skip to main contentPREL Logo
About PREL Products Opportunities News & Events Pacific Service Region PEC
PREL Logo
Home Search PREL a green bullet Educational Services a green bullet AskPREL a green bullet Site Map a green bullet
PREL Logo      
PDF version (680k)

DUEN ATAIL PAHN PEREHSANG KITAIL OH ARAMAS TEIKAN SOUMWAHU

DUEN ATAIL PAHN PEREHSANG KITAIL OH ARAMAS TEIKAN SOUMWAHU

written by Marcus Rosario and Chiano Cheipot
illustrated by Wren

Duen Atail Pahn Perehsang Kitail Oh Aramas Teikan Soumwahu Mie Kisin Mwahs Nan Kopatau Oh Tohi

Alber inenen soumwahu. E sohte kaperen ohng kitail ma kitail kin soumwahu. Albehr me inenen pahtou.

Iengen Alber kan kin wie mwadmwadongseli. Albehr kin mihmihte nan ihmw.  Met inenen kahrehiong Albehr ah insensued.

Alber iang soumwahu en wahi. E inenen sohte papaiiamwahuki ah soumwahu.
Dahme karehda Alber ah soumwahuda?

En Alber ah soumwahuo me dou. Met wehwehki me soangen soumwahu wet kin kak kohsang rehn emen aramas kohieng rehn emen. Soumwahu wet dousang rehn emen aramas ahpw kohieng rehn Alber.

Soangen soumwahu tohto me kin dou. Soumwahu en wahi iei ih ehu soangen soumwahu pwukat. Aramas akan me ahneki soangen soumwahu pwukat kin kak kadaurehng me kelail oh sohte soumwahu kan.

Aramas emen me kin iang soumwahu en wahi kin kopokop oh toahi. Kisin mwahs me inenen tohto nan soahng kan me e kin kopokopkihla oh  pengdengkihla. Iei ih soahng pwukat me kin kahreiong kitail atail kin iangada soumwahu en wahi
Mucus = toahi de kopatau
drippy nose = timwtoahi.

Soangen kisin mwahs pwukat me inenen tikitik oh kitail sohte kak kilang

En aramas soumwahu men ah toaih de kopatau kak kahreiong kitail soumwahuen Waii. Kisin mwahs akan nan toaih de kendip ihme kin wiahla soumwahu en waii. Alber soumwahu en waii. Ih eri kopokop limwahn rie serepeino. Rie serepeino pahn iangada soumwahu en waii?

Ei. Rahn ehu dou powe ah rien Alber serepeino Rohsa pa pil soumwahu da.  Mwesen nan en Alber ah toaih me kaseumwahuiada Rosa kahreda, Rosa luet. Rosa esingengkihla ekis en Alber ah toaiho. Mwesen nan en Alber ah toaiho me wiahda en Rosa soumwahu.

Ni ansou me aramas emen kopokop de asi, mwahs sang nan toaiho de kopokopo kin mihla nan kisinieng. Aramas teikan ahpw uhd esingengkihla. Iei met mwomwen atail kin soumwahuda.

Ni ansou me aramas emen kopokop de pil asi ape, mwesen nan toaih de kopokopo kak lel seli wasa koaros. Emen aramas tohrohr ahpw esingengkihla mwahs pwukat. Ih eri sehse me e kak soumwahuda mwurin rahn ehu de riau ape.

Duen Atail Phn Perehsang
Atail Peneinei Kan Oh Kompokapahtail
Kan Soumwahu Me Dou

Kitail kakete sohte soumwahuda. Kitail kak perehsang kitail soangen soumwahu pwukat.

Alber kadaurehng Rosa ah soumwahuo. E sohte perkihong aramas ah soumwahuo. E kin kopokop oh ekei kopatau me e kin kopokopkihla kin kohla nan kisinieng. Rosa soumwahukihda e esingengkihla kisinieng me saminkihla en Alber a kin kopokop. Alber me sued. E udahn pahn kin perehla owe mwohn eh pahn kin kopokop.

Ma Alber perehla owehu, mwahs akan sohte pahn kak mihla nan kisinieng.  Rosa sohte pahn pil kak soumwahuda. Rosa udan pahn soumwahuda?

Soh. Rosa udahn sohte pahn soumwahuda. Ma Rosa sohte esingengkihla kisinieng samin, e sohte pahn soumwahuda.


Kisinieng me saminkihla atail kopokop oh asi kin kahrehiong aramas soumwahu. Pil mie soangen souepwel kei me pil kin kak kahrehda soangen soumwahu pwukat arail kin dou?

Mie. Ansou me aramas akan kin mwenge de nimpil kisin mwahs akan kak kohieng nin neirail spoon, kep dahl de pil ni kanarail kisin mwenge kan.

E pahn mwahu ma Rosa doadoahngki nein Alber dipwisou en mwenge kan?

Soh. Sohte mwahs ni nein Alber kep o. Ahpw mie mwahs ni nein Alber spwuhno. Oh pil mie mwahs ni kene kisin mwenge o. E sohte konehng aramas en iang kang kene kisin mwengeo de pil doadoahngki nah spwuhn ape.  Pwekida?

Alber inenen soumwahu. Nihpwongpene ah emen rien Alber pwutako wendi limwahn Alber. Tiahk mwahu ieu met?? Kak rien Alber pwutako en pil iangada soumwahu??

Ei, rien Alber pwutako kakete esingengkihla mwahs. Kahreda e pahn inenen mwahu ma e keiweisang Alber. Pwe Alber pil kakete asi de kopokop ni ah memeir.

Rien Alber kisin pwutako me mas koampoake. E kin perenki mpoake long Alber. Ni ansou me Alber menet soumwahu, e pahn konehng ih oh rie me tikitiko en kin mpoake?

IEREMEN douluhl. Alber uhdahn kak kaseumwahuiada rie me tikitiko. Pwe lahp tikitiko kakete esingengkihla mwesen en Alber soumwahuo. Ma Alber uhdahn poakepoake rie kisin pwutako, ah e sohte Pahn mweidong ih oh rie me tikitiko en mpoake ape.

Alber kak kadaurehng tohn imwe ko koaros ah soumwahu? Ehng. Alber kak kadaurehng ah Nohno soumwahu. E pil kak kadaurehng ah Pahpa oh rie koaros a soumwahuo. Iaduen soumwahu wet ah kin dou?

Ma Alber nimpilsang nan limarail pihsahn pil, kisin mwesen soumwahu kak kohieng ni kilinowen pihsao. Sohte lipilipil me pahn nimpil mwurin. Alber pahn soumwahuda.

Alber anahne en ekis kanaiohng ah soumwahuo en dehr doupeseng, Alber pahn anahne en mie pein nah kep. Ma e sohte kanaiohng ah tohn imwe ko koaros kak soumwahuda.

Alber inenen pokohng ah peneinei. E kin kodiahiong lime pihl nan kep. E sohte kin nimpil sang nan pihsahn pihlo.

Alber inenen mwahu. E inenen pokohng ah peneinei.

Iet soangen wipe kan me komw konehng wiaiong omwi peneinei pwe ren dehr alehdi soangen mwahs akan me kohsang ni toaih de kopatau:

  1. Kaiahne kin uhk ken perehla ewemw de tumwom ni ansou ke kopokop de asimehndahte ma ke sohte soumwahu.

  2. Ke dehpa mweidohng aramas en doadoangki noumw kep, dahl de spwuhn ni ansou me ke soumwahu.

  3. Ke dehpa pil doadoahngki nein aramas teikan kep, dahl de spwuhn ma ke soumwahu.

  4. Ke dehr pil wendi limwahn aramas teikan ma ke soumwahu.

  5. Ke dehr pil mpoake iong aramas teikan.

  6. Ke dehpa pil kau ketel ape mehndahte ma ke pil sohte soumwahu. Kin nimpil sang nan kep.

Mie Mwahs Tohto Nan Kainen Kisin Mwenge

Mie mwahs nan toaih de kopatau. Soang riau wet kak kihong kitail soumwahu. Ahpw nan kainen kisin mwenge miehte mwahs ngeder loale. Kareda, kainen kisin mwenge me keperiong kitail. Kisin meh pwidik kis kakete kaseumwahwiada lapalahn aramas emen. Mie mwahs ngeder nan kisin diperen kainen mwenge wet. E pil kakete en mie kutohr en kamwetel tohto loale.

Ma kitail kilang kainen kitail kak soumwahukihda? Soh. Udahn mwahs me mi nan kainen pahn lao lelohng nan paluwaratail. Soahng tohto me kak karehda mwesen kainen ah pidelongohng nan paluhwaratail.

Sohn sounpar 8. Sohn sohte kin nohn apwalih mwahu paluwere. Ekei pak sohn kin kainenseli wasa sohte lipilipil. Ansou koaros Sohn pahn kin kaikainente oh ih pwurala mwadong. Dahme Sohn kin manokehla wia mwurin ah kainen?

Sohn kin manokehla widen peh de omwiomw mwurin ah kin kainen. Kisin mwahs kak kohieng ni peh ansou me e wie kaikainen. Ansou me en Sohn ah nohno kin likwerih en kohla mwonge, Sohn kin tangalahte ih mwonge.

Sohn sohte wehwehki me samin en peh ko kak kahrehiong e soumwahuda. Sohn wie mwengemwenge. E kin inenen peren ma e kin medila. Sohn pahn peren lakapw ape?

Ei. Mandahsang Sohn soumwahuda. E kapehd medek. Mwuri e pil mehn tangada. Dahme Sohn soumwahukihda?

Sohn kangala kisin pwidik en mwahs kei ni peho me e sohte kak kilang. Kisin pwidik en mwahs pwukat me kaseumwahuiada. E sohte konehng en soumwahuda. E kakete wiahda en dehr soumwahuda. Ahpw ia mwomwen ah pahn wiahda en dehr soumwahuda?

Ma Sohn omwiomw te mwurin ah kohla kaineno. Mwahs akan me e doakeda sang ni ah kaineno kakete kohsang nek. Ma e omwiomwte mwurin ah kainen mwein ele e sohte pahn soumwahu rahn wet. Kainen en kisin mwenge me kin sair peseng pehtail kan me keper mehlel ong atail roson. Soangen samin wet ni ah kin sairdi kentail kisin mwenge kan e kin uhd keper sang koaros. E kin kohsang ia lel ni kisin mwenge kang?

En aramas kainen kisin mwenge kin kak pihr. Loahng kan me kin pihrki seli. Loahng kan kin kutohrdiong pohn en aramas kainen kan. Loahng kan ahpw uhd pihrla pohn kisin mwenge kan. Kitail kak soumwahuda sang ni ar kin sok pohn kentail kisin mwenge kan?

Ehng. Kisin mwenge kan me loahng kan sokeier kak kihiong kitail soumwahu. Kep me loahng pil sok ie pil kak kihong kitail soumwahu ma kitail nimpiliki. Dipwisoun mwenge kan me loahng sokehr ie kak kihong kitail soumwahu.

Mwesen soumwahu kin lelohng wasa koaros me loahng kin sok ie.

Sewese Oh Kasohrehla Loahng

 

Loahng kan me keperohng kitail. Kitail anahne kemeiraila. Loahng menet me sakanakan. Me pahn keieun mwahu, kitail anahne pwaindi de sarepedi wasa kan me loahng kin kutohrie. Loahng kin mwahuki kutohr ni kainen kan oh nan kihd kan.

Kitail pahn inenen kanaiohng pwe loahng en dehr sok ni atail kainen kan. Met karehda anahnepen loahng en dehr lel wasahn kainen kan. Imwen kainen me keieun mwahu. Wenihmw en imwen kainen udahn pahn kin ritila ansou koaros. Pwoahr en kainen kan udahn pahn kin pweipweidi. Met pahn kahrehda loahng kan arail pahn sohte kak sok ni kainen kan.

Kitail pahn anahne kamwakelehda atail imwen kainen kan.

Kitail pahn pil kin pwaindi pwoar en imwen kainen ansou koaros.

Kitail pahn pil ritingala wenihmw en imwen kainen ansou koaros.

Ma sohte wasahn kainen ah ke weirada ehu pwoahr en. Weirada kahpw kainendiong loale. Kowe eri sereppene pwe loahng kan de sair. Ah dahme ke pahn uhd wia mwurin omw kainenier oh sarepedier omw kaineno?