Ungil
El Dosuub
written
by Katsue Ngiruos
illustrated by Vernette Miner
Klalo
El Ousbech A Charm
A rokui el charm a ousbech a kall.
A kall a msa a klisichel a charm.
Ng msa a klisichel me ng mo sebechel meruul aike el soal.
Ngara a bebil er a lousbech a charm?
A dechedech a ousbech er a ural a longang.
A mongkii a ousbech a chimal a longang.
Ngara ng ousbech a malk a longang.
Bebil er a Charm me a Kelel:
Ngara el charm a chomodengei a kelel?
A rokui el charm a ousbech a ralm.
Te ousbech a ralm er a bedengir.
A ralm a orurt a kall er a bedengel a charm.
Ng dirrek el ngosuir a charm el otobed a mekngit er a bedengel.
Ngara ta er a ultutelel a ralm el mo er a charm?
A rokui el charm a ousbech a eolt.
Ng ousbech a eolt el outeliil.
A lak a eolt e ng diak el outeliil.
Ng
Diak Di Losisiu A Kelel A Charm
A charm a mengang.
A bebil er a charm a menga a dellomel.
Ngara ng menga er ngii a melaitul?
Aikakid a bebil er a charm el menga a dellomel.
Ngara a bebil er a charm el menga a dellomel?
Ngara a mo duubech el mo er a aike el dellomel el longa a charm?
A bebil er a charm a menga a kmal di charm.
Ngara ng menga er ngii a sechesech?
Ngara ng menga er ngii a chedeng?
Aikakid a bebil er a charm el menga a bebil
er a charm.
Ngara a bebil er a charm el modengei el menga
bebil er a charm?
A charm a mengang.
A bebil er a charm a kuk menga a dellomel me a charm.
Ngara ng menga ngika el malk?
Ta er a bedengel a charm el menga a dellomel
me a charm.
A tungch a menga a mekekerei el ngikel.
Ng dirrek el menga a dellomel er a daob.
A
Charm A Omechell
A charm a omechell.
A bebil er a charm a mo meklou er a diil.
Ng mo meklou er a diil e mechell.
Ngara a lmuut el bebil er a charm el mechell el ua isei?
Ta er a bedengel a charm el mo klou er a diil.
Ng mechell el di ua delal me a demal.
Ngara a rullii me ng mo ngodech er tir?
A charm a omechell.
A bebil er a charm a omechell a ngais.
A ngisel a omeu el mo ngelekel.
Ngara a lmuut el bebil er a charm el me tuobed er a ngais?
Ta er a bedengel a charm el me tuobed el ngar
er a ngais.
Ng omeu a ngais e ng me tuobed el di ua delal me a demal.
Ngara a rullii me ng mo ngodech er a delal me a demal.
A katuu me a bilis me a malk me a sechesech
a ngar el klalo.
A ngar el klalo a omechell.
A ngar el klalo a outeliil.
A ngar el klalo a mengang.
Ngar er ngii a lmuut el bebil er a loruul?
Ngara
Ng Ousbech A Dellomel?
A dellomel a ousbech a dichel a sils.
A dellomel a ousbech a dichel a sils el meruul a kelel.
A bebil er a dellomel a ousbech a betok el dichel a sils.
A bebil a kuk ousbech a mekesai el dichel a sils.
Ngara a bebil er a dellomel el modengei el ousbech a mekesai el
dichel a sils?
A dellomel a ousbech a eolt.
Ng ousbech a eolt a loruul a kelel.
Ngara a lmuut el bebil er a lousbech a dellomel?
A dellomel a ousbech a ralm.
Ng ousbech a ralm el meruul a kelel.
Ng ousbech a ralm el merous a kelel.
Ng ousbech a ralm el mengelekolt er ngii.
A bebil er a dellomel a ousbech a betok el ralm.
A bebil er a dellomel a kuk ousbech a mekesai el ralm.
Momes aika el eruo el osisiu el dait.
Ng di mle ta el medalem.
A teluong a ungil a dbechel.
A teluong a mekngit a dbechel.
Ngara a uchul me ng ua isei?
Ungil
a dbechel Mekngit a dbechel
Ng oumesingd el dellomel a dirrek el ousbech
a ungil chutem.
A risel a dellomel a melai a kelel er a ungil el chutem.
Aika el kall a merael er a chelsel a dellomel.
A dellomel a ungil a dbechel a lsekum ng ungil a kelel.
Tia el dellomel a diak el ungil a kelel.
A chutem el lengar er ngii a mekngit.
A delecha a koeas e a chutem a lmuut el mo ungil.
Ng sebechel tia el dellomel el lmuut el mo ungil a dbechel?
Klekedellel
A Dellomel
A bebil er a dellomel a ngar er ngii a risel.
A bebil a ngar er ngii a chelechedal.
A bebil a ngar er ngii a llel.
Momes aika el llecheklel a dellomel (picture) el ngar er bab.
Ngara el klekedellel a chomues?
Chelechedal a Dellomel
A chelechedal a dellomel a orreked a llel a
dellomel.
Ng dirrek el orreked a bngal.
Ng rolel a kall me a ralm el mo er a llel a dellomel.
Ngara ke mesa er tia el llechukl (picture) el ngar er a eou?
Risel a Dellomel
Ng betok el dellomel a ousbech a risel.
Ng ousbech a risel el orreked er ngii.
Ng ousbech a risel el melai a ralm me a kall.
Ng ngmai e odurokl el mo er a chelechedal me a llel.
Ng dirrek el odurokl el mo er a redechel a lsekum ng ourodech.
Ke mla mes a risel a kerrekar?
Ngara ke mesa er tia el llechukl (picture) el ngar a eou?
Llel a Dellomel
Ng betok el dellomel a ousbech a llel.
A llel a melai a dichel a sils el lousbech.
Ng dirrek el melai a eolt el lousbech.
A kelel a dellomel a mekedmokl er a llel.
Ngara el klekedellel a dellomel a omesang er tia?
Ureor
Ngar er ngii a rolel e a ureor a mekedmokl.
Ngar er ngii a oldubech.
Ngar er ngii a mengider.
Ngar er ngii a mengurs.
Ngara a lmuut el ta er a rolel e a ureor a mekedmokl?
A melitai a ta er a bedengel a ureor.
Ng sebeched el toiteiur a doremukang er a telkib el mo er a telkib.
Ng sebeched el toitai a ochil a mlai el mo cheroid.
Ka momes er ngika el buik.
Ngara ng meruul er ngii?
A rechad a meruul a betok el kakerous el ureor.
Ka momes er tirka el kakerous el chad.
Ngika el rubak ng mekerang?
Ngika el mechas ng mekerang?
A mesil a bek el bedengel.
A sebel a ta er a bedengel a mesil.
A mesil er a bilas a ta er a bedengel a mesil.
A mesil a remuul a ureor el mo beot.
Ngara a bebil er a mesil el sebechel el remuul a ureor el mo beot?
Ngara
A Ngor?
A ngor (sound) a sebechel el mo er ngii a longitektik
a klalo.
Ng sebechem el rongesii a ochil a chad a lorael er a ullem.
Ka momes er tia el llechukl (Picture).
Ng locha a ngara a mlo er ngii er a lechesmii a kita?
Ngar er ngii a betok el bedengel a ngor.
Ngar er ngii a ngerel a charm.
Ngar er ngii a ngerel a mlai.
Ng dirrek el ngar er ngii a lmuut el betok.
A ngor a ngar er ngii er a bek el taem.
Ng di diak el sebeched el remenges el rokui.
Ng di sebeched el remenges a bebil.
Ngara el ngor a sebechem el rullii me kede rongesii?
A ngor a sebechel el okiu a eolt.
Ng metetuchakl el obengkel a eolt.
Ng okiu a eolt el me er a dingad.
Seikid a uchul e ng mo sebeched el rongesii.
Ngara el ngor a chobla mrengesii?
A ngor a sebechel el merael er a chelsel a
ralm.
Tirka el buik a melechelbakl me te remuul a cherrodech.
A ta er tirka el buik ng sebechel el rongesii a tang?
Ngara
A Soad El Mo
Medengei El Kirel A Klalo
Ngara a soad el mo medengei el kirel a Klalo?
A rokui el klalo a ngar er ngii a berredel.
A osisiu a meklungel el klalo a diak el belkul a kmo ng di osisiu
a berredel.
Momes aika el teblo el bduu el osisiu a meklungel
el ngar tia el olebedabel.
Ngara er ngii a oberaod?
A klalo a sebechel el mengodech a meklungel.
A huseng a lemedoko e ng mo klou.
A lak el deloko e ng debretech.
Momes er tia el llecheklel (picture) a huseng.
Ngara a uchul me a huseng a merael el mo klou?
A klalo a sebechel el mengodech a teletelel.
A kori (ice) a lobulech e ng mo ralm.
A ralm a bo lemekelekolt e ng mo medecherecher (kori, ice).
Momes er tia el llechukl (picture) el ngar
er a eou. Ng sebechem el smodii?
Belulchad
A belulchad a kmal klou.
Ng chaibibeob.
Ng obii el mo edei el meklou el bliongel.
Ngar er ngii a chutem.
Ngar er ngii a ralm.
Ng dirrek el ngar er ngii a eolt el meliuekl er ngii.
Tiakid a ta er a teletelel a belulchad.
Se el de ngar er a melidiul e ng ua isei a teletelel.
Ngara ke mesang er tia el llecheklel (picture) a belulchad?
Tiakid a llecheklel (picture) a belulchad.
Ngara ke mes er tia el llecheklel (picture) a belulchad?
Ngara a betok er a chutem me a ralm?
Chutem
A chutem a ta er a aike el edei el bliongel
er a belulchad.
Ng medecherecher e le ng mekedmokl er a betok el bedengel a klalo.
Ngar er ngii a ralm er a bebul me a chelsel a chutem.
A rechad me a recharm me a dellomel a kiei er a chutem.
Ngara a lmuut el bebil er a ngar er ngii er a chutem?
Ralm
A ralm a ta er a aike el edei el bliongel er
a belulchad.
Ngar er ngii a mecherocher el ralm me a kuk diak.
Ng betok el ngikel a kiei er a daob el mecherocher el ralm.
Ngara el ralm a diak el mecherocher?
Eolt
A eolt a ta er a aike el bliongel er a belulchad.
A eolt a urechomel er a betok el bedengel a klalo.
Ng merael el meliuekl er tia el belulchad.
A rokui el ngar er klalo a ousbech a eolt.
Ngara ng rullii er kau a eolt?
Ngara
A Sils?
Ngara
a Sils?
A sils a bduch.
A sils a klou el klou er tia el belulchad el rokir.
A sils a ko er a kekerei er tia el belulchad lengii el kmal cheroid.
Ng kmal cheroid me ng dirkak a chad el mo er ngii.
Ng dirrek el kmal mekeald.
A sils a melidiich er a bek el taem.
Ng betok e mesisiich a didichel.
A dichel a sils a melidiich er a belulchad.
A bebil er a didichel a sils a mo kleald.
A ngar el klalo a diak el sebechel el di ngar a lak a dichel a
sils.
A sils a melidiich er a bek el taem.
A leklebesei e ng diak a didichel el dengai.
A uchul e ng mo ua isei a belulchad a meliuekl er a bek el lluich
me a eua el sikang.
Se el lemilkolk a beluad e a bebil er a beluu a kuk mellomes.
A sils a meskid a llomes me a kleald.
Kede ousbech er a kleald er a bek el sils er a klengar er kid.
Kede ousbech er ngii el mengeald er kid.
Ngara a lmuut el lengesukid er ngii a kleald?
Ralm
El Ngar A Bebul A Belulchad
A ralm a nguu a klou er a tedobech er a belulchad.
Ng oumesingd er tia el ralm a daob.
Ngar er ngii a medecherecher el ralm (ice).
Ngar er ngii a ko er a chull el ralm el yuki (snow).
Ngar er ngii a chull (liquid).
Ngara el ralm a oumesingd el mousbech er ngii?
Chull
A chull a dirrek el ralm.
A chull a ngar er a eabed el mei.
Kede melim a ralm el ngar er a eabed el mei.
Ke blechoel el melim a ralm chull?
Yuki
A yuki a mekedmokl el kmeed el ua a
chull.
Ng mereberebet el ua a chull e ng di medecherecher.
Ng sebeched el mes a yuki er a aike el beluu el cheroid
er a equator.
A bebil er a beluu el sebeched el mes a yuki er ngii se
el bo el temel a yuki a Merikel me a Siabal.
Ke mla mes a yuki?
Kori
A kori a medecherecher el ralm.
Ng mo er ngii se el sa el mo mekelekolt a ralm.
Ng sebeched el mes a kori er a chelsel a mengelekolt (freezer)
a ralm.
A kori a sebeched el melim se el bo el ralm.
Edel
El Teletelel A Ralm
A ralm a sebechel el obii el mo edei el kakerous
el teletael.
Aikakid a edei el kakerous el teletelel a ralm.
Ng ngar er ngii a medecherecher (solid).
Ng ngar er ngii a moiteitel (liquid).
Ng dirrek el ngar er ngii a (gas).
A kelekolt me a kleald a rullii a ralm el mo ngodech a teletelel.
Solid
- medecherecher el klalo
A solid a medecherecher el klalo.
A bebil er a solid el klalo a lebo lemekeald e ng metamet.
A bebil er a solid el klalo a sebechel el mo gas
a bo lemekeald.
A kori (ice) a ta er a medecherecher el klalo.
Ngara ta er a medecherecher el klalo (solid) el modengelii?
Liquid - moiteitel el klalo
A liquid a moiteitel el klalo el sebeched
el mes.
A liquid a diak a ulterekokl el teletelel.
A ralm a diak el medecherecher me a diak el gas.
A ralm a ta er a moiteitel el klalo el sebeched el mesang.
Ngara ta er a liquid el modengelii?
Gas
A moiteitel el klalo (liquid) a lebo lemekeald
e ng mo gas.
A ralm a lebo lemekeald e ng mo gas e merael el mo er bab.
Tia a domekedo er ngii el kmo ng evaporation.
A ralm a mo er a eolt e mo eabed e kuk ruebet el chull.