SAMATAIL KO APWALIHIENG KITAIL SAPWATAIL KAN

 

written by Marcus Rosario

and Chirano Cheipot

illustrated by Wren

Kisakis Sang Nansapw Oh Nansed

Soangen kisakis tohto me sahpw oh sehd kin kihong kitail. Kitail kin poadokedi tuhkehn mwenge kan nan sahpw. Soangen tuhke me rasohng mwahng, sawa, uht, mahi, kehp oh pil soangen tuhke teikan. Mwenge kan me kitail kin dolungasang nin soangen tuhke pwukat wia kisakis kei. Iei ih soangen mwenge pwukat me kitail kin momourki oh kekelailki.

Pil miehte soahng kei me sahpw pil kin kihong kitail. Kitail kin kihsang soangen dipwisou kei nan sahpw oh wiahkihda imwatail kan. Kitail pil kin doadoahngki soangen dipwisou kei oh wiahkihda waratail wahr akan.

Atail sehd akan pil kin kihong kitail soahng tohto. Sehd akan kin wia wasahn kousoan en mwahmw akan. Iei ih wasa me mwahmw akan kin kutohrie oh kin kaparaparalaie. Kitail kin saikedihsang mwahmw akan wasa pwukat oh kin kang.

Mwein ele pahr kid kei pil douwer pohn tepin samatail me tepin kousoandi pohn deke pwukat. Soangen kisakis koaros me kitail kin dolungasang nan sahpw oh nan sehd pil mie ansouo. Soahng pwukat koaros pil mihier mwohn arail pil lelodohngehr pohn deke pwukat.

Ansou werei me mehn mahs oko koukousoan oh momour pohn deke pwukat. Soahng koaros me re kin kang oh doadoahngki kin kohsangete wasa me re kin kousoanie. Re kin kang oh doadoahngki dipwisou en pohn deke pwukat ni keneinei. Sohte sohp pil kin wahlongodo mwenge sang sahpw en liki kan. Ahpw arail mour me inenen mwahu.

Mwomwin Samatailko Arail Kirawih Soahng Me Mour Kan

Ma mehlel me aramas pwukat kin doadocihngkihte dipwisou kan me re kin diar pohn deke pwukat, a dahme kahrehda dipwisou pwukat sohte nekila?  Ia mwomwen arail kin doadoahngki soahng pwukat?

Mehn mahs akan me inenen loaloakong. Re kin alehte dahme re anahne ong nan ehu ehu rahn. Re inenen wehwehkihia duen kirauih soangen kisakis pwukat.

Met wewehki me kitail kak ale oh doadoahngki soangen kisakis pwukat, ahpw ihte kitail pahn pil udahn luehkihdi ekei pwe ren pil kak kaparahda ekei ong nan pahr en mwuri kan.

Mehn mahs oko wewehki me soangen kisakis pwukat pil anahne epwelpe en pil mwahu. Re wewehki me dih en mwuhr kan pahn pil udahn anahne doadoahngki soahng pwukat. Re inenen wehwehki me ma re pahn kangala mwahmw koaros ah sohte me dih en mwuhr kan pahng kang.

Irail mehn mahs oko inenen kanaiong soangen kisakis pwukat. Re kin udahn kasawih mwahu soangen dipwisou koaros me mour. Ma soangen dipwisou mour ehu mwomwen pahn sohralahr ah re kin wiahda soangen kosonned kei. Kosonned pwukat kin kak sewese oh pwurehng kahrehda soangen mahn meno de tuhke pwoate eh kin pil ehu tohtohla.

Iahnge ekei wiepe de kosonned me mehn mahs oko wiahda pwe en irehdi kamwommwomwlahn ekei mahn de tuhke?

Mahs aramas sohlipilipil men sohte kak laid. Soun laid kan me pilipil oh iei irail me adneki "soused". Soused men udahn pahn laidiki sohpeidi kan.  Aramas akan ahpw pahn icing kapas pwe ren iang kepin koanoat de iang kang mwahmw. Soused kan kin laidte nanrek. Iei ih ahnsou me aramas kin seli mwahmw. Menihki kan oh uduk kin wia selien nan par.

Pil miehte soangen mwahmw kei ehu ehu sou sohte kin kak kang.  Soangen mwahmw pwukat kin wia eni en ehu ehu sou. Met e pil wia doarepen sohralahn soangen mwahmw pwukat.

Ma samatail ko sohte wiahda soangen kosonned de tiahk pwukat ah mwahmw pahn udahn nekila mwadang. Pwehki arail pil lemelemehte kitail dih en mwuhr kat, re wiahda soangen kosonned pwukat pwe kitail en kak pil paiheki soangen kisakis pwukat.

Mahn Akan De Tuhke Kan Me Sohralahr Sohte Kak Pwurehng Mie Nin Sampah

Ma kitail aramas apwalih mwahu mwahmw, mahn oh tuhke kan, ah dih en mwuhr kan pahn kak isang paiheki. Pak tohto kitail aramas me kin wiakauwehla dipwisou pwukat.

Ansou me kaht kin tohtohla ah kitik kin malaulaula. Aramas pil duehte kaht. Ma aramas pil tohtohla ah soangen mahn akan oh mwahmw akan me aramas akan kin kang pahn pil malaulaula. Mwahmw akan me pahn pil kaparahda mwahmw akan pil malaulaula.

Wasa tohto non mad akan me sohla mwahmw kousoanie. Soangen wasa pwukat sohla me laidie. Aramas akan raparapahkihte wasa me mwahmw tohto kin kousoanie oh laidihasang wen tohtohn mwahmw me re kak koledi.

Soangen wiepe tohto kei me aramas kin doadoahngki de wia me kin kak kamwomwala mwahmw. Me keleun sakanakan iei uhpaup oh dainamaid (dynamite). Soangen mehn laid riau pwukat kin kemehla soangen wen mwahmw koaros. Sangete mwahmw laud kan oh lel me tikitik kan kin mehla.  Ehu me pil suwed iei kauwehla wasahn kousoan en mwahmw kan. Wiepe wet kin kahrehda mwahmw kan arail kin soudahsang wasao. Miete pil soangen wiepe kei me aramas pil kin wia me sued oh kin kamwomwala mwahmw.  Ansou me mwahmw men de mahn emen kin malaulaula, ah keperpen mwomwlahn de sohralahn soangen mahn de mwahmwo kin mie.

Mwomwla de sohralahn soangen mour ehu wehwehki me solahr mahn meno, tuhke pwoato, de mwahme meno nin sampah.

Ansou me koaros me mah oh we pwulopwul melahr de sohralahr, pahn mie me pil kak kaparahda soangen mour o? Soh.

Sohralahn soangen mahn emen me inenen keper. Met e wia mehkot me pahn kohkohlahte oh sohte imwi. Sohte mehkot e kak kapwurehdo soangen mahn emen ma e udahn sohralahr.

Ekei ansou kin sohla rais Pohnpei. Ahpw met inenen wekisang sohralahn soangen mour ehu. Apwal en rais kin kohsang ni sohp eh kin pwand en lelodo Pohnpei. Soangen mwahmw oh mahn tohto me mie Pohnpei me sohte mi wasa teikan nan sampah. Ma kitail sohte pahn apwalih soangen mour pwukat ah re pahn pil sohrasang pohn sampah. Mie mehkot me pahn kak kapwureiraildo ma re sohrasangehr pohn sampah? Soangen wiepe koaros sohte kak kapwureiraildo.

Mehn mahs oko me inenen marain. Re inenen apwalih mwahu kisakis pwukat pwe kitail en pil iang paieki.

Ih epwel me re wiao me kahrehda soangen kisakis pwukat e lelodohng kitail. Kitail pahn kak en apwalihong dih en mwuhr kan?

Samatail ko apwalih mwahu kisakis pwukat. Kitail pil kak apwalih sohso pwukat?

Na song medewehla? Mie pak me aramas koledi mwahmw me laudsang anahnepen ih oh ah peneinei? Mie pak ke kilang aramas lalaid wasahtehkis nan rahn koaros? Mie pak ke kilang aramas kaukauwehla wasahn kousoan en mahn akan oh mwahmw akan?

Kitail sohte duehte mehn mahs oko. Atail laid me poatoapoat. Ekei ahnsou kitail kin kemehla mwahl mwahmw. Soangen kisin nein mwahmw me sohte me kak kang pil mehla. Ihme karehda laidko uhp oh dianamaid (dynamite) e sakanakan.

Soahng tohto me kitail pil kin wia nan sahpw pil suediong mour me mie nan sehd. Wasa me puldoser kan kin dehkada kin kehpwelimatakada. Ansou me kotou kin mweredi oh lapakehda, pwelimatak pwukat kin lellahng nansed oh kin kemehla rahr, takain nansed, oh pil soangen kisin mour teikan. Ekei wasa aramas kin doadoahngki wini en kemehla amwise de kisin soangen mahn tikitik teikan. Soangen wini pwukat kin kak kemehla mahn en nansed kan ma lapake pil weiralahng nansed.

Met kan koaros wehwehki me mahn en nansed kan mehmehla nan rahn koaros. Kitail udahn pahn anahne soahng pwukat duehte dahme mehn mahs oko kin wia. Kitail anahne apwalih mwahu soangen mour koaros. Kitail udahn pahn apwalih mwahu soahng pwukat pwe dih en mwuhr kan en pil iang paiheki. Kitail udahn pahn anahne apwalih mwahu soahng koaros me kitail kin kang oh sohte kin kang.