translated by Alaiseä Iosefa and Veronica Barber
designed and illustrated by Donald L. Buchholz

This is a popular children's story. Children who are too young to read will enjoy having it read to them by an older child, bilingual aide, or parent. A teacher's manual is available from PALMDC.

SYNOPSIS

A donkey who was worried because he had become to old to work had run away from his master. He decided to go to Bremen to become a musician. On the way he met an old dog, an old cat, and an old rooster. Each was worried that he would be killed because he was no longer able to serve his master. The donkey convinced them to go with him to Bremen. After dark, they came to a small house where some robbers were living. They scared away the robbers by making a terrible noise which the robers thought was made by a monster. The robbers ran away leaving the house to the animals.

Pre-reading:
Tilotilo 'i le ata. O ä mea o'e va'aia? O ä itü'äigätagi po'o ni pisa e faia e ia manu? O ia manu e mänana'o e 'avea 'ilätou ma manau pesese. O ä itü'ämea fai fa'aili 'e te iloa e fia fa'aaogäina e ia manu?

Sä iai se Asini sä mau i se fa'ato'aga. I aso ta'itasi, sä fa'atonuina o ia e lona Matai e la'u popo, fa'i, talo, ma isi lava mea mai le fa'ato'iga ma 'ave 'i le fale. Sä galue ma le fa'amäoni lenei Asini i le tele ma tele o tausaga. 'Ae peita'i, 'ua matüa lava o ia ma 'ua vaivai. 'Ua tau lë mafai ona galue mälosi o ia. Sä fa'apea ifo lona mäfaufau 'iä te ia lava, ''Masalo 'ua lë fiafia lo'u Matai 'ia te a'u ona 'ua lë lelei la'u faigaluega.'' Ona tonu ai lea i le Asini o le'ä sola 'ese o ia mai le fa'ato'aga. Ona alu ai lea o ia 'i le 'auala 'äga'i i Bremen.

Na manatu Asini, e lë taumate na te mauaina sina galuega mämä i Bremen, e pei o le tä lä'ua pese ma le faipese. E le'i 'umi lava le sävaliga a Asini, 'ae va'aia loa e ia se Maile. Sä matuä sela lava le Maile e pei sä tamo'e mai o ia i se mea mamao. Ona fesili atu lea o Asini, "Sau, o le ä le mea 'ua e mapusela ai?"

"Talu ai fo'i," tali mai lea a Maile, "'ua 'ou matua tele ma 'ua lë mafai ona 'ou toe tuli manu. 'Ua tonu ai i lo'u Matai o le'ä fasipëina a'u. O le ala lea o lo'u sola 'ese mai. 'Ae peita'i 'ua 'ou lë iloaina nei la'u mea 'äfai.

"Sau ia," o le tala lea a Asini, "o a'u lenei 'ou te alu 'i Bremen e 'avea ai a'u ma se faipese po'o se tä lä'au pese fo'i. Sau e tä ö e ili e 'oe le pü, 'ae tä e a'u le tagipalau." Sä fiafia tele le ali'i o Maile i le tonu a Asini, ma alu loa le lä malaga.

E le'i mamao le lä sävaliga, 'ae va'aia loa e lä'ua se Pusi o tä'oto'oto mai i tafatafa o le 'auala. Sä pupula mai ma le fa'anoanoa lenei Pusi. Ona fai atu lea o Asini, "O le'ä le mea 'ua e fa'anoanoa ai, 'ua iai se mea 'ua tupu?"

"E fa'apënä lava," le tali a Pusi," 'ua 'ou matua tele. O o'u nifo 'ua lë toe mä'a'ai pei o le mea sä iai muamua. Pau lava le mea 'ou te mana'o ma fiafia e fai o le tä'oto'oto lea i luma o le ogäumu ma fa'amäfanafana lo'u tino. 'Ae o lo'u Matai 'ua tonu 'iä te ia o le'ä lelemo a'u ona 'ua 'ou lë toe aogä e tutuli ese 'isumu mai le fale."

"Sau tätou ö 'i Bremen," o le tala lea a Asini, "e fai ai 'oe ma tä lä'au pese po'o le faipese fo'i." Sä mänaia tele lea tonu i le manatu o Pusi. Ona mulimuli atu ai lea o ia 'iä Asini ma Malie. 'Ua alu la lätou malaga to'atolu, 'ae le'i mamao atu fo'i le lätou sävaliga, 'ae va'aia loa fo'i e lätou se Toa o tü mai i luga o se pä ma tagi lotulotu mai o ia.

"Matuä maloä tele lau tagi. O le'ä päpä o mätou taliga," o le tala lea a Asini, " o le ä le mea 'ua tupu 'iä te 'oe?"

"I le tele ma le tele o tausaga," o le tali mai lea a Toa, "sä 'ou vivini ma ta'u atu le taimi 'i tagata. Peita'i 'ua taunu'u mai ni mälö 'i le mätou 'äiga, ma 'ua tonu i lo'u Matai o le'ä tapë 'iä te a'u, i le gagau o lo'u ua ma 'ave a'u e fai a'i le supo moa. O le mea lenä 'ua 'ou tagi auëuë ai, 'auä ä gagau 'ese loa lo'u ua, ona lë toe mafai lea ona 'ou toe tagi fa'apënei."

Ona fai atu lea o Asini, "E sili pe'ä e sau e tätou ö. E leo mälie tele lou leo. E mafai ona 'avea 'oe ma tä lä'au pese po'o le faipese fo'i. O mätou lea e ö 'i Bremen e tätä lä'au pese ma faipese ai. 'Ae sau e tätou ö ona lë o'o lea o le oti 'iä te 'oe." Ona tonu ai lea i le Toa 'ua mänaia tele le manatu o Asini. 'Ua alu ai o ia i le malaga.

'Ua mamao tele le a'ai o Bremen. 'Ua lë mafai ona taunu'u 'i ai lätou i le alo e tasi. 'Ua pogia le malaga i le ala. Ona tonu ai lea i le 'au malaga e lätou te mälölö mo le pö i lalo o le tasi lä'au telë. O Asini ma Maile 'ua momoe i lalo o le lä'au. O Pusi 'ua aso i luga o lë tasi lälä lä'au ma moe ai, a'o Toa 'ua lele o ia 'i le tumutumu o le lä'au e moe ai.

'A'o säuni Toa e fai si ana mälölöga, sä ia muamua ona tilotilo solo i 'itü'uma e fä. Sä va'aia e Toa se möli o mumü mai i se fale. Ona vala'au ifo lea o Toa i ana uö, ma fa'apea atu, "O lo'o iai se fale o latalata mai 'i le mea lenei tätou te iai. O lenei 'ou te iloaina atu le mumü mai o le mölï."

Ona fai atu lea o Asini, "Tätou ö 'i ai i le mea lenä. E lë lelei lalo o lenei lä'au i le moe." Na leai se isi e fa'atu'iese i le tonu a Asini. O atu loa 'ilätou 'uma 'i le mea o lo'o mumü mai ai le mölï. Ina 'ua lätou latalata atu 'i le fale, sä mumü mälosi mai le malamalama o le mölï. Ina 'ua lätou taunu'u atu i tala'ane o le fale, na alu loa Asini ma tilotilo i le fa'amalama 'äga'i i totonu o le fale.

"O le ä se mea'ua e va'aia?" o le fesili lea a Maile. "Oka oka, o lo'o tele ni mea'ai ma ni vai inu o lo'o i luga o le laulau. 'Ae peita'i o lo'o iai ma ni tagata faomea o lo'o taumamafa ma fiafia i luga o le laulau," o le tali lea a Asini. "O le mea tonu lava lenä mo tätou," o le tala lea a Toa. "E sa'o lava ä 'oe, ma'imau pe ä na fa'apea o tätou la e i totonu," o le tali lea a Asini.

Tagi ia hina:

Tautilifaga e veveake ki ei, Tautilifaga e.
Ke kikila atu au ki te vaka tena e hau
i gatai, Tautilifaga e.

Toe tagi ia hina:

Tautilifaga e, ko Matuleolua te foe mua, Tautilifaga e,
ko Matuleotolu te foe loto mai,
Tautilifaga e,
ko au mea lava ia e kai ai koe,
Tautilifaga e,
ko Matulafoakigia te foe muli mai,
ko lata manamea lava ia e atu ai kita,
Tautilifaga e.

Tagi te hauai:

Aue! Tota piho e,
aue! Tota piho e,
a! Te hona fetoho outou vaka,
e kikila mai lava ki na tino e takekele
kae hona fetoho mai outou vaka.

Matulafoakigia: "Fakamolemole mua, e veake ma matou ni akau, ka ko tena ni tino."

Oi muamua ai ki gauta ia Tautilifaga, fano ai fola na lago; ko te lago pito ki guatta ko ia (liu lago) fakaholo ifo ai ki gatai ni lago moni.

Matulafoakigia ki ona uho: "Kua fola na lago, ko te lago pito ki gauta ko te hauai tena kua liu lago. E he tohoa la te vaka kae hiki; ka kalaga atu au lava ke apati te vaka, apati loa."

Fanake ai te vaka pa ake lava ki te matafaga hiki loa pa ai ki te toe lago kalaga loa ia Matulafoakigia, "Apati!" Apati loa te vaka ki lalo.

Tautilifaga: "Aue! Toku tua e! Te kau kogamea! hona fetoho mai lava toutou vaka. E kikila mai lava e tae otaota atu na tino, kae hona fetoho toutou vaka."

Matulafoakigia: "Tamafine, e veake ki matou ni lago e toho ai na vaka, ka ko tena ni tino."

Tautilifaga: "Tatou olo ki te fale."

Haeleele loa ki ei. Na ulu atu loa ia Matulafoakigia ki lotofale, tago loa huhuke ake te takapau kae, nofo ki te kilikili, kae fai ta latou ulaulaga utufaga ma te hauai, e he i ei ia Hina.

Matulafoakigia lea ki ona uho, "Ka fai ki maua ma te Hauai e olo, oi fetutuli ai koulua toho te vaka fakauta ia Hina olo ai ki toulua fenua."

Tautilifaga: "Ko ki tatou ka olo takekele."

He olo na tama, na ko Matulafoakigia te na fano, kae olo na tama oi hauni te vaka oi kave ai ma Hina.

Fano te takelega
Ko Tautilifaga ma Matulafoakigia te kua olo i te takelega. Oi lea ai ia Tautilifaga, "Ta olo fai munikiokio."

Fano ai ia Tautilifaga oi mua mumuni, kae ko Matulafoakigia e fano oi hakili. Fano ai ia Tautilifaga oi liu pupu, e tu tonu i te auala, Taku ai e na mea fakataulaitu e tautau i na taliga o Matulafaokigia. "E he he pupu te i te auala ko Tautilifaga.

Fano oi takeukeu ke pa ki he tafa fatu pae, tago ai ki te pupu togi ki te fatu pae ke gaihi."

Fano ai ia Matulafoakigia oi takeu i tona vae. Oi fano toe liliu mai toe takeu, fano liliu mai takeu. Fai, fai lava tana mea kua tafapili ki te tafa fatu pae. Tago ifo lava ki te pupu, hiki ki luga, apati ki luga o te fatu pae kae gaigi lua te pupu. Teki kua tagi ake te Hauai.

Tautilifaga: "Oi! Aue ke, tota piho e!"

Mumuni ai ia Matulafoakigia, kua kiu fatu pae kae tatia i te auala, kae hakili e Tautilifaga. E fanatu i te auala e tatia mai te fatu pae. E he ia iloa e laka atu i luga o te fatu, fanatu lava te vae tokai ki te fatu, ogohia ai. Toe laka atu te tahi vae toe tau ki te fatu toe ogohia foki, laka atu foki toe ogohia foki. E he aha hana laka i luga o te fatu me te tokai ki ei.

Ko te ogohia ho o te hauai, oi kalaga ai la, "Taimi." Kae tu ake loa ia Matulafoakigia kae kua heai he fatu. Ve atu ai ia Tautilifaga, "Ka olo ki ta oi tau vi."

Kake loa ia Tautilifaga ki luga. E toli e ia kae ao e Matulafoakigia ma faitau. Toli, toli venei lava fanaifo ai ki lalo, lea ai ia Matulafoakigia ki ei, "Hau faitau na vi pe katoa." Kae taki mai e katoa.

"E ia te koe te taulua vi?" Kae tali atu tenei.

Fiti loa ia Matulafoakigia ki luga o te vi lu ki lalo, kae fakaputu e Tautilifaga ma faitau. Tago atu loa ia Matulafoakigia ki tana taulua vi maka mamao ki ko, kae fanaifo ki lalo.

Ve atu loa ia Tauitilifaga, "Haele mai ko faitau ake." Kae tali mai e katoa.

"E i kina te taulua vi?"

"E heai." Oi hakili ai. Fano ai ia Matulafoakigia oi kaumai. Oi malo ai foki ia i tenei takaloga.

Lea ai ia Tautilifaga kia Matulafoakigia, "Ka olo ki ta takekele." Oi venu ai.

Vili ai ia Tautilifaga oho ki loto o te vai oi liu kumete ai, ka e fatoa fanatu ia Matulafoakigia. Kua taku e na mea fakataulaitu ki ei e he he kumete te i te vai kae ko Tautilifaga. Haele atu lava ia ki ei tago ki te fatu fifio te togi ki te kumete. Oi tagi ai ia Tautilifaga.

Tautilifaga: "Oi e ke! To ta tua e, e kikila mai lava ki na tino e takekele, kae hona fetogi mai lava au fatu."

Lea atu ia Matulafoakigia: "Fakamolemole, e ve ake au he kumete e opeopea i te vai ka ko te na ni tino."

Oi mailo ai foki ia Matulafoakigia i tenei takaloga.

Tautilifaga: "Ka olo ki ta oi tunu ni a ta mea. Na mea lava e mahani ai koe."

Oi olo ai kau mai na mea e tunu. Olo ai oi tao i te afi. Fano ai ia Matulafoakigia oi lalaga te polapola foki ai kia Tautilifaga ke fano oi ahu mai ni vai kona. Fano ai na pa atu lava ki te tai, lolo ifo te polapola tumu i te hua tai, hiki ake e heai ni vai i loto. Toe tuku ifo tumu foki, mea ake ki luga toe heai foki. Oi fai vena ai kua fita lele. Ko Tautilifaga kua fekai lele. Tonu ai i tona loto ko ia ka fanaifo oi kai ia Matulafoakigia. Oi fanaifo ai.

Na fano ia Tautilifaga oi ahu mai na vai kona kae nofo ia Matulafoakigia tao te afi, fakatalitali ai ke moho na mea. Na moho lava oi fano ai oi kai uma lele na mea kae toe taotao i na veve. Kae fano oi kake ki luga o te lakau e aupito loa i te vao oi nofo ai kae tau kikila pe hea ta Tautilifaga e fai ka fai e pa ifo.

Pa ifo ai te mafua mea, kua he i ei ia Matulafoakigia. Fano ai oi fuke te afi ka kai uma na mea i ei. Fanatu kua heai he mea e totoe. Atili ai tona fekai. Oi tu ai kae taukikila kia Matulafoakigia. Kikila atu e nofo ifo i luga o te lakau. Oi kake ai la ki ei, tali pa ake lava kae ta te fiti a Matulafoakigia ki te lagi tua tahi. Oi oho ake foki ki ei, toe ta te fiti a Matulafoakigia ki te lagi tuatolu. Oi toe oho ake foki ia Tautilifaga ki ei. Oi fai vena ai lava a la taufetuliga, oi pa ai ki te fale o Tagaloalagi.

E i ei la na tuafafine o Tagaloalagi, ko la igoa ko Matumalagalaga ma Matuhaha. Tutaoho mai lava te tokalua tena oi finau ia Tautilifaga, oi mate ai.

na fai ma tuhia e Peato Tutu Perez

Ko na kakai e fa ie nei
na filifili mai i na
Tala mo a'oga i Tokelau ma
Tuhi tala mo tamiti Tokelau.