaliu le ye chogi le iiye giuwe we ye gale gekashe ngali mwaale we iiye iuleli maliu kawe. Faali seewe le iiye giuwe we ye gashe ngali mwaale we seyali iiye iuleli maliu kawe nge ye tagola. Ye lago shagiu iuleli maliu we ye la ppashe lago reeli peigili teenge we laniyeli giuwe we le ye tagiyate tangi shaaliu. Metta mele giuwe we ye be foori nge ye sa gashiuwa iuleli maliu we?

Iyeele mele giuwe we ye foori. Ye naamwe tage me lani shaliu we ye sa gasi mele we chimwele ye sa biitage peoli ngali iuleli maliu we. Ye la yogo ngali nge ye sa bale taboowe lago uru we yaale me mwaale we.

Riuwemaliu saantiisi re weri ruouwe giuwe le re gale geffase ngali seewe sauwefangi. Re gale meni re be taiuwe waiu iiye sauwefange we me lani ngetali sefaiu faaiu. Re gale gola iiye sauwefangi we. Re gale taiufetaleeye. Ila shagiu ila ye tammwele le re be taiuwe waiu me lani ngetali iiye faiu we. Iwe shagiu nge ye lago iwe seewe, Ye la tefaali togo nged ye sa gasi semaliu loou (semate igeli letteti le ye kangi mele ka gefaneo) le ye mwaashiu liiye shagiu. Giuwe we ye gasi sheogiu lou we ye sa buutogo touungali sauwefangi we. Ye gasi sheogiu niutuweiu iiye sauwefange we me lani mele we ngetale. Iwe shagiu nge re torofi re sa ili yagili tangi ngate we ngetale nge re la gasheeye lago. Meneele ila ye sa bale gaweri ngaligishe be re guila mene re be foori ngali mele ka re wairesi iyange.

Ffageo ila bale gagineli maliu ka re reepiye. Maliu ka re reepiye ila re gale fageoreo wechiyelaare. Ye tappili maareyare. Yaremate re giula ffageo. Ye bale ila ssengali gelaagu me maliu ka semweiu. Maliu ka re tai iyeli reepiye, tappili geeshi ila re tai ffageo.

Giuwe ila re giula ffageo. Sileere giuwe me laiure ila re gale garepe fengani sheogiu. Semweiu giuwe re be maareyare nge re sa gale logo seewe shagiu. Ye gale buutogo le ye be mase fitiyeere gare maareyareere nge ye gale nage le ye sa nngawe tipeere. Seewe ila re bele ili baaliyeliiye shagiu mase we gare re tangi. Re bale gale gamweliu lago mwo nge mwongo.

Giuwe ila re gale tepangi fenganiire le tappili maniu welifeoliuwe ka re reepiye. Faali seewe nge ye ppiungiu seewe faurumile me faali taati le tappili ppiungiuliu toalomaachi me yarooro semweiu giuwe. Seewe me liuweniure ye mwaaliyase lago. Mele we shagiu nge ruouwe re sa buutogo reele. Seewe nge ye buutogo iseli longo shimwele faali sepau paiuliu giuwe we ye sa mwaaliyase nge re buutogo gappeshi tage. Ye tai ssiuyelai nge ye la gachiu lago giuwe we. Iwe shagiu nge re bale teiu fengani nge re lago.

Ye shiuweli toulape yengaange ka ye shiuweli mile le si be foori reeli yashe be giula lago mele ka ulunulu giuwe. Re gale logo letteti le ye weli lago. Logoli letteti ila ye tai gaffitegi ngali lagoli welifeoliuwe. Ye tewai siye le yooro mele giuwe re be gabiungiu ngaligishe le kofali taati me yashe logo iyange.

INTRODUCTION: Gamatefale

Yashe mimmile togo nge ye sa yoro yaremate le maniu letteti re sa gammweleere.

Lani ragi we 1977 nge ye logo semaliu shoabuto le iiye shagiu mele malewali sefoasho waafaliuwe le ye ttewasi. Ye a mile le maliu mase lani tati ye Pacific Ocean iga gare ye tai yagili seewe woongi mele ye gemalewa. Shoabuto yeele ila ye sa maaliu ppesi fetale le yaale liuniuwane nge ye tewaai ssiuyelai nge ye bele mase. Ye sa mile le ye tewaai melawe be ye sa iiye lago shagiu nibolobololi metawe. Ye tai ssiuyelai nge seewe woongi ye sa la biitage me faale ye sa buutogo gappesi tage. Selibongi me selirane yaali won gi we logo ngali shoabutu we le ye sa gekasingeli sefoasho waafaliuwe.

Re la garepa togo waafaliuwe we le yaremate re sa buutogo be re be gasi shoabuto we nge won gi we ye sa ili lago. Shoabuto we ye giula be wongi we mele ye gemalewa. Iwe nge ye taai yoro yale weri tefaaliiye iiye wongi we maareyerale.

Ye toulape mele ka yaremate re giula be gachiure maniu letteti. Fiyango ye si bele yewali ila ye tai galongale nge ligiti be ye tewai siye le ye be la weli ngali semaliu be giuwe ila si ya giukiula be ye gale gammweleere shoa geffageo.

Semaliu tarimwaale le ye tabeeye sefoasho waafaliuwe le ye la ttewasi me letteti nge iyeele mele kapetale.

Woali taati iwe ye sa sheoiu lago reeli baabaali maniu letteti. Re sa gabuutogoowe reeli feofate we waali mauweshe we. Ye sa logo mauweshe we Johnny nge ye sa liuniuwaneni fiyango kawe ye sa rongorongo le kofaare seela ka re gale ttewasi waare me pagowe. Ye gasi sheogiu ye sa buulongo matto lago luugalepali feofate we waale. Ye tai ssiuyelai nge ye sa mmwagiutiugiutiu feofate we. Ye giula be ye be gale seokiute shagiu tigeli feofate we nge ye be shape. Mele we nge ye tai metangiu. Ye sa mangiiye shagiu be gare yooro mele ye be weli ngali gare ye bele mase nge ye gachiu iga ye be fari ttiri. Ila shagiu nngewale ila ye toaro le ye be weri.

Weli peigili feofate we iwe ye sa sheoiu lago reeli semweiu maliu roshoppiungiu saro felangelange ttiuleere le re sa ili baani fetaleeye. Re sa ili ppesi fetale shagiu faali taati. Ye toaro mele Johnny ye giula be kofali maniu letteti. Ila shagiu ila ye giula be mele kaale ila ye tai pagowe. Re gale pwa tage nge re biitagi nngase nge re lago. Ye be metta nge giuwe iire mele kawe.

Johnny ye gaseoseo fetale. Ye taai meni ye be mwalo shagiu luugalepali feofate we. Ye sa fasiuliu gale weriweri giuwe me lani kaachito me television. Ye giula be re gachiu nge re reepiye Re sa buutogo uru fetale reeli mele kawe gofeti-fetili Santa Anna waa we ye sa ttewasi le re weeye shagiu sari kaale reeli yare gale uru fetale. Re gale gekashe fetale gofetili paape kawe reeli shimweere. Re bale gale gatigitigi. Seewe ye gabiitageeye shimwele me liuweniu taati. Ye gawe-lewele setabo paape woali tumwulu yewale be ye te ppiungiu tiwe le ye weeye shagiu maliu gaffegire kaale.

Ye sa piipiiye Johnny. Iwe shagiu nge ye gasheeye tiwe paape we. Ye tubu tiwe shagiu liuweniu taati nge ye lago. Ye tai ssiuyelai me mwirili nge giuwe toulape we re magitogo pwa fengani le re sa piipiiye Johnny. Re sa feffase ngali. Mele kawe yewaare ye sa weeye shagiu iga giishe si gale pitimmeli. Johnny ye sa bale feffase ngaliire.

Ye sa shiuwe lago yale ngiusiu me nngewali niferaali gaale we Johnny. Ye taai ngiushiu be ye sa yoro maareyerale, geraamwo me iga ye tai iire yaremate nge ye toaro mele re be tepangi ngali. Ye mesaigeeti yare gale buutogo ili fetale yarolo. Johnny ye giula be yaare uru fetale shagiu. Ye tai shepare lago mwo le maniu letteti re be bale tapili maniu welifeoliuwe iga re bale gale likaauru fengani woaro.

Giuwe kawe re bele gale ili seokiute nge re pwa tage nge re piipiiye tarimwaale we. Ye weeye iga re ppiipiiye be ye te rigi lago. Re sa piipiiye yale geppale mele kawe mengaagulo. Ye weeye shagiu be yooro mele re liuwaneeye iga Johnny ye gassiyaare be, "Iwe metta i bele foori igela?"

Gassiye we yaale ila iiye shagiu yale bale paliuweli. Ye be ffoori imwale me weli mmweli iga ye be mweoteo faali yalo. Welibuuwale be ye ttirili mmwele mele we ye wairesi iyange. Ye sa gasini riuwetabo ira. Ye sa geogeo fenganini reeli yangkachife we yaale nge ye baliu ngali mele we mengaagulo. Ye sa mmwele be seewe imwe chiile. Iiye shagiu nge ye mesaigaagili.

Ye taai yoro mele ye be chiuweli foori be wolo tiweli faali niuriuliu mele we imwale mele ye bele mile iyange. Ye tewai gapeeyouuwe be ila ba me yaangi re bele gasi lago seebiuleiu le ye be la uwele ngali. Ye tai pechaaiu. Ttiuliuyewale mele ye sa paleka nge ligiti be ye teiti la batebate gemase.

Ye sa maliuweliuwe lago taati. Ye sa yale gale ba boobo fetale shagiu. Johnny ye sa giula ulunulu iga ye be gachiu taati. Ye maliueliu lago le gaasefaliuwe yale tipeli. Ye sa maliuwegili lago mele we yale geffageo. Ye sa tipale shagiu be ye be piipi fetale woali taati me lani laangi. Ye sa gammesaigeli yale piipiire giuwe kawe re ili fetale yarolo. Faali gasseewe nge re gale ya li foasho tangi taati.

Ye mwagiutiu feofate we nge Johnny ye la mmate lago. Ye tagiula mwirili yale masiuriu lago nge yalo we iwe ye sa togo foasho tage. Ye tai bale ssiuyelai nge ye sa bale mwagiutiu feofate we. Iwe nge ye sa giula faale.

Faauwe giuwe kawe re sa ppashe ngali feofate we le re sa iliili yagili. Re sa mmera tangi iga semaliu yaremate ye be yafe. Iwe nge re shiuweli memmera lago shagiu. Johnny ye sa piipiire giuwe kawe. Bale seewe shagiu yare uru meneele?

Iiye shagiu yale gassiya nge ye giula be paliuwale ila yeebe. Giuwe kawe re sa liiweli. Re taai uuru. Ye sa mile luugalepaare le ilegiire nge re sa lenago shagiu seebiuleiu. Re bele sebiugiuwe gare re fari pare tangi.

Ye sa liuwaneeye be gare ye be ifa ssiuyelaili yaare giuwe kawe be foori mele we. Ye toaro yaare be tai mmera lago. Faali gasseewe nge seewe ye bele ffishi tangi feofate we. Iwe shagiu nge seewe ye bele buutogo suuweliiye. Johnny ye tagiula gare ye sa ifa nipali mmeraare. Yale liuniuneeye nge re sa nenago reeli ye be limwouwe mile reeli seewe aawa. Iwe nge ye tagiula gare re lenago iyefangi gare iiya.

Welimwirile, yato yaalo ye sa bipwiitiwe me welimmwale nge Johnny ye sa giula be ye lenago iletowe. Ye sa gachiu tipale be ye bele garepali bongi nge ye tewaai beshi. Yato la nge ye taai mmwele reeli yale batebate. Ye sa paleka gemase yewale.

Taati iwe ye tebaaliyeliiye lago nge ye tewai mmwele be ye be iuliu be ye sseogiuliu gasiige. Ye sa kaile yale batebate le ye sa maliuwegili lago yale pechaaiu. Geraamwo me yooro mwongo nge ye tewaai mmweleli yale woromi longo.

Ye sa gaasefaliuwa tubu tiweli yaalo. Ye gaasefaliuwe yale. kemwatiyetiye. Iwe nge giuwe kawe iwe re shiuweli gekasi lago shagiu iletowe nge fiusiu re sa magiweiu nge merame ye sa tegashe tage. Yooro mele giuwe kaale re memmangiiye. Iwe nge ye be metta?

Ye sa yale liniwane nge mali faliuwe ye taai ttaawe. Iwe nge ye tai fari gabele mwo me giuwe kawe re gasi lago iyange. Faali yaare giuwe kaale gekasi ila ye tai lago mwo memmatefaagili.

Iwe re sa lenago lani bongile we le ye sa liuwaneeye nge ye mwaashiu ila shagiu sebongile le ye sa ssiuyelai nge ye tai taiuwate. Ye tammweleli masiuriu reeli yale batebate. Ye sa yatemagili fetaleeye mele ye be tiwamwe shiuliu feofate we iyange. Faali gasseewe nge ye sa wolo tela lani mele we mengaagulo be ye be yaleela ginifaaliyaniu tagiuriule. Merame me fiusiu kawe iwe re shiuweli gekataliyaagi lago lani laangi. Ye tai gale ssiuyelai nge ye bele weri seewe satellite le ye sa yeyyali lago gootuwe. Ye fari gale sige lago iga ye giula be yooro iiye misiile kaale lani laangi me ye tewai siye yaremate le re be logo iyange nge re tai fagili. Iwe ye bale giula be ye toaro pilaale le re be ppiipiiye.

Ye tai ssiuyelai nge ye tubu lago geele merame. Ye la rosho lago nge ye sa ffata yale gale merepwulo taati reere giuwe kawe. Ye be yali seewe me liuweniure nge ye sa gale bulobulo lago tatili peschale.

Ye la garepe taiuwate nge Johnny ye sa bale gekaaiuregi. Ye giula be ye bele bale gari faali yalo. Ye sa bale foori tage mele we imwale nge ye toolongo faale. Ye sa gewaliu fetaleeye yale batebate.

Mele we nge ye tai waliu sheogiu batebate we yaale. Ye memmangi ngali sheogiu iuliumale miiniki ffeoiu me shaniu faiuliu waliuweliu. Faali gasseewe nge ye sa gale weriweri paaipili shaaliu le ye bipwiitiwe shaaliu me iyange. Iwe nge ye teweiti ligiti mwo seliige aawa yale maaliu fetale. Semweiu yaremate re ssiuyelai tangi meneele le ye tai bale yoro shaaliu reere nge re bale melawe shagiu.

Mene shagiu ye shiuweli mesaige Johnny iyange ila giuwe kawe re gekasi. Re shiuweli lenago shagiu iletowe le mmeraare shagiu. Johnny ye taai geppati reeli faali yare giuwe kawe gekasi. Ye giula be ye bele faiuseokiute nge ye bele giula gare gachiu gare nngawe mele ye lenago ngali.

Ye la togo tage yaalo nge ye sa weri faliuwe. Mmwale nge ye be seoriu be langimaaliu. Iwe nge gare langimaaliu nge ye saro weli iga ye sa lago ila shagiu lani laangi nge ye bale uwele shagiu me imwowe. Ye la garepe seokiute nge ye sa la ffate gachiu ngali be faliuwe.

Seewe lago aawa nge ye la gile gachiu faliuwe we. Seewe faliuwe tettalo nge ye towape waliuweliu iyange. Ye bale ppiye baani lago. Ye bale sheolape waiu woschale.

Mmwale nge ye toaro mele ye weri be gagineli gare yooro yaremate woalo. Ye tai ssiuyelai nge ye sa weri seewe buraago le ye bipwiitage me luga-lepali faliuwe we.

Gare iga yooro buraago seebiuleiu nge ye tiwegili le yooro yaremate iyange.

Re la garepa woosho nge giuwe kawe re sa ppaiu lago. Re sa bale ili yagili tefaaliiye feofate we. Johnny ye sa giula faale. Ye tewai mmwele le re be yare longo me biuleiu gawe. Re bele lago me peigi we sepeigi.

Ye be seewe aawa ssiuyelaili yare baani lago. Johnny ye sa giula be ye bele melawe. Re la baani tiwe me faale nge ye sa werini semweiu booti be ye limetagi. Iwe nge ye sa bale weriweri iimwe. Seewe bale gapilamwo farigiti mele we.

Iwe nge giuwe kawe re sa ili maliuweliuwe lago. Johnny ye sa mangiiye be mali re tai tipeli be re be buulongo welibate. Re sa seokiute me seokiute longo yee re la ligitini booti kawe. Iwe shagiu nge re ligiti feofate we le ye weeye shagiu be re gaaingeli tarimwaale we be, "Ye sa mile ngalugo."

Johnny ye sa meni ye be gaaingeliire lepali yare gashigeshige. Iwe nge ye taai mmwele be ye be kepate be ye sa peleka gemase yewale. Iwe shagiu nge ye teo tiwe me shiuliu feofate we. Ye sa biitiwe siu lago be iwe ye sa togou nge ye faaragi tage welippiye.

Yaremate re sa la rigi togo. Re sa buutogo siu lago. Johnny ye sa gabongiire mwo giuwe kawe. Iire iwe re sa mwummwusaagi lago laniyeere.