skip to main contentPREL Logo
About PREL Products Opportunities News & Events Pacific Service Region PEC
PREL Logo
Home Search PREL a green bullet Educational Services a green bullet AskPREL a green bullet Site Map a green bullet
PREL Logo      
PDF version (84k)

Ke Kak Wehwehki

written by Kolden Manuel

illustrated by Eric woo

Mike emen ohl me kin iang doadoahk ong Government en State en Pohnpei. Ohl menet inenen pweilaud mehlel. Nan sounpwong ehu e kin ale tala riepwiki pahsek. Ohlet pil ese koasoanehdi duen doadoahklahn nah mwohni kan. Iet duen ah koasoandi.

Mike koasoanehdi percent paisek pahn doadoahk ong moauren peneinei oh pahn kin neknekla nan bank. Percent rieisek kin koatorohrla ong mwenge, percent eisek ong ihmwenwini, percent rieisek ong likou, oh percent eisek ong soahng teikan. Maik oh nah kan pil kin laid pwehn seweseirail ong ni soangen anahn tohrohr teikan.

  1. Ia wen mwohni me re kin nekidala nan bank sounpwong ehu?
  2. Ma percent rieisek pahn kohweng mwenge, ia pahn wen mwohni wet?
  3. Percent depe me pahn kohweng ni palien wini oh ia wen lauden mwohni wet
  4. Ma percent rieisek pahn ong likou, tala depe pahn pwainda likou nan sounpwong ehu?
  5. Mie en peneinei wet ahr anahn tohror likin me sansaladahr powe kat? Eri tala depe pahn kohweng soangen ahahn pwukat?

John alehda galon en gasolin limau oh ih mweselier kohla laid. E tangatangete oh peidi kepidauhn Dawak. Ih kesedi ah engkeo oh wereo peidilahng nan werengen kepidauo. John wie epiep wasaht oh apiadahr perenmadau men pound 150 oh iangaki pwahlal 25. Pwahlal pwukat wiahda pound 54.

Ansouet uho ihtikier, ahpw kesinendahte kilangada ririn men kalaimwun ehu ah kohkohdihdo. John tengehier ririmmeno oh apiadahr karangahp ehu oh kasuo paieu. Ni e pwurehr e netkihla mwahmw oko koaros. Karangapo pound 98 a kasu oko koaros wiahda pound 50. John ahpw kohlong nansapw netkihla mwahmw oko.

  1. Ari ma galon en gasolin ehu pahn sens 98, Ia pahn wen pweinen neihn John galon en gasolin 5 ko?
  2. En John Perenmadauo wiahda tala $90.00, ia pahn wen pweinen pound ehu?
  3. Pwahlal ko koaros pound 54. Ma pound ehu pahn sent 45; ia pahn wen pweinen pwahlal ko koaros?
  4. Ma karangahp kin sent $0.60 pound ehu, ia pahn wen pweinen karangahp me John koledio?
  5. Kasuohko wiahda pound 50. Ma e pahn netla ni sens $0.60 pound ehu. Tala depe me John pahn koledihsang ni dasuo ko?
  6. Ia wen pweinen seiken John ko koaros?
  7. Ia wen mwohni me John wihnki ni a laidet?
  8. John wihn de e luhs pwehki ah tangala wasa doh oh laid ieo?
  9. Ma John pahn kihong nan bank percent 20% en nah mwohni ko, e pahn tala depe?
  10. John kihong ah nohnoh oh pahpao percent 10%, ia wen me e kihong ira?
  11. Ia wen mwohni me John kolokol nan peh ko?

Jackleen, Karleen, Marleen oh Kamleen kohla rikmwangas ni koaunopo. Jackleen rikada mwangas riengoaul limeisek, Karleen rikada mwangas pahngoaul walihsek, Marleen rikada mwangas limengoaul oh Kamleen rikada mwangas pahngoaul walisek. Pweki mwangas akat ahr welek, mwangaste epwiki rieisek kin wiahda ehd moaur ehu. Ah ehd moaur riau kin wihada ehd meng ehu elep. Re kapitedier oh karangadahr nek oh lakapw re pahn netkihla arail mwangas oko oh mwemweit Kolonia.

  1. Mwangas depe me Jackleen, Karleen, Marleen oh Kamleen rikpenehr koaros?
  2. Ihs me keieu rikada me tohto?
  3. Mwangas depe me Jackleen malaulaukihsang Karleen oh Kamleen?
  4. Mwangas depe Marleen tohtokisang Jackleen?
  5. Ma mwangas epwiki rieisek kin wiahda ehd moaur ehu, ehd moaur depe me arail mwangas oko koaros pahn wiada?
  6. Ehd moaur riau kin wiahda ehd meng ehu elep. ARi, ehd meng depe pahn kak kohsang ni mwangas pwukat?
  7. Ari ma KCCA kin elehda ehd ehu ni tala rieisek paieu, ia pahn wen pweinen arail ehd oko ma re netkihla KICCA?
  8. Ma wen mwohni wet pahn nehne pahrek nan pwungarail. Ia pahn wen nein emen?
  9. Ihs me pahn keieu wihn nan irair en net mwangas wet? pwekida?

Pwihnen minimin en mwet ehu mie. Eden pwihn wet P.D.P. (Pehleng, Dien, Paies). Irail me towe pwihn wet iei McCooy, Peter, Mory, Smith oh Mark. Ni ahr kin doadoahk re kin doadoahng kihte awa limau rahn ehu. Emen kin alehte wen pweinen awa me e doadoahng-ki. Ah pwihno pwon kin pweipweiki tala pahisek ($40) nan awa limauo. Ari ma McCooy pahn doadoahng-ki awa riau, Peter awa siluh, Mory pahieu, Smith limau oh Mark ehu, doadoahk wet pweida pwehki re lel awa limau rahno. Ahpw nie me sohte lel pwehki epwelen paliwar. Ohl me pwainrailo kihong Smith tala pahisek oh ahpw ndahieng en nek nehkehng ienge ko mwohni ko pwe re samwalahr.


Peidek

  1. Pwihn en minimin en P.D.P. koledi tala depe rahno? ___________
  2. Ma Smith pahn nehkpeseng mwohni ko pahrek ong awa me emen, emen doadoahng-ki, Peter pahn naineki tala depe? ___________
  3. McCooy pahn ale tala depe? __________
  4. Mory doadoahng kihte awa pahieu. Nah tala depe nan doadoahk wet? __________
  5. Smith pahn ale tala depe? __________
  6. Mark ekis soumwahu rahnet. E doadoahk-te lel awa ehu ih kohkohla. Ia wen mwohni me pahn kohweng nah? ___________