written by Oliver Johnny

illustrated by Eric Woo

Tuhke wia soangen katep tohto ohng kitail oh pil tohn sahpw teikan nan sampah. Ehu ehu soangen tuhke kan kin wia katep tohtohie. Ehu katep kan aramas oh mahn akan kin anahne mwetehn tuhke kan. Kitail kilang mahs ekei katep kan sang ni wah, paluhwere oh rah kan, teh oh pil kalewe kan.

ACTIVITIES

a)   Pidohila likin ihmw kewe kohla pahn oapwoat tuhkehn. Ia iren mwetehn tuhkehu? E lemwulemwur de karakar?

b)  Usada ekis kisin tuhkehn kowe song ma ke kak ndahda eden wasahkan en tuhke.

Wahn soangen tuhke tohto me mie, ahpw kanaiohng pwe aramas kin kang ekei ah ekei soh. Wahn tuhke me aramas kin kang kan me tohto oh iou. Ni omw kin kang kehngid ke kin padik ni eh kin mato? E kin mwuterek de kekeluwak? Me kin pwoh iou? Kehngid oh apel ape inenen mwahu ohng paluhwar. Wahn tuhke kin sewese roson en paluhwaratail kan. Mahn pil kin kang wahn tuhke kan.

ACTIVITIES

Mahleniedi mehkan me ke ese me wiawihkihda tuhke nan ehu doaropwe tohrohr.

Ntingiedi eden wahn tuhke me aramas kin kang nan ehu doaropwe tohrohr.

Paluweren tuhke oh rah kan kin wia soangen doadoahk tohto. Ekei kin wiahki tiwi, ini, kehi, ihmw, wahr oh pwoht ape. Nan sahpw laud kan re kin wiahki doaropwe, plaiwud oh pil ihmw ape. Re pil kin kak wiahkihda tuhke wararail wahr oh pil pwoht de sohp ape. Mahn akan kin wiahki mwetehn tuhke kan imwarail. Menpihr kan kin kousoan nan tuhke kan. Kitail aramas pil kin anahne mwetehn tuhke ma kitail kin men rukisang ketipin de kotou.

Nan Pohnpei rahn wet mie misihn en rasaras siluh. Ehu mi Enpein, Kitti ehu mi Dewenmol nan Madolenihmw, ah ehu mi Nett. Misihn en rasaras pwukat kin resehda dinapw oh tuhke en wia ihmw.

ACTIVITIES

Kilangada kilel en soahng kan me tuhke wiahda. Mie soahng pwukat kowe oh omw peneinei ahneki?

Ale ehu doaropwe tohrohr kowe wia met:

a)   Mahleniedi oapwoat tuhke mwohn ah palidi.

b)  Mahleniedi oapwoat tuhke me pahn rasada.

c)   Mahleniedi oapwoat tuhke me rasadahr.

Kitail anahne kanaiohng tuhke kan me kin wiahda dinapw oh pil poadokedi tuhkehn wie dinapw tohto pwe en dehr nekila.

Kitail anahne poadokedi tuhke tohto pwe en kak itarohng pein atail doadoahk kan. Ma tuhke tohto pahn poadidi kitail pahn kak resehda dinapw oh tuhke tohto pwehn kak netla ohng sahpw teikan. Met pahn inenen sewese keirdahn atail wehi ni pelien sent ape.

ACTIVITIES

a)   Mie tuhke 2,000 nan iako. A ma tuhke 500 kin palidi nan pahr koaros, pahr depe a tuhke 2,000 wet pahn nek?

b)  Mie dekehieu. Tuhke 2,000 mi pohn dekehu. Tuhke 500 kin palidi nan pahr koaros a meh 250 me kin uhd poadidi. Tuhke depe me sohte kin welialihdi?

Mehn mahs koa kin wiahkihda kilin tuhkehkan arail likou. Soangen likou wet re kihong ede LIKOUMEIMEI. Ahnsou pwukat kitail kin wiahkihda kilin tuhke atail koahl, mehn weng sakau oh pil wini ape.

Menpihr kan kin pil rapahki kisin ketitik de pil kisin mahn tikitik kan ni kilin tuhke kan pwe ren kin kang. Lamwer oh liseisei pahini kan pil duwehte.  Re pil kin kang kisin ketitik kan de pil kisin mwahs akan sang ni kilin tuhke kan.  Ekei ahnsou ekei menpihr kan kin kak kangala lamwer oh liseisei-pahini me re kin diar ni tuhke kan.

ACTIVITIES

Ale ehu doaropwe oh ntingiedi eden kilin tuhkehkan me kitail kin doadoahngki. Ke kak kawehweda iaduwen aramas ar kin doadoahngki?

Tehn tuhke kan pil miehte arail doadoahk. Ekei aramas kin wiahki tehn tuhke wini, ngkoak, tehnihr oh pil medehde ape. Soumwet kan kin wiahki ekei tehn tuhke koiasi. Tehn tuhke ni ahnsou me re pwopwidi oh mengila re kin wiahla pwehl.

ACTIVITIES

Audehda ehu tehn pwoaht ki pwehl kowe kilangada ekei tehn tuhke meng kihong nan pwoahto. Kidiong pwoahto likin ihmw. Awi lau tehn tuhke koa mwoasoahngot la. Dahme ke pahn diarada? Tehn tuhke koa kohla ia?

Kalewen tuhke kan pil kin doadoahk. Soun wini kan kin doadoahngki kalewen ekei tuhke. Kalewen tuhke kan pil kesempwal ohng tuhke kan. Ma sohte kaleu kan ah tuhke kan pahn raukada. Kalewen tuhke kan me kolediong tuhke kan nan pwehl. Kalewen tuhke kan me kin kadaradahng kisin mwenge ohng nan paluhweren tuhke kan. Kaleu kan kihsang kisin mwenge kan nan pwehl. Kisin mwenge me kalewen tuhke kan kin alehda sang nan pwehl sohte duwehte kentail kisin mwenge kan. Kisin mwenge pwukat kitail sohte kak kang oh kilang ahpw re mie nan pwehl. Kaleu kan kin sewese kolpene pwehl. Kaleu kan kin sewese perehsang pwehl en dehr kin ahdala nan sehd.

ACTIVITIES

a)   Ale ehu doaropwe kowe ntingiedi eden kalewen tuhke kan me kitail kin doadoahngki.

b)  Usada oapwoat kisin tuhkehn. Pwurohng kauhwada pohn pwehl. Dahme wiawi? E kak pwurohng kesihnenda? Dahme kahrehda?

Pwurehng wadek pwuhk wet oh kilang ma ke kak kanekehla nan irair en minit limau (5).