SOAHNG KOAROS ME MOMOUR KIN SAWASPENE
Written
by Marcus Rosario and Chirano Cheipot
Illustrated
by Wren
Mahn
Akan Oh Tuhke Kan Koaros
Kin
Anahne Mahn Teikan
Oh Tuhke Teikan Pwe Ren Kak
Mour
Mahn koaros oh tuhke koaros kin anahne mwonge
pwe ren kak mour. Mahn koaros oh tuhke koaros me mi nin
sampah inenen kesempwal ohng mour en ehu ehu soangen mahn oh tuhke
kan. Met wewehki me limwoahr emen sohte kak mour ma sohte amwise
de kisin soangen mahn tikitik teikan me e kin kang. Kou men sohte
pil kak mour ma sohte reh.
Ekei pak soangen mahn ekei kin mouriki de kang
soangen mahntemen. Mwanger oh arong kin kang saip. Aramas
pil kin kang saip. Pil ehu, kisin arong kang saip ah mwanger kang
kisin arong. Aramas ahpw uhd kang mwanger. Soangen popouswehn
kosoandi wet me adaneki "food chain."
Soangen "food chains" kan me inenen
tohto. Food chains koaros tepisang ni tuhke de reh. Karoasepe,
mensiok kin kang reh. Malek kang mensiok. Aramas kang malek.
Food chains tohto pil kak kadokodokpene, Ansou
me food chains tohto kin kadokodokpene ah re kin adanekihla "food
web."
Ke kilangehr pesen likan? Mwomwen kadokodokpenehn
kisin sahl akan en pesen likan duehte kadokodokpenehn food chains
kan.
Food web ehu met. E mwomehng pesen likan?
shark = pako
Dahme kin kang dah? Mie soahng ehu me soahng
tohto kin kang?
Mwangas pil wia kisehn food web ehu?
coconut crab = emp
dog = kidi
cat = kaht
boy = pwutak
Dahme kin kang dah? Kitik oh emp kin kang mwangas?
Iet pil ehu food web.
red snapper = pwahlahl
surgeonfish = darop
Dahme kin kang dah? Mie soahng kei me soahngen
mahn tohto kin kangpene?
people = aramas
coconut = mwangas
Soangen food web kan me inenen tohto. Wasa koaros
mie pein arail food web. Soangen mahn koaros oh tuhke koaros iang
towehda ehu ehu food web. Amwise iang wia kisehn ehu food
web?
Ehi. Kairu oh limwoahr kin kang amwise.
mosquito= amwise
toad= kairu
gecko= limwoahr
Mie food web en wasa pedeped akan oh wasa loal
akan en nansed. Pil mie food web en pohn oaroahr akan, nanwel
akan oh pil pohn koadoken nahna kan.
Wasa koaros mie pein arail food web oh irail
inenen wekpeseng.
Soangen tuhke koaros oh mahn koaros me kousoanpene
wasahkis wiahda ehu "Community."
Mie community en pohn mad akan, nan wasa loal
akan, pohn oaroahr akan oh pil pohn nahna kan.
Community ehu met. Ke kak ndahda ekei soangen
mahn oh tuhke kan me kin iang mi nan community wet.
Ia wasa me community wet mihie? Ansou ke kohla
mwo wadekada soangen mahn depe oh tuhke depe me ke kak kilangada
mwo.

Community ehu met. Ke kak ndahda ekei soangen
mahn oh tuhke kan me kin iang mi nan community wet.
Ia wasa me community wet mihie? Ansou ke kohla
mwo wadekada soangen mahn depe oh tuhke depe me ke kak kilangada
mwo..
Nan soangen community koaros. Tuhke kan oh mahn
akan kin sawaspene. Soahng tohto me re kin sawaskipene.
Kitail kilangehr me nan food web koaros ekei
mahn kin kang ekei soangen mahn teikan oh pil ekei soangen tuhke
teikan.
Ekei mahn kin anahne mahn teikan ong ni seiseidien
kanarail mwonge kan. Mie soangen kisin mwahmw kis mie me kin kalapw
iangseli pako kan. Ansou me pako kan kin mwonge ah soangen kisin
mwahmw kiset kin kang mweremweren en pakou ah mwonge. Pako kan
sohte kin lidere de kang soangen kisin mwahmw kiset. Ekei pak
kitail kin kahdaneki kisin mwomw kiset "likereken pako."
Mie ekei mwahmw de mahn me kin anahne soangen
mahn de tuhke teikan en wia wasahn arail rukula. Liseiseipahini
kin inenen rir ma re kin rukula nan tehn tuhke pohndihpw kan.
Mie ekei mahn me ke ese me kin inenen rukula rir nan tuhke kan?
Mahn tohto pil kin anahne tuhke. Mie mahn tohto
me kin kang tuhke. Menpihr kan kin doadoahngki kisehn tuhke
kan mehn wiahda pasarail kan. Menpihr kan pil kin kalapw
kousoan nan kadoken tuhke kan pwe ren dehr
mengei en mwongehla.
Kisin soangen mahn tikitik tohto me pil kin
kousoan nan kilin tuhke kan.
Ekei mwahmw kin anahne kisin mwahmw tikitik
kan pwe ren kin kamwakelehda kilirail kan. Soangen kisin mwahmw
pwukat kin kangasang kisin mahn akan me kin kousoan pohn kilin
mwahmw laud kan oh kin kak karehda soumwahu. Sawaspene wet inenen
katapan ohng ira koaros. Mwahmw tikitik kan kin mwonge oh
med, ah mwahmw laud kan kin sohte kak soumwahuda.
Mie wasahkis soangen kisin mwahmw pwukat kamwomlaie.
Dahme pweida? Kerenieng mwahmw laud koaros soudahsang wasao.
Mwahmw laud me luhwedi koaros mwomwen soumwahu. Met kasalehda
kesemwpwalpen soangen kisin mwahmw kiset.
Pil miehte soangen kahrehpe tohto me kasalehda
duen sawaspenehn nan pwungen mahn akan oh tuhke kan. Ke kak medewehda
ekei?
Mahn koaros oh tuhke koaros kin sawaspene ong
ni arail ahahn akan. Ansou me kitail aramas kin kamwomala
ehu soahng en mahn de tuhke, kitail pil kin koasoansue-dihala
songen mahn oh tuhke teikan teikan me pil kin iang kousoan wasao.
Ihme karehda kitail udahn pahn apwalih mwahu soahng teikan koaros
pwe arail anahn akan koaros en duduehte oh mwamwahu kokohlahte.
Aramas
Kin Kihsang Mwonge
Nansapw
Nansed Oh Pil Nanpihl Kan
Mwonge mehkot me kansenamwahu. Kitail kin mwonge
pwe kitail en kehlail. Kitail pil kin mwonge pwe kitail en kak
keirda. Intingihdi soahng 5 me ke kin kang.
Ekei soahng me kitail kin kang kin kohsang
ni tuhke. Tuhke pwukat koaros kin keirda nan sapwatail kan. Kitail
kin kang kisehn paluhwar en tuhke pwukat oh wahn tuhke pwukat.
Ekei kenetail mwonge kin kohsang ni mahn. Soangen
mahn pwukat kin kousoan mpatail.
Pig-Pwihk
Fish-Mwahmw
Chicken-Malek
Ia mwomwen wasa me emen emen soangen mahn pwukat
kin kousoanie.
Dahme
mahn akan kin kang?
Ekei mahn kin kang ekei mahn. Mwahmw laud kan
kin kang me tikitik kan. Malek kan kin kang kisin mwahs akan.
Soangen mahn da me ke ese me pil kin kang ekei
mahn?
Ekei mahn kin kang ekei mahn teikan oh tuhke
kan. Malek kin kang kisin mwahs akan. Malek pil kin kang weren
kohn, weren rais, oh pil uht.
Pwihk kin kang tuhke oh uduk? Dahme pwihk kin
kang?
Ekei mahn kin kangete tuhke. Kohu kin kangete
reh. Menpihr tohto pil kin kangete wahn tuhke.
Ke kak ndahda ekei mahn me kin kangete tuhke
de wah tuhke?
Dahme ke kin kang? Ke kin kang tuhkete? De udukte
me ke kin kang? Pilawa oh dohnas kohsang ni tuhke?
Kitail aramas kin kang tuhke oh mahn akan.
Ansou me kitail kin kang uduk en mahn oh mwahmw,
kitail pil kin kangala dahme re pil kin kang, Ma kitail kin kangala
mwanger men ah kitail pil kin kangala soahng koaros me mwangero
pil kangala.
Dahme mwanger kin kang?
Mwanger kin kang kisin lidoi ape.
Girl-Serepein
Person-Aramas
Grouper-Mwanger
Parrotfish-Lidoi
Dahme lidoi kan kin kang? Lidoi kan kin kang
kisin dihpw en nansed kan. Kisin soangen dihpw pwukat kin osada
non rahr akan oh pil pohn takain nansed kan.
Met kadokodopenehn mahn da me kang da ekis
reireila. Iei ih met me adaneki "food chain."
Food chain kan me inenen tohto. Iet ehu food
chain.
People-Aramas
Algae-Oadoahd de dipwin nansed
Red Snapper-Pwahlahl
Surgeon Fish-Darop
Dahme kin ang dah wasaht?
Pil iet ehu food chain.
Shark-Pako
Blue Jack-Arong
Parrot fish-Lidoi
Coral/Algae-Dipwin nansed
Pil iet ehu food chain.
Person-Aramas
Parrotfish-Lidoi
Algae-Dipwin nansed
Dahme kin kang da nan food chain wet?
Dahme kin tapihada food chain pwukat?
Dipwin nansed tuhke ehu. Tuhke me kin tapihada
food chain koaros.
Oaloahd oh pil kisin dipwin nansed kan me wia
tuhkehn nansed. Iei ih soangen kisin tuhke pwukat me kin tapihada
food chain en nansed kan.
Ekei soangen kisin tuhke pwukat me inenen tikitik
oh kitail sohte kak kilang irail. Mwahmw akan oh mahn en nansed
kan kin kang soangen kisin tuhke pwukat. Mwahmw oh pil soangen
mahn teikan ahpw kin uhd kang irail. Ekei mwahmw de mahn en nansed
kan kin kang mwahmw akan me kin kang mwahmw ke kin mouriki tuhke
kan.
Tepidah food chain en nansed kan kin tepikihda
soangen kisin tuhke pwukat.
Iet pil ehu food chain. Dahme kin kang dah non
food chain wet?
Mei mohn me kin saikidi oh kang emen mahn emen.
Mahn me seiseidio pi kin kak saikidi oh kang pil emen mahn tohrohr.
Rice-Rais
Chicken-Malek
Person-Aramas
Food chain en nonsapw ehu met.
Dahme kin kang dah nan food chain wet? Food
chain wet tepikihda tuhke?
Iet food chain me reireien. Malek kin kang kisin
mahn akan me rasohng mensiok.
Plants-Tuhke
Bugs-Kisin mahn
Chicken-Malek
People-Aramas
Mie mahn me kin saikidi oh kang emen mahn oh
pil ih pil kin kak seiseidi oh mwongehla?
Iet pil ehu food chain en nansapw.
Kohu kin kang reh. Kitail kin kang milik en
kohu. Kitail pil kin kang uduk en kohu. Tuhke me tapihada food
chain wet?
Pil iet food chains kei en nansapw.
Taro-Mwahng
Breadfruit-Mahi
Pigs-Pwihk
People-Aramas
Tuhke me tapihada food chains koaros en nansapw.
Tuhke me pil tapihada food chains kan en nansed.
Tuhke kin osada wasa koaros. Oaloahd akan oh
soangen tuhke teikan kin osada nansed. Mahi, mwahng, uht oh pil
soangen tuhke teikan kin osada nansapw. Rais oh pilawa kin osada
non sahpw teikan likin Pohnpei. Sohpw akan oh sehd akan wia kisehn
atail wasa.
Soahng koaros me kitail kin kang kin kohsang
nan sahpw akan oh pil nansed. Kitail kin kang soahng kan me kin
keirda nansapw oh nansed. Oh soahng pwukat kin mouriki soahng
teikan me re kin diar nan wasa pwukat.