TELUNGALEK
ER A BELAU
written
by:
Maxie Thomas
Bernie Keldermans
Riosang Salvador
Helbert Fritz
Table
of Contents
Ng A Telungalek?
illustrated by Antonio Kinsang
A Telungalek a Mo Kekerei
illustrated by Antonio Kinsang
A Telungalek A Mo Klou
illustrated by Antonio Kinsang
Telungalek
Er Ngak
illustrated by Antonio Kinsang
Telungalek Er Kid
illustrated by Antonio Kinsang
Rechedal A Telungalek
illustrated by Joy Goodenow
Klauchad
illustrated by Kathlynn Kagawa
Okul A Klauchad
illustrated by Joy Nagata
Kerrekerul A Telungalek
illustrated by Eric Woo
NGARA
A TELUNGALEK?
Ngara
A Telungalek?
A Naruo a buik er a Ulimang. Ng kiei ngii me
a delal me a demal. Ng di ngii el ta el ngelekir. Ng diak a sechelil
me ng kmal seselk a rengul.
A Naruo a blechoel el mengesuch. Ng mengesuch
el osiik a omilil. Ng blechoel el osiik er a resechelil. Ng milrael
el me metik er a Hanes me a ochedal er a rael. Te mocha chachedecheduch.
A Naruo a oker er a Hanes el kmo, "Kom kie er ker?"
A Hanes a kmo, "Aki kie er a blimam. Aki
betok el ongalek el ngar er ngii. Ng ngak me ngika el ochedak
me a delak me a demak."
A Naruo a kmo, "Me me deluut el mo osiik
er a rebebil er a resechelid. Ng bai ungil el debetok e dedak
el milil." Ng liluut el meltii el oker er a Ngirur el kmo,
"Ng diak a rengalek er se el blai?"
A Ngirur a dilu, "Ng diak. Te di obekel
a kie er sei. Ng kuk ngodech el diak el ua rekeblid. A rekeblid
a ngar er ngii a rengalek er ngii. Ng di se el chimo er a blai
a diak."
A Hanes a millutk er a chimo er a blai. Ng dilu,
"Sekid a ngar er ngii a rengalek er ngii. Ng di te di teru
el redil. Me me bo doleker er tir. A lemei e te milil tir me a
Ngirur e kid a kuk dmak el milil."
A Naruo a ullecheech a uldesuel a Hanes. Ng
dula el kmo, "Chochoi, bai bo doleker er tir."
A Naruo me a Hanes me a Ngirur a merola el
mo er tia el blai. A Naruo a kmo, "Alii?" Me a mechas
er tia el blai a mle ultom er a tuangel. Ng uleker er tirka el
ngalek el kmo ngara a chised.
A Ngirur a dula el kmo, "Mechas mei a
rengelekem me ki bo moilil?" Ngika el mechas a kilengei.
Ng mocha a oleker er a Dilbung me a Ebil.
A Dilbung me a Ebil a mlo milil tir me a Ngirur.
A Ebil a dilu, "Ke er di milil el telkib e a ki mo remei
le ng dilu a delemam. Ng di ngii el tang me ng ousbech er kemam."
A Ngirur a uleker er ngii el kmo, "A demmiu
a ngar er ker?"
A Ebil a dilu, "Ng mla mad."
A Ngirur a dula el kmo, "Becherei kung
e ke er di milil el telkib e merael." Te di mililil el telkib
e mo kairirei.
A leme a Ngirur e a Hanes me a Naruo a dirk
milil. Ng ouchisa el kmo, "A Ebil me a Dilbung a mla mad
a demerir. Ng di tir me a delrir a kiei."
A Naruo a dula el kmo, "Aika el obliil
a ngar er ngii a losisiu me a kuk lekakerous er ngii."
A Hanes a kmo, "Me ka mei e domes a derta
el blai. A kot me a ongerung me a ongeuang el blai a osisiu. Ng
di ongede el blai a ngodech. Te di obekel. A ongalek a kirel el
ngar er ngii a chedam me a chedil me a rengelekir. Ng sebechel
el di chedam me a lechub e ng chedil me a rengelekel."
A
TELUNGALEK A MO KEKEREI
A Telungalek a Mo Kekerei
A Hanes a oker er a Naruo, "Ngara me ng
di kau el tang?"
A Naruo a dilu el kmo, "Kemam a mle betok
el ongalek. A kot e a ki mle teim el ngelekir a rua demak. Ng
mla er ngii a retedei el ochedak el redil. A obekuk a di tang.
A kot el klou er kemam el redil a milrodel. Ng milrodel el mo
er a merrengel a delemam. Se er a lorael e a ki di mlo teua el
ngalek. A ki mlo ngesonges er a tang."
A Hanes a liluut el oker, "Te mlo er ker
a rebebil?"
A Naruo a dilu el kmo, "A ongeru el klou
el redil a mlo bechiil. Ngika a mlo er a blil a bechil. Ng mlo
diak el obengkemam."
A Hanes a uleker el kmo, "Ng techa a ngklel?"
A Naruo a dilu, "Ng Maria. A ngklel a
bechil a Renguul. Te kiei er a cheroid el beluu. Ng diak el sebechir
el me oldingel er kemam."
A Hanes a uleker, "Ng ngar er ngii a rebebil
er kau el ngar er a skuul?"
A Naruo a dilu el kmo, "Choi. A Olungiis
a ngar er a skuul. Ngika di dibus er a bek el sils. Ng di se el
bo el terekel a skuul e ng kuk me oldingel."
A Hanes a uleker, "Ng ngar er ker a ta er
a ochedam?"
A Naruo a ulenger, "A ta er a ochedak
a di milechell e ko er a di smecher. A delak a di uleba el ngar
er a ukeruul. E ng di diak bo el ungil. Ng dimlak a ukeruul el
ngosuir me ng mlad."
A Hanes a dula el kmo, "Me a da kemiu a
kuk mle betok er kemam. Ng di chelechang e ko mla mo mekesai.
Te mla merael a rebebil me a mla mad. Chelechang e ng di kau el
tang el obengkel a delam me a demam. Chelechang e a kmo ke merael
el mo er a skuul e te locha kmal mo chebuul a rua demam?"
A Naruo a dilu el kmo, "Ng kmal merang.
Ng kmal mekngit a renguk er tir."
A
TELUNGALEK A
MO
KLOU
A Naruo a uleker, "Maria tirka te ngelekem
el tedei?"
A Maria a ulenger, "Chochoi. Te ngelekek
el rokui. Ng mechas a rengum er tir?"
A Naruo a dilu, "Chochoi. Kom ko er a
kmal mereched el mo betok el ongalek."
A Naruo a dilu, "Se er a chomorael e ng
kmal di mle kau me a bechim. Kom di mle obekel. Ko milekera e
mo betok?"
A Maria a ulenger, "Ng kmal mlo soak el
mo oungalek. Ng mle soak a bo el betok a rengelekek. E ng di kmal
di mle tang a ngelekek el kulechellii. A uriul er a kuchellii
a Osisang e ng mlo diak kumechell."
A Naruo a uleker, "Tirke el terung te rredellem?"
A Maria a ulenger, "Ng diak. Ng di ta
er tir a rrodel. A Olsingch a mle ngelekel a Tiou e ak rodelii.
Ng chebuul a Osisang a bolak a ochedal. Se er a kredelii a Olsingch
e a ki mlo teuang."
A Naruo a uleker, "E ngika el dil?"
A Maria ulenger, "Ngika a Tina a ngklel.
A uchei er a sisebel a skuul e a demal er a Tudong a uleba el
mei. Ng mle soal a lekiei el obengkemam el ngar er a skuul. Chelecha
e ng di ngelekam el mo lmuut er a ltobed er a skuul. A le ua isei
e a ki mocha teim."
A Naruo a kmo, "A le ua isei e ng locha
kmal di merael el mo klou a telungalek er kau."
A Maria a kmo, "Chochoi. Chelecha e kede
mla mo telolem."
A Naruo a uleker, "Ng tacha mo me ko mo
telolem?"
A Maria a dilu el kmo, "Kau a merema el
kiei el mo sandei me ke mo ongelolem. A da ng ua isei ng diak?"
A Naruo a millekoi el kmo, "Ke kmal di ulureng
er a rengalek. Kau tia el mla motilech er a klengelakel."
A Maria a kmo, "Ng bai kmal el soak. Ng
soak a le mereko el ngelekek el rokui."
TELUNGALEK
ER NGAK
Ngak a Lieb me a telungalek er ngak. Ng ngar
er ngii a reteim el chedal. Aki teru el sechal me a retede el
redil. A ngklel a bechik a Dilbung. A ngelekek el sechal a Osiik.
A Osiik a kot el klou el ngelekek. A ongeru el klou el ngelekek
a redil el Esel a ngklel. A kot el kekerei el ngelekek a Meked.
A Osiik a dita el ochedal a Esel me a Meked.
A Esel me a Meked a dirrek el ochedal a Osiik. A Esel a chudelel
a Meked le ng klou er a Meked. A Meked a kuk merrengel a Esel
le ng kekerei er a Esel. Tirka el odos me a Osiik a tede el ochad.
Ngak me a bechik er a Dilbung a merreder er
a blai. Aki dirrek el oungerachel el osiik a kelam. Ngak a oungerachel
el osiik a odoim. A Dilbung a oungerachel el osiik a ongraol.
Aki dirrek el oungerachel a rokui el siungel a delengcheklam.
A ta er a ngerechelam a omekeroul er a rengelekam.
A rengelekam a olengeseu er kemam er a ureor
er a blai. A ngelekam el sechal a olengeseu er ngak Ng meruul
a mekekere el ngerechelir a resechal er a blai. A rengelekam el
redil a olengeseu er a delrir. Te meruul a ngerechelir a redil
er a blai.
A Osiik a blechoel el obengkek el mo er a chei.
A lebebil e ng melabek a chemars er a chedouel a blimam. Ng dirrek
el lebebil er a taem e ng olengeseu er a delal me a ruchedal el
omngar. Aki dirrek el ousbech er ngii el omtebechel er a ruchedal.
A lebebil e ng mesuub el mengedereder a urerir a ruchedal.
A Esel me a Meked a olengeseu er a delrir el
meruul a kall. Te dirrek el olengeseu el ngar er a sers A lebebil
e te mengedmokl er a blai. Te meriik er a mekesokes. Te dirrek
el olengeseu er ngak me a lechub e ng ochederir er a Osiik. Tirka
el ngelekam aki molisechakl er tir er a rolel a ngerachel.
A Edesomel a uleba a chelsuch el ngikel el
mo er a blil a Dirramei. A Dirramei a kmal mlo ungil a rengul
me ng ulureng a sulel. Ng ulemekedong er a Edesomel er a blengur.
Ng di Edesomel a mle chetil el omengur. Ng bai di mle soal el
melim a ralm. A Dirramei a ulderechii a ngelekel er a Lalii me
ng rullii a imelel. A Edesomel a ngilelmii a imelel el mo merek
e merael.
A Lalii a uleker er a delal el kmo, "E chede
ngara me a Edesomel a omeka er kid?"
A delal a mlo mesaod el kmo, "A Edesomel
a ngelekel a ta er ngak er a Tiou. Aki ngelekir a rudos. A delal
a Tiou a merrengel a delak."
A Lalii a liluut el oker er a delal "Ng
techa a ngklel a demerir me a delrir a rua mechas?"
A Dirramei a ulenger el kmo, "Ng Mers
me a Bilung, A Bilung a milechellii a delak er a Uaisang. Ng dirrek
el milechellii a Limei. A Limei a delal a Tiou. Ng dirrek el milechellii
a ta el ochederir er a Techitong."
A Lalii a uleker el kmo, "E chede kede
mekera e mo ungil el kaodengei?"
A delal a dilu el kmo, "Se el lemad a
chedad e kede mo kaokedong el mo kldibel. A lebebil e a ocheraol
a rullid e kede mo kldibel. A lebebil e kede kuk merodel er a
rengelekir a rechedad."
A Lalii a liluut el oker, "E ngika el Techitong
ng okdemelek?"
A delal a dilu el kmo, "Ng diak. A Techitong
a di okdemelek. E ng di dirrek el sebechel el mengedereder er
kau. A okdemelem a ngike el mera el ochedak."
A Lalii a uleker, "Kid kede mla mo tela
el ongalek?"
A Dirramei a ulenger el kmo, "Kid a mla
mo telungalek. Ng dikea de ongalek. A telungalek a mukeroul er
a ongalek. A uchelel tia el telungalek a Mers me a Bilung A Mers
me a Bilung a mla er ngii a retede el ngelekir. Ng Uaisang me
a Limei me a Techitong."
Rechedal
A Telungalek
A Tkel me a Rikel a di mle teru el obekel.
A uriul e ng mlo er ngii a rengelekir. Te mle teru el redil me
a teru el sechal. Tirka a mlo betok el chedal tia el telungalek.
A ochedal a Rikel er a Rengesuul a mlad a bechil.
Ng mlo diak el sebechel el obeteterir a rengelekel el rokui. Ng
ngiliteterir el mo msa a Rikel me ng obetiterir. Tirka di teru
el redil. A telungalek er a Tkel me a Rikel a liluut el mo klou.
A Lussii a kot el klou el ngelekel a Tkel me
a Rikel. Ng mlo klou e mo bechiil. Ng mlo bechil a Osechad. A
Osechad a mlo kiei er a blil a Lusii. Ng mlo ta er a rechad er
tia el telungalek. Te liluut el kmal mo betok el ongalek.
Ng di mlo bechiil a Lusii el telkib e a ochedal
a merael. Ng milrael el mo er a skuul. Ngika a mlo er a skuul
er a Ruk. Tia er a lorael e a delal me a demal a kmal mlo mekngit
a rengrir. Te mocha a omelechesiu el kmo a telungalek er tir a
mochu kekerei.
A ta el tutau e a Lusii a mle chachedecheduch
ngii me a delal me a demal. Ng dilu er tir el kmo, "A Osechad
a soal aki bo mkiei el obengkel a demal. Aki bong e a demal a
mo sebechel el rullii a blimam. Ng mla mo somam el mo ileakl el
blai."
A delal me a demal a kilengei er tia el uldasu.
A Rikel a kuk mileltii el mengedecheduch er
a Tkel. Ng dilu, "A Rengesuul a mla lmuut el mo bechiil.
Ng soal el lmuut el melai er a rengelekel. Ng dirrek el soal el
merodel er a ngeleked er a Bismark. Ng di lsekum ng rodelii e
ke er di mo tede el ongalek. Ng di mo kau me ngak me a Yoko."
A Tkel a dilu, "Ng ko er a kmal mekngit
a renguk a bo kulebedebek. A lsekum ng merema ngoititerir a rengelekel
a kede mera el mocha chebuul."
A rengelekel a Rikel me a Tkel a mo er a skuul
a letutau. Se el lorael e ng di mo Tkel me a Rikel a kie er a
blai. Ng di ua ise er a dirk el teru el obekel.
Tia el telungalek a dirrek el sebechel el lmuut
el kmal mo kekerei. A kmo ng mad a Tkel e ng di mo Rikel me tirka
el teru el ngelekel a kiei. A kodall a melas er a rechedal a klengelakel
me a rubekel.
A Ngirakebou me a Dilchur a teru el obekel.
Te oungalek er a Rideb me a Remoket me a Dilmai. A Rideb a kot
el klou el sechal. A Remoket a ongeru el klou e dirrek el sechal.
A Dilmai a ta el ochederir el kemril a ngikel.
A Dilmai a uleker el kmo, "A telungalek
er a Uasisang me a Telngai te chedad?"
A Dilchur a ulenger el kmo, "Chochoi.
Te kmal chedad. A Uasisang a ochellel a demak. Ngii me a rengelekel
a chedad. Ng di bechil a diak. Ng di kuoll e le ng bechil a chedad.
Ng sebechiu a rengelekek el ouchedil er ngii."
A Dilmai a liluut el oker, "A telungalek
er a Rimirch me a Bkoi te chedad?"
A Dilchur a milsaod el kmo, "Te kmal chedemiu
le te kuk chedal a demmiu. A Bkoi a ochedal a demam. Tir me a
rengelekir a chedemiu. Ng di a Rimirch a diak el chedemiu. Ng
di kuoll e le ng bechil a chedemiu. Ng sebechiu el ouchedam er
ngii."
A Dilmai a uluchais el kmo, "Ak miltik er
a ta el redil er a stouang er a chelii. A ngklel a Meked. Ng dilu
mngesukak el mo er a blik e morolung. Ng dirrek el dilu ng chedal
a demak."
A Dilchur a dilu el kmo, "Ng mera el chedal
a demam. Ngikei a ngelekel a ochedal a delal a demam. Ng chedam
el okiu rolel a demam. Ng di telkib el cheridang."
A Dilmai a uleker el kmo, "E a Kubarii?"
A Dilchur a dilu el kmo, "A Kubarii a
chedad. Ng ngelekel a ochedal a demak. Ng kiram el kaokerreu e
le ki ngelekir a ruchad. Ak dirrek el ouchedam er a demal le kmengull
er ngii."
A Dilchur a milsaod er a klauchad el mo er
a ngelekel Ng dilu el kmo, "A klauchad er a rechad a eru
el bliongel. Ng ngar er ngii a klauchad el okiu a delad. Ng dirrek
el ngar er ngii a okiu a demad. A klauchad a ua blekerdelel a
kerrekar el bekirecherachel."
A Lieb me a Dilbung a obekel. Ng mla er ngii
a teua el ngelekir. A ngklir a rengelekir a Osiik me a Esel me
a Meked me a Rideb. A Osiik me a Rideb a di osisiu el sechal.
Ng di Osiik a klou er a Rideb. Te odam. A Esel me a Meked a di
osisiu el redil. A Esel a klou er a Meked. Te odos.
Tirka el ongalek a kakerous a le kaokedong.
Aika el blekerdelir a ochotii a klekakerous er tir. A Lieb me
a Dilbung a kaokedong el kmo, "rrach". A loleker er
a rengelekir e te kmo, "rungalek". A rengelekir a ouchedam
e ouchedil. A Osiik a lomekedong er a ochellel e ng kmo, "
ollei ". A Rideb a ouchudelei er a obekul er a Osiik. A Esel
a oleker er a merrengel el kmo, "kei". A Meked a oleker
er a chudelel el dirrek el kmo, " kei " . Ng sebechir
el omekedong er a resechelirir el kmo, "kei" a lsekum
ng osisiu a meklungir.
A Rebetuu a ochedal a Dilbung. Ng klou a klisichel
er a rengelekel a Dilbung. Ng klou a klisichel le ng okdemelir.
Ng kmo, "A rengelekel a Dilbung a chebedel a kesol er ngak."
A rengelekel a Dilbung a kmo, "A Rebetuu
a okdemelam. A okdemaol a di tekoi el mo er a ochedal a delad.
Ng di osisiu el mo er a klou me a kekerei."
A ochellel a Lieb a dirrek el betik a rengul
er tirka el ngalek. A lolekoi er tir e ng kmo, "ochellei".
A sechal me a redil el ngalek a di osisiu. A rengelekel a Lieb
a kuk mesaod el kmo, "Ng obekrir," Ng di tirka el ngalek
a sebechir el di omekedong er a mera el ngklel.
Ka de ngesechekl el kuk mo er a demal me a
delal a Lieb. A delal me a demal a Lieb a ourungalek er a rengelekel
a Lieb. A rengelekel a Lieb a ouchedam er a demal a Lieb. Te dirrek
el ouchedil er a delal a Lieb. A Lieb a oldurech er a rengelekel
el mo mesiou er a demal me a delal.
A demal me a delal a Dilbung a di omart er
a beltik el reng er tir. Ng diak bo lecholt el kmo ng betik a
rengrir er a rengelekel a Dilbung. Ng dirrek el derta el lourungalek
er tir.
A Meriang el demal a Dilbung me a Rebetuu el
okdemelir a rengalek a kmal klou a ngerechelir. Te oungerachel
er a klechad er tirka el ngalek. A rengelekel a Dilbung a ouchedam
er a demal a Dilbung. Te dirrek el ouchedil er a delal. Ng di
omerellir a oumesingd el mo er a rechedal a demerir.
Kerrekerul
A Telungalek
A Lalii a oker, "E chedei ke ua ingak el
teru a redemak el rubak?"
A Dirramei a onger, "Chochoi. Ngak me
ak dirrek el teru a redemak el rubak. Ng dirrek el ngar er ngii
a reteru el delak el mechas. Ng di te mla kaimedmad. Chelechang
e ng di ta el demak er a Lieb a dirk chad."
A Lalii a kmo, "Te betok a rechad el kmo
te chedak. Te okiu a ngara el rael e me chedak?"
A Dirramei a mlo mesaod el kmo, "Ng ngar
er ngii a eru el rolel a klauchad er kau. A tang a okiu a demam.
A tang a okiu a delam."
A Lalii a kmo, "Ka mochoterir a rechedak
el okiu kau?"
A Dirramei a mlo mengedereder, "Ngak a
delam e a Uaisang a kuk delak. A Osiik a demak. A Uaisang a delam
el mechas me a Osiik a demam el rubak. Te okiu ngak A rebebil
er a delak er a rua Techitong me a rengelekir me te chedam."
A Lalii a oker, "E chedei e te kuk ngara
rechedam?"
A Dirramei a kmo, "A rechedak a dirrek
el blii el erung. A rechedak el okiu a demak me a rokui el bebil
er a demak me a rengelekir. Ng dirrek el demal a demak er a Lieb
me a delal er a Dilbung. Tirka a dirrek el demak el rubak me a
delak el mechas."
A Lalii a oker, "E techa kuk chedam el okiu
a delam?"
A Dirramei a ulenger, "A rebebil er a
delak er a Uaisang me a rengelekir a chedak. A delal a delak er
a Bilung me a demal er a Mers a dirrek el delak me a demak el
mechas me a rubak."
A Lalii a uleker, "E a rechedal a demak?"
A Dirramei a kmo, "Ka moker er a demam.
A demam a sebechel el ouchais er a rechedal er kau. Ng ungil el
medengelterir el rokui."
A Lalii a uleker, "E techa kuk demal me
a delal a delam er a Ines?"
A Rodas a kmo, "A delak a ngelekel a Renguul
me a Maria. Tirka el obekel a dirrek el demak me a delak el rubak
me a mechas Tirka el rokui me a rengelekir a mo chedam el okiu
ngak me a delak er a Ines."
A Lalii a kmo, "E chedam ka mouchais er
ngak er a rechedam."
A Rodas a mlo mengedereder, "Ngak a di
ua ikau el ngar er ngii a demak me a delak. A ngklel a demak a
Shiro e a delak a Ines. Tirka a dirrek el demam me a delam el
mechas me a rubak."
A Lalii a uleker, "E techa kuk delal a
demam me a demal a demam?"
A Rodas a dilu el kmo, "A demal a demak
a Besebes e a delal a demak a Ulang. Tirka a dirrek el demak me
a delak el rubak me a mechas A rebebil er a demak er a Shiro me
a delak er a Ines me a rengelekir a chedak. Te dirrek el chedam
el okiu ngak."
A Lalii a kmo, "Tia el klauchad er ngak
a kmal bekirecherachel el ko er a kerrekar. Ng omuchel er ngak
e mo merous el mo erung el okiu kau me a delak. Tia a melemolem
el mo er a mla mad el ulemuchel er tia el klauchad er a telungalek
er kid.
A Rodas a kmo, "Se el dosaod er a klauchad
er kid e ng ua dosaod er a kerrekerul a klauchad er a telungalek
er kid. Tiakid a blekerdelel a klauchad er kid."