OMESUBEL
A BEBIL ER A DELLOMEL ME A CHARM
written
by:
Maxie T. Thomas
Bernie Keldermans
Riosang Salvador
Helbert Fritz
Table
of Contents
Ngakl
illustrated by Gué
Ngiradidall
illustrated by Joy Nagata
Chaibebelau
illustrated by Deby Nakamura
A Charm Ng Melekoi?
illustrated by Kathy Kagawa
Semum Me A Char
illustrated by Deby Nakamura
Mekebud
illustrated by Steph McClaran
Eungel Me A Ngirbabul
illustrated by Joy L. Goodenow
Kakerous El Omerael
illustrated by Kathy Kagawa
Cherchur Me A Kesako
illustrated by Remasch Teriong
Ng Eim
illustrated by Gué
Ke Ousbech er Ngak?
illustrated by Jennifer Matsuda
Bngal a Dellomel
illustrated by Gué
Ngcheangel
A beluu er a Ngcheangel a betok a ungil e meduch
el such er ngii Aika el such a lemechaus e ng kmal ungil el tet
me a lechub e ng chedecholl.
A remekekerei me a remeklou el redil er a Ngcheangel
a kmal meduch el mengaus.
Ngerchur
A Ngerchur a ngar er a bita er a Ollei me a
Ngerchelong. Ng kmal klebokel el iungs. Ng dirrek el kmal betok
a Kaming me a Babji er tia el iungs. Aika el charm a chermir a
re di mekesai el chad.
Ollei
A kereker er a Ollei a betok a bek el bedengel
a cheled er ngii. Ng kmal imis el betok a Delebekai er ngii.
Ng dirrek el ngar er ngii a omoachel er ngii.
Tia el omoachel a bliongel el mo kldei. Se el kmal bedul er ngii
a ilumel. Se el ngar er a belngel a lolecholb er ngii a resechal.
Se el kuk ngar er a uriul a lolecholb er ngii a redil.
Ngeremlengui me a Ngerdmau
A Ngeremlengui me a Ngerdmau a kmal betok a
Cheremrum er ngii. Ng dirrek el kmal betok a Ngduul er ngii A
jus me ng kmal betok er a aika el beluu. Ng betok a ius er ngii
e le ng kmal meklou a omochelel.
Se el kot el klou el Taki er a Belau a ngar
er a Ngerdmau.
Ngetbang me a lbobang
A Ngetbang me a lbobang a kmal betok a Chemang
er ngii Ng dirrek el kmal betok a kakerous el bedengel a cheled
er ngii.
Se el bo leblul er a Chemang e a rechad a mo
diak blai. A blul a ta er a rolel a ungil el omengereomel me ng
diak bolak a Chemang er a aika el beluu.
Imeliik
A Imeliik a kuk kmal blil a Kmai. A Kmai a
di ua teletelel a Chemang. Ng di telkib el mekekerei e mekekemanget
a omengchel. Ng dirrek el kmal ungil el odoim.
A kereker er a Imeliik a dirrek el kmal betok
a bek el bedengel a cheled er ngii.
Ngerchebal
A Ngerchebal a diak el keed er a Imeliik me
a lechub el Oreor. Ng ngar er ngii a ta er a ngakl el lousbech
er ngii a rechad er a ngebard. Te omekedong er a Ngerchebal el
kmo Diall-el-Beluu (Ship Island). A uchul me te kmo Diall-el-Beluu
ngii el ua teletelel a Diall.
Ng ngar er ngii a Bedaoch el kie er a Ngerchebal.
Ng di diak el sal betok.
Oreor
A Oreor a meseked er a bek el bedengir a rechad.
Te betok el chad a ngar er ngii e oureor. Tirka el chad a kakerous
a blekerdelir a bo loureor. A rebebil a ngar er a mlai me a rebebil
a kuk di merael.
Ng kmal betok a beches me a mechut el mlai
el ngar er a Oreor. Aika el mlai a uldimukl er ngii a mlai er
a beluu me a mlai er a daob.
Chelebacheb
Ng kmal betok a Chelebacheb er a delongelel
a Oreor me a Beliliou. Aika el Chelebacheb a ngar er ngii a chelechol
9r ngii. Ng kmal becheleleu el chelechol. Ng dirrek el kmal ungil
el oililaol.
Aika el Chelebacheb a kmal betok a ngikel er
ngii. Ng dirrek el kmal betok a bek el bedengel a cheled er ngii.
A Ngerukuid a uldimukl er a aika el Chelebacheb.
Ng di diak el sebechir a rechad el mo milil er ngii. Aika a blul
el diak a chad el mo er ngii. Ng blul me ng sebechel el mekereomel
a charm me a ngikel er ngii.
Beliliou
A Beliliou a kmal blil a Rekung (Kakum). A
Rekung a kmal ungil el odoim. A remechas er a Beliliou a kmal
meduch el meruul a Rekung. Ng sebechir el kitiit a techel a Rekung
e locha er a ukaeb e chemuit. Se el leruul e kede omekedong el
kmo, "Ukaeb."
A Brak er a Beliliou a kmal di mekekerei el
diak bo lemeklou. Ng dirrek el kmal beot a dosubech. Se el de
ngiokl e ng kmal ungil. Ng dirrek el kmal ungil el ongraol. Ng
kmal ungil el dongang ngii me a Rekung.
Ngeaur
A Ngeaur a dirrek el di ua a Beliliou el betok
a Rekung er ngii. A remechas er a Ngeaur a dirrek el kmal meduch
el meruul a Ukaeb.
A Ngeaur a di ta el beluu er a Belau el betok
a Mongkii er ngii. Ng dirrek el mla mo er ngii a dersechimo el
lus er ngii Aika el lus a kiei a delluchel el chutem el ultil
a Ringko (Phosphate).
Dimsngebard
Ng ngar er ngii a kllolem el beluu er a Dimsngebard.
Aika el beluu a kakerous a ngklel. Ng ngar er ngii a Meriir me
a Sonsorol me a Tobi me a Pulu Anna me a Fauna me a Helen Reef.
A rechad er a Dimsngebard a diak el betok e
ng di kmal mellomes a rengrir. Ng sebechir el meruul a Ilaot.
Ng dirrek el sebechir el meruul a Katsuo-busi.
Helen Reef
A Helen Reef a kmal betok a charm er ngii.
Ng kmal bek el bedengel a charm a ngar er ngii. Se el debong e
ng sebeched el di mesarech a ngais er a chelechol le ng kmal imis
el betok.
Ng dirrek el kmal betok a Uel er a Helen Reef.
Aika kakerous el bedengel a Uel. Ng dirrek el kmal kakerous a
meklungel.
A Kuel me ng ta er a bedengel a charm el de
betik er tia el beluu. Ng dirrek el ngar er ngii a meklou me a
mekekerei.
Irrai
A Irrai a kmal blil a Bambuu. Ng kmal betok
a Bambuu er a ked er ngii. A Bambuu a kmal ungil el ulaol. Ng
dirrek el kmal ungil el reakl.
Ng dirrek el betok a kakerous el bedengel a
cheled er a kereker er ngii. A ta er a bedengel a ngikel el kmal
betok er a Irrai a Meas. A Meas a kmal ungil el odoim.
Ngchesar
A Ngchesar a dirrek el betok a cheled er a
kereker er ngii.
A Ngchesar a di ta el beluu er a Belau el mla
dosechii a Kabekel er ngii er a chelecha el taem. Tia a kmal dirk
mildasech el Kabekel. Ng sebechel el otekterir a rekmeed el mo
okouang el chad. A ngklel tia el Kabekel a "Bisebusech."
Melekeok
A Melekeok a ngar er ngii a kot el klou el
omoachel er ngii A ngklel tia el omoachel a Ngerdok. Tia a ua
teletelel a Madedok el ralm er ngii a di ngar er a chelsel a chutem
e me tuobed. A Ngerdok a uchelel a rokui el omoachel er a Belau.
Ngiwal
A Ngiwal a kmal betok a kukau er ngii Ng kmal
meklou e mesisiich el kukau. Ng dirrek el kmal betok a mekemim
el meradel er ngii. A ngklel aika el meradel a "Kingkang."
Ngerard
A Ngerard a ta er a kmal meklou a kukau er
ngii el beluu. Ng dirrek el kmal ungil e mesisiich el kukau.
A rechad er a Ngerard a kmal meduch el meruul
a Demok. A Demok a kmal ungil el odoim. Ng kmal ungil er a bedenged.
A Demok a mengai er a llel a dait. Ng dirrek el sebechel el mengai
er a chelebedel a dait.
Choll
A Choll a dirrek el ta er a betok a kukau er
ngii el beluu. Ng kmal meklou e mesisiich a kukau er ngii.
Ng dirrek el kmal betok a Kangkum er ngii A
Kangkum a dirrek el ta er a kmal ungil el odoim. Ng dirrek el
kmal ungil er a bedenged.
A Choll a ta er a kemangel a chelechol er ngii.
Ng betok a Chesechol er a chelechol er ngii Ng dirrek el kmal
betok a Lius er a chelechol er ngii.
Ngerchelong
A Ngerchelong a kmal betok a kim er ngii. Aikang
a kakerous el bedengel a kim. Ng ngar er ngii a mekekerei el mo
lmuut er a kmal meklou. Ng kakerous a ngklel aika el kim. Ng ngar
er ngii a Duadb me a Kism me a Melibs me a Otkang me a Ribkungel.
A kim a kmal ungil el odoim. Ng dirrek el kmal
ungil el klalo a ulekngellel.
A Ngerchelong a dirrek el kmal ungil a kukau
er ngii Ng dirrek el kmal meklou e mesisiich.
A Ngiradidall a ngelekel a Ngirur me a Ngiraked.
Ng kmal soal a dellomel Ng blechoel el melaml a delul a dellemelel.
Ng dirrek el blechoel el melai a Katatsumuri me a Melaitul er
a dellemelel. Ng diak el a soal a lemeka er a charm aika el dellemelel.
A ta el Ongeim el urreor e a Ngiradidall me
a resechelil a mlo milil. Tirka a mlo milil er a tkul a omoachel.
A resechelil a mlo mengedub e ng di ngii a diak. Ng bai di ulsiik
a delemelel. Ng ulsiik a mekekere el dellomel Ng dirrek el ulsiik
a melekesako el dellomel. Ng miltik er a ngelekel a meduu me ng
medelii. Tia el meduu a Meriaur. Ng ngiluu el milii er a llel
a Bisech e lochetii. Ng mlo kmedii er a uchul a klou el kerrekar.
A Ngiradidall a kuk mlo metengel er a omoachel.
Ng mlo omdechem a chermel el Cherchur. Ng uleba a chimo el beached
el blil a chermel. A Ngiradidall a mildechem a kloa el Cherchur.
A teblong a redil e a teblong a sechal.
Ng di mle telkib e a Ngiradidall a merael el
mo remei. A lebo er a blil e a delal a dengchokl. Ngika el mechas
a uleker er a ngelekel el kmo, "Rungalek ng mo ngara tia
el meduu?"
A Ngiradidall a ouchisa er a delal a teletelel
tia el dellomel. Ng dilu er a delal el kmo, "Tia a kmal ungil
el dellomel Ng soak el mo melalem er ngii A bo leklou e ng sebechel
el ourodech e kede mengang a redechel." Ng di mlo merek el
mengedecheduch er a delal e merolang. Ng mlo nguu a osbul e merael
el mo melalem er a delemelel.
A bocha lemerek a Ngiradidall el melalem er
a delemelel e ng kuk mocha mengedmokl a chermel el Cherchur. Ng
ngiluu a klou el baket el smuk a ralm er ngii e locha a chermel
er a chelsel. Ng dirrek el kmal mle kerekikl el mengedmokl aika
el chermel.
A bo lekukuk er a kebesesengei e a Tarkong a
milrael el mo engelakl er a blil a Ngiradidall. A lomes er a Ngiradidall
e ng melubs a dellemelel er a ralm. Ng mocha dechor e te chachedecheduch.
A Tarkong a oker er ngii el kmo, "Rrang,
ng soam el kie er a chereomel? Ng ko er a kmal dikea a mekesekesem.
Ke mla dualem a kall me a diak el kall er ngii el rokir."
A Ngiradidall a ulerrenges er a sechelil er
a longedecheduch e kimir a cheril. Ng dula er a sechelil el kmo,
"A rokui el dellomel a kmal meklou a belkul. Ng ngar er ngii
a dellomel el kall. Ng dirrek el ngar er ngii a dellomel el di
besiich. Ng dirrek el ngar er ngii a dellomel el kuk di meskid
a chuu. Ng di se el kmal kot el klou el ultutelel er a dellomel
a meskid a eolt."
A Tarkong a kmo, "Ak medengei. Ng di ke
mla dualem a betok el dellomel. Ng ngar er ngii a kall me a diak
el kall. Ng dirrek el ngar er ngii a bebil el diak a bngal. A
lemei a klou el eolt e ng sebechel el mukel el tomellii a blimiu."
A Ngiradidall a dilu, "Ng mera el tekoi.
Seikid a uchul e ng delalem a meklou er a tkul a mekesokes. Ak
dirrek el blechoel el melobech a rechelel me ng diak bo lemetongakl."
A Tarkong a mlo chelellakl e omdasu el telkib.
Ng luueta el melekoi er a Ngiradidall el kmo, "Ng ngara el
eolt a chomolekoi? Ng ko er kid tia el di mla outeliil."
A Ngiradidall a mocha ouchais er a Tarkong.
Ng dilu er ngii el kmo, "A dellomel a meskid aike el eolt
el diak el ousbech. Kid a rechad me a charm a kuk msang aike el
eolt (C02) el diak dousbech. Aika el eolt el lengai
er kid a dellomel a kuk bo lousbech." Aike el eolt el kuk
dengai er a dellomel a bo dousbech." Ng di mlo merek a Ngiradidall
el mengedecheduch e a Tarkong a melmesumech er ngii e merael.
A Tarkong a mlo remei e di rrau a rengul. Ng
mocha merek a blsoil e ngii me a ochedal er a Limei a mocha chachedecheduch.
A Tarkong a uleker er a Limei el kmo, "Ng ua ngara el eolt
a lebeskid a dellomel? Ng kuk ua ngara el eolt a debsa a dellomel?"
A Limei a mocha mesaod aika el eru el bedengel
a eolt (Oxygen & C02). Ng dilu el kmo, "A
eolt a kmal betok a mekere el klalo el ngar er a chelsel. Aike
el dengai (oxygen) er a dellomel me. a kuk debsa (C02)
a dellomel a bebil er ngii. Se el doltuu a telid e kede ngmai
a eolt (Oxygen) er a dellomel. Se el kuk doltobed a telid e kede
msa dellomel a eolt (CO2)."
A dellomel a ngmai a eolt el debsang kid me a
charm me ng ousbech. Ng kuk meskid a eolt kid me a charm me kede
ousbech. Tia a ko er a meliuekl el tekoi. Ng ngara a uchul me
koker?"
A Tarkong a mocha ouchais er a bo lengelakl
er a blil a Ngiradidall Ng dirrek el uluchais aika el tekingel
a Ngiradidall Ng dilu er a Limei el kmo, "Ng dimlak kudengei
el kmo ngara el eolt a lolekoi a Ngiradidall Ng di dimlak kuker
e le ak merur."
A bocha el kukuk e a Tarkong a mo er a skuul
e mocha osiik er a Ngiradidall Ng oker er ngii el kmo, "Rrach,
ng sebechek el eko ngmai a delemelek er a blim?" Ng kmal
klou a mekesekesam e diak a dellomel er ngii Ak omdasu ak kot
el dualem aike el kall el dellomel. A uriul e ak mochu melalem
a di besiich. A delak a dirrek el diak el soal a lechudel a mekesokes
er a blimam."
A Ngiradidall a dilu becherei me a detobed er
a skuul e bo mngai. Ng sebechem el ngmai a betok me a lechub e
ngike el soam el dellomel.
A ltebeda er a skuul a Tarkong e ng milrael
ngii me a Ngiradidall el mo remei. Te mlo touchakl er a blil a
Ngiradidall me a Tarkong a ngmai a delemelel. Ng di ngilai a delemelel
e merola el mo remei. Ng di mlo er a blil el oidii e mo melalem
a delemelel. Ng di dilalem el rokui. Ng dirrek el kmal mle meses
el melubs e melai a Katatsumuri er ngii.
A delal a Tarkong a kmal mlo ungil a rengul.
Ng kmal soal el omes er a ngelekel el ko er a kmal meses el mengedmokl
a dellemelel.
Chaibebelau
1 Ngak a charm. Ak kie er a daob. Ak kmal ungil
el odoim se el kmechuit. A tengdek a di ultom er a budek.
Ka molangch el kmo ak ngara el charm?
2 Ngak a charm er a daob. Ak bereked er a bad
me a lechub e ng mechut el deel. Ng di bita a ulekngellek ng di
kmal medecherecher. Ng diak ki msal betok el charm. Aki di kmal
ungil el odoim. A lsekum ke melai a mo odimem e ng kirem el di
ngmai a kldei. Ng diak meterekakl er kemam le ki kmal mekesai.
Ka molangch el kmo ak ngarang?
3 Ngak a charm er a daob. Ak di blechoel el
mengol er a blik el omais. Se el bo kmesaul e ak tmuu er a chelsel
e mo mechiuaiu. Tia el blik a kmal obereod. Ng dirrek el kmal
medecherecher.
Aki kmal kesiokel el charm. Ng di kmal meklou
a ultutelam. Ng sebecham el mo Urodech. A rechad a melai er kemam
el mo olterau er kemam. Ng di diak el ngii di el taem el lolai
er kemam. Ng kmal di ta er a ta el rak. Te melai er kemam er a
ongelolem me a lechub e ng ongeuid el buil.
Aki dirrek el kmal ungil el odoim. A chelsel
a ongelolem me a lechub e ng ongeuid el buil e ng sebechir a rechad
el melai er kemam el mo odimir. Se el lolai er kemam e te ousbech
a Oluis. Te oba a Oluis el meluis er kemam el oltobed er kemam
er a blimam.
Ka molangch el kmo ak ngara el charm?
4 Ngak a charm. Ngak a kie er a chelsel a chelechol.
Ak becheleleu e kmal kekerei. A rechad a kmal sorir el menga er
ngak. Te blechoel el meruu a betok el ua ngak. Te ngmai el mei
me te menguit. Se el bo lemarek e ng kmal ungil a telemtemul.
Ka molangch el kmo ak ngarang?
5 Ngak a charm. Ng diak a ochik me a chimak.
Ak kie er a kereker e menga a chelechol. Ng diak ki msal betok.
Ng di kemiu a rechad a kmal ousbech er kemam. Ng kiriu el chome
er a chei e ng diak meterekakl er kemam. Ng sebechiu el di ngmai
a delecherir a remekesai e meklou er kemam. Ng diak molai er a
remekekerei e le ki kmal mereched el mo diak. A lsekum ko meterekakl
er kemam e chomluut el mei e a ki mla mo diak.
Ka molangch el kmo ak ngarang?
6 Ngak a rodech. Ng kmal betok a cheldengelek.
Se el bo lemarek e ng mo mellil (bibrurek) a bedengel. Ak dirrek
el kmal merekos me a rechad a sorir el menga er ngak.
Ka molangch el kmo ak ngara el rodech?
7 Ngak a dellomel. Se el lousbech er ngak a
rechad e te medelak. A techek a sebechel el ongraol. Ng dirrek
el sebechel el mo kliou. Aki betok el osisiu el dellomel e ng
di kakerous a ngklam.
Ka molangch el kmo ak ngara el dellomel?
8 Ngak a dellomel. Ak melekesako er a bebul
me a delongelel a cheleliuis. A llek a kmal ungil el odoim. A
techek a dirrek el ungil el ongraol. Ng dirrek el sebechel el
mo kliou.
Ka molangch el kmo ak ngara el dellomel?
9 Ngak a kerrekar. Ak kmal klebokel. Ak dirrek
el kmal mesisiich. Ng ngar er ngii a redechek el mechaibibeob
e ng di diak el kall. A rengalek a blechoel el ousbech a redechek
el outama. Ng kmal soak el kie er a tkul a daob.
Ka molangch el kmo ak ngara el kerrekar?
10 Ngak a kerrekar. Ak kmal klou. A bngak a
kmal bechochod. Se el moruul a chiltem el cheluch e ng sebechem
el ousbech er ngak. Ke ngmai a bngak el odak er a cheluchum e
smongoes. Se el msengoes e ng kmal mo ungil a bul.
Ka molangch er ngak el kmo ak ngara el kerrekar?
11 Ngak a dellomel. Ng diak a rechelek. A lsekum
ak omung e sechal e te dobechak. A lsekum ak lmuut el duubech
e dirrek el omung el sechal e te lmuut el dobechak. Ng di mereko
ak omung el redil e ng mo diak lolobech er ngak. Se el bo kuurodech
e bo lemarek a redechek e ng kmal ungil el kall. Ng kmal ungil
el kelir a retolechoi.
Ka molangch el kmo ak ngara el dellomel?
12 Ngak a melekesako el dellomel. Ng ngar er
ngii a bngak el mechaibibeob. Ng kmal klebokel. Se el rutech a
llek a rechad e ak mo mechiuaiu. Ng kmal mekedorem a techedek.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el melekesako
el dellomel?
13 Ngak a dellomel. A chelechedak a sebechel
el mo ulalol. A llek a sebechel el mo oruikl. A churul a llek
a sebechel el mo oriik. A bngak a mengai a ilaot er ngii A redechek
a kall e dirrek el ilumel a osechel.
Ka molangch el kmo ak ngarang?
14 Ngak a ta er a bedengel a chudel. Ak dechor
er a tkul a rael. Tirke el mo olengimes a sorir el melai er ngak.
Te melai er ngak el mo ousbech er ngak Te ousbech er ngak el mo
lkir a chelasir.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el dellomel?
15 Ngak a ta er a melekesako el dellomel. A
cheberdik a kmal ungil el odoim. A bngak me ng dirrek el sebechel
el odoim. Ng dirrek el kmal klebokel a bedengel. Ng sebechem el
mekbuch a sechal me a redil el bngak e ng mo rodech. A redechek
a mo meklou e oumesingd el bibrurek a bedengel.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el dellomel?
16 Ngak a charm er a chereomel. Ak ngar er
a teluo el kerrekar e omtar el mo er a teluong. Ng kemanget a
kemrik. Ng sebechek el nguu a kemrik el lochetii er a rechelel
a kerrekar e omtar. Ng dirrek el sebechek el merael el ua a Bilis.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el charm
er a chereomel?
17 Ngak a suebek el charm. Ak di menga a rodech.
Aki kmal mla mo mekesai el charm. Se el bo el sim er a kelel a
charm er a Babeldaob e a ki mong. A kuk bo el sim er er a kelel
a charm er a chelebacheb e a ki dirrek el mong. Ak kmal sorir
a rechad le kmal ungil el odoim. Ng di diak el kirir a rechad
el di melai er ngak er a ngii di el taem. Ng ngar er ngii a belsechel
e te melai er ngak.
A lsekum ko melai er kemam e ng di mekesai
a chomngiteterir le ki kmal mla mo mekesai. A lsekum ko meterekakl
er kemam e a ki kmal mereched el mo diak.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el charm?
18 Ngak a ta er a suebek el charm. Ng kot el
mekemanget a ochik me a chiklek. Ng mekemanget a ochik le ak ousbech
el osiik a kelek. Ng becheleleu a bedengek. Te ngar er ngii a
rebebil er ngak el mechedelekelek me a cheriich a bedengir. Ng
sebechek el menga a ngikel me a laes.
Ka molangch el kmo ak ngara el charm?
19 Ngak a dirrek el suebek el charm. Aki kmal
kesiokel el charm. Ng kmal ungil a bedengek. A rechad a kmo ak
ngelekel a Kim. Te blechoel el omdechem er ngak el mo chermir.
Ng di se el kbo er a blirir e ng diak lomeskak a mera el kelek
me kungang. Te di blechoel el omeskak a ngodech el kall me a kmengang.
A lebeskak a ngodech el kall e ak mo smecher.
Ak oureng el kmo chuleku me a rechad me ng
diak el omdechem er kemam. Ng diak el odengei aki mongang me a
ki kmal mereched el mad se el le ngikemam.
Ka molangch el kmo ak locha ngara el charm.
20 Ngak a ta er a beab. Ng di sebechek el suebek.
Ak di melim a bodes er a rodech. Ak kmal klikiid e beches el charm.
Ak dirrek el oltut a ngelekek. Ka molangch el kmo ng locha a techa
a ngklek el charm?
Kid a rechad a kot el mellomes a rengud. Ng
mellomes a rengud er a rokui el charm er a beluulechad. Ng dirrek
el kmal betok a tekinged. Kede mengedecheduch er a dodengelterir
el melekoi a dodengei el tekoi. A dongedecheduch er a chad e lak
lodengei e ng sebeched el ousbech a chimad. Ke er di ousbech a
chimad el melutk e a chad a mo medengei.
A rokui el charm a dirrek el melekoi. Te dirrek
el ousbech a bedengir el mengedecheduch. A katuu a lsekum ng kesib
a rengul e ng mo outellouch. A lsekum ng ngar er ngii a soal e
ng mengsous er a bedengel er a chad. Ng dirrek el lolekoi e ng
kakerous a delecherul a ngerel. A lsekum ng klou a ngerel e ng
kesib a rengul. A lsekum ng kuk kekerei a ngerel e ng songerenger.
A dechuu el Malk a kmal ungil el omecheliu er
a rengelekel. A lsekum a ngodech el charm a mo kmeed er ngii e
ng mo outellouch. Ng blechoel el merk a osebekel e mo oldechelakl
a ngodech el charm. A loleker er a rengelekel e ng kakerous a
delecherul a ngerel. A lsekum ng metik er a kengaol e ng mo mereched
el oukerruk. A lsekum ng kuk metik a kall e ng dirrek el mo ngodech
a ngerel.
A bebil er a suebek el charm me ng dirrek el
kakerous a ngerel a lolekoi. Ng mo klou a ngerel a bo lekeed er
a kdekudel. A lebebil er a taem e ng kmal mo mekudem el melekoi.
A Demul a dirrek el kmal mellomes a rengul el
charm. Ng sebeched el osisecheklii el mo meduch el me-lekoi. Ng
ngar er ngii a bebil el medengei a tekoi er a chelechang. Ng dirrek
el sebechel el remuul a dedu er ngii el tekoi.
A Ngikel me ng dirrek el mengedecheduch. Ng
dirrek el ngar er ngii a nglikir a lekaokedong.
A Bilis me ng melekoi. A lsekum a ngodech el
chad a me er a blai e ng oteb. A delecherul a tebul a ochotii
el kmo ng kesib a rengul. A lsekum ng kuk medengelii a chad e
ng kuk ngodech a delecherul a tebul.
Kid a rechad me a charm a ngar er ngii a osisiu
er kid. Kede osisiu el mengedecheduch el ousbech a kakerous el
tekoi. Kede dirrek el osisiu el mengedecheduch el ousbech a bedenged.
Ng dirrek el kuk ngar er ngii a ka-kerous er kid. Ng kakerous
a tekinged me ng diak bo do-dengei a charm a longedecheduch. A
osisiu el taem e a charm a diak el sal mo medengei a tekinged.
Semum
Me A Char
A Semum me a Char a kausechelei. A Semum a kie
er a eungel a klou el bad. A Char a kuk di dechor er a bertakl.
A ta el tutau e a Semum a milrael el mo engelakl
er a blil a Char. A Char a oker er ngii el kmo, "Semum, ke
mo er ker el di tutau e ke chellungel er a blim el omai s?"
A Semum a kmo, "Ak mo melngot."
A Char a kmal mlo soal el obengkel. Ng di diak
el sebechel el merael.
A Semum a milrael e di mle rrau a rengul. Ng
ulemdasu el kmo ngika el sechelil er a Char kele lsecher. Ng ko
er a di dechor er a di telkib er a bek el sils. Ng dirrek el dirkak
a ta el losaod a teletelel a losiik a kelel.
Ng merael e ko er a di omtab a teletelir a
rokui el charm me a dellomel er a daob. Ng milrael el mo metik
er a Cheleched. Ng di dimlak el ongedecheduch er ngii. A lomes
er ngii el Cheleched e ng dirrek el kmal mechesang. Ng omdasu
ngii el Semum el kmo ngika el Cheleched a dirrek el melngot.
A Semum a mocha omtab a rokui el dellomel er
a daob. Se el bo lomdasu e a Char a kmal meleolt a rengul. Ng
sebechel el di dechor e a keriik a mei el choteklii el bedul a
beluu. A lechub e a cheraches a mei el choteklii el bedul a chelmoll.
Ng mocha remei ngii el Semum e ko er a kmal dikea bo lemeruul
a rengul.
A bo lekukuk e ng mocha omes er a sechelil er
a Char. A lebong e a Char a dirrek el kmal dirk ke dechor. A Semum
a dula el kmo, "Ke ko er a kmal meketeketang el dechor er
tiang. Se el kumdasu er kau e ng kmal diak bo er ker. Kau ke di
dechor er tia er a bek el sils?"
A Char a dula el kmo, "Chochoi, ng dirrek
el kmal mla mo seselk a renguk el dechor er tiang. A be lengelakl
a bebil er a recharm e ng diak el ongedecheduch er ngak."
A Semum a dula el kmo, "Ng ko er a kmal
mla mo mechas a renguk er kau. A uchul ak meremang se el kumes
er kau e ke kmal mededaes. A rokui el charm a mera el di mechesang
er a rolel a omelngot. Ng di se el kumes er kau e ng ko er a diak
molngot. Kau ke omengur ng diak?"
A Char a ulecherchur el kmal mlo klou a cheril.
Ng ouchisa er a Semum el kmo, "A rokui el charm me a dellomel
er a beluu me a daob a kmal di osisiu. Te ousbech a kall me a
ralm me a eolt. Te ousbech el mengang me a lolim me a louteliil
me ng diak el mad. Ng di ngar er ngii a telkib el kakerous er
kid. A charm a merael el osiik a kelel e ng di dellomel a diak.
A dellomel a di dechor er a telkib e melai a kelel."
A Semum a mlo mechas a rengul. Ng di kmal sokol
tia el teletelel a Char. Ng ua sei, "Ng diak mrellak el mo
ua teletelem a chomolai a kelem? A chomochotii e ng mo sebechek
el di melai a kelek er a telkib. Ng diak mechesang el osiik."
A Char a dula el kmo, "Ng diak el sebechem
el mo ua ngak A dellomel a kuk di mla rruul el ua isei. Ng ngar
er ngii a klalo el ngar er a chelsel. Ng di murachem e ng ousbech
a dellomel. Ng dirrek el remuul a llel a dellomel me ng chemadech
(green) a bedengel."
A Semum a dula er a Char el kmo, "A da kid
a kmal ngeltengat. Ke ngeltengat el mlo Char. Ngak a kuk ngeltengat
el mlo Semum."
Ng di mle telkib e a Semum a mocha melmesumech
er a Char. Ng mocha er a blil e mesbeda a rengul. Ng kmal mocha
medengei el kmo ngara a uchul me a Char a di dechor er a telkib.
MEKEBUD
A Mekebud a kmal mekekerei el ngikel. Ng diak
de blechoel el metik el di dertang. Ng blechoel el mo delebechel
e dmak el merael.
A ta el delebechel el Mekebud a kmeed el osisiu
a meklungel. Ng diak a merreder er tir. Ng dirrek el diak a olsisechakl
er tir.
A delebechel el Mekebud a diak el sal kaiuekeed
a lorael. Ng di lsekum te metik er a kengaol e te mo kaiuekeed.
A ta er a uchul e te mo kaiuekeed a mengeblad a meklou el ngikel.
Te omdasu el kmo a lekaiuekeed e a meklou el ngikel a mo medakt.
Te medakt a meklou el ngikel a longa er tir.
A Mekebud a ngar er a edei el mo er a eua el
rak el mochu omechell. A ta el Mekebud a mechell a okoa el telael
(40,000) el ngais. Aikang a sebechel el rullii a ta el delebechel
se el omeu.
A Mekebud a kmal meoud el mo betok el ngikel.
Ng kired el mengereomel. A lsekum ng diak dongereomel e ng mereched
el mo diak.
Aikakid a bebil er a rolel a omengereomel el
sebeched el ousbech. Ng sebeched el di ngmai a mekesai el Mekebud
el dousbech. Ng diak a ultutelel a dolai er a ta el delebechel.
Ng mo el metemall a bebil e mechoit. Ng dirrek el sebeched el
omeklatk er a resechelid me te mengereomel. Kede kmu er tir me
ng diak el omekoad a mekekerei.
A Mekebud a kmal ungil el odoim. Ng dirrek
el kmal ungil er a bedenged.
A Ngirbabul a kmal mle chad er a chei. Ng mla
er ngii a ngelekel el chimo el sechal. A ngklel a Eungel. A Eungel
a di mle kekerei e a demal a blechoel el oba el ngar er a chei.
Ngika el rubak a mle blechoel el olsisechakl er a ngelekel. Ng
uluumesingd el olsisechakl er ngii er a tekoi er a daob.
A ta el kebesengei e te ulemesoil e a Ngirbabul
a mengedecheduch er a ngelekel. Te mle chachedecheduch el teru
el ongalek el mesaod a kakerous el tekoi.
A Eungel a kmo, "Chedam ak omdasu e ng
mla mo kirem el osisecheklak er a kuk ngodech el tekoi. Ak mla
mo meduch er a rokui el teletelel a daob me a omenged. Ng di ngar
er ngii a ta el dirkak bo kudengelii. Tiang a teletelel a dosiik
a Uel."
A Ngirbabul a ko er a kilbetiekl. Ng dimlak
el omdasu el kmo a Eungel a mla mo omdasu a meklou el tekoi. Ng
ko er a mlo chelellakl el telkib e dula el kmo, "Ng mera
el tekoi e rungalek. Ng mera el mla mo kirem el suub. Ke kmal
mesulang el omeklatk er ngak."
Ngika el rubak a mocha mengedereder a dosiik
a Uel. Ng dirrek el ullecholt er a ngelekel a ngiuul el Uel me
a diak.
Ng dilu er ngii el kmo, "A dotirii a redil
el Uel ng diak dolai er ngii. Kede mecherei le ng mo omechell.
Ng di lsekum kede otirii a sechal e ng sebeched el nguu. A lak
dongereomel a Uel e ng mereched el mo diak. Ng kmal mla mo kesiokel
me ng diak de meterekakl. Ng dirrek el diak ngii di lekereker
a blil a Uel. Ng ngar er ngii a ultebechechel el blil."
A Eungel a uleker el kmo, "Ng tela el
bedengel a Uel a chomodengei e chedam?"
A Ngirbabul a dilu, "Ng di erung a kudengei.
Ng di Melob me a Ngasech. Aika dul di odoim. Becherei me se el
bo el belsechel el bo doltoir a Uel e dedak el mong. A debong
e mues er a medam e ke kmal mo ungil el medengei."
Tirka el ongalek a milengiil el mocha belsechel
a mur er a belurir. A uchei er a mur e a remeklou el chad a mlo
er a Bai e melib a teletelel a mur. Te ulemii a klekedall el bo
losiik.
A remechas a mlo oungerachel a ongraol me a
kliou. Te dirrek el uluungerachel a ngloik el kirel tia el mur.
A resechal a kuk mlo oungerachel a bek el bedengel a odoim. Tirka
liluut el omii er tir el mo oungerachel a kakerous el odoim. Te
ngar er ngii a mlo oungerachel a Babii. A rebebil a kuk mlo oungerachel
a Ngikel. Ng dirrek el rebebil a kuk mlo oungerachel a Uel.
A Ngirbabul a miltutk el ta er a mo osiik a
Uel. Ngika el rubak a mle mengeteklel a ta er a cheldebechel.
A bocha el belsechel a omenged e a Ngirbabul a ngiluu a ngelekel
me te dmak.
Tirka el teru el ongalek a di mla merael el mo
er a taoch e mengiil er a rechad. Te mlong me a Ngirbabul a omes
aika el mlai. Ng dirrek el liluut el omeklatk er a ngelekel er
a blekerdelel a Uel. A osisiu el taem e ng dilu er a Eungel el
kmo, "Ke mo obengkel a Orudii el ngar er a ongeru el mlai."
Ngika el buik a kilengei a tekingel a demal.
Ng di mle telkib e te merema tirka el bek el
chad. Te mocha oldiderekl er a kldei el mlai. A Eungel a mlo doiderekl
er a ongeru el mlai el obengkel a Orudii A Ngirbabul a ulemekrael
er tir el mo er a blil a Uel. Te di mlong e mocha kebii e osiik
a chelderir.
Ng di ulemekall a mlil a Orudii el telkib e
a Eungel a mesa a Uel. Ng ochotii me te mocha a oltoir er ngii
Te di mlo kmeed e a Eungel a dongchii el Ngasech. Ng dilu er tir
el kmo, "Ngika el Uel a Ngasech. A lsekum kede nguu me ng
redil e kede lmuut el mecherei." A Orudii a kmal chilitii
a cheril el mo klou. Ng dimlak el oumerang a uldesuel a Eungel.
Tirka a uleltoir er ngika el Uel. Te mildechemii
e ongesechii er a mlirir. Ng klou el Ngasech ng di redil. Te mocha
kaititekangel er a omechei er ngii me a melai er ngii.
A Eungel a dula el kmo, "Bai deluut el
loia er a daob. Ng sebeched el koreomel a kmal betok el Uel a
lsekum kede osebelii ngika el redil. Ng dirk sebechel el mo omechell."
Tirka el chad a di mlo chelellakl er a lrrenges
a aika el tekingel a Eungel. Ng dirrek el mlo mechas a rengrir
er a uldesuel a Eungel. A Orudii a dula er tir me te lmuut el
nguu el loia er a daob. Te liluut el osiik e metik er a chimong.
Ngika a dirrek el Ngasech e ng di ng kuk sechal. Te ngoura el
ongesechii er a mlirir. Te liluut el mo osiik e lmuut el metik
er a chimong. Ng dirrek el sechal e ng di ng Melob. Te liluut
el nguu el ongesechii er a mlirir.
Ng di mle telkib e a Ngirbabul a melebusech.
A Aika el kldei el mlai a ulemekall el mo omak er a telkib. Te
mocha omechur a chelderir. A lomechur e ng kloang. Aika el teblo
er a mlai a di mle dersechimong a chelderir. Ng di mlil a Orudii
a mla er ngii a teblong.
A Ngirbabul a dula el kmo, "Aika a mla
mo ungil besul el cheldid. Kele bai el ungiang el boderei?"
Te kilengei e mocha oltak a kul a mlirir. Te
siluches a resel a mlirir e omekellang. A bocha lekeed er a beluu
e a Eungel a mocha mengedmokl. Ng ulemuchel el otengelii a Ears
e ilii. Ng di mlo merek e mocha nguu a Besos e mo meius. Ng di
mle ngii el tang el meius el mo er a klubed. Te mlo me te omak
e a Eungel a mo ungil el kudmokl a mlirir. Te dirrek el milak
aika el chelderir me ng diak el chiis.
A Ngirbabul a kmo, "Bechei aika el Uel
me a klukuk e doruul kung."
Tirka el chad a mocha kasmesumech el rokui
e merael el mo kairirei.
A bo lekairirei tirka el chad el dilak tir me
a Eungel e ng kmal chisir. Te uluchais er a rengelekir er a blekerdelel
a Eungel. Ng kmal mlo mechas a rengrir a rengelekir.
A bo lekukuk e ng klunga a skel a Eungel. Tirka
el buik el rirenges a chisel a Eungel a mlo osiik er ngii Te mlo
er a blil me te oker er ngii a chisel a omenged.
A Eungel a mocha ouchais er tir a rolel a daob.
Tirka el buik a kmal mocha semeriar. Te mocha a melib er a omengederir.
Te kmal mocha semeriar el leko di loltoir ku a Uel.
A Eungel a dula er tir el kmo, "Becherei
me a bo lemerek a Mur er a beluu e debong. Ng sebechek el melekoi
er a demak me kede dmak. Ak omdasu e ng locha bai ungil a dorael
el mo mesterir a rubak. Ng locha bai sebeched el ngosuterir el
meruul a Uel. A osisiu el taem e ng sebeched el mesuub a omerellel
a Uel."
Tirka el buik a kilengei a tekingel a Eungel.
Te merola el mo olengeseu er tirka el rubak.
KAKEROUS
EL OMERAEL
A charm el kie er a bebul a chutem a kakerous
a teletelel a lorael. Ng ngar er ngii a merael. Ng ngar er ngii
a melechesokl. Ng ngar er ngii a melekesako. Ng ngar er ngii a
melemiakl. Ng ngar er ngii a melidab. Ng dirrek el ngar er ngii
a olingatech me a omolobel.
Aikakid a bebil er a kakerous el teletael.
A Bilis a merael el ousbech a ochil. Kid a rechad a dirrek el
merael a eruo el ochid. A Dechedech a lorael e ng melechesokl.
A Kesako a lorael e ng melekesako. A Sechesech a lorael e ng melemiakl.
A Bubuu a lorael e ng melidab. A Katatsumuri a lorael e ng olingatech.
A Nguis a lorael e ng omolobel.
Ng di ta el Mongkii a telkib el ngodech a teletelel.
Ng sebechel el melemiakl e dirrek el sebechel el merael a ochil.
Aika el rokui el charm a osisiu. Ng osisiu
el ngar er ngii a chiuesel. Ng dirrek el osisiu el ngar er ngii
a techel. A chiuesel a mesisiich el sebechel el oltekau er a bedengel
e ng merael.
A rokui el suebek el charm a ngar er ngii a er
bita el osebekel. A bebil er ngii a sebechel el suebek el mo cheroid.
Ng di bebil a kuk diak.
Aika el suebek el charm a dirrek el kakerous
Ng kakerous a berredel a chiuesel. Aike el suebek el mo cheroid
a telkib el mekebekakl a chiuesel. Aike el diak el sebek el mo
cheroid a obereod a chiuesel.
Ng ngar er ngii a lmuut el ta er a kakerous
er a suebek el charm. A bebil a ultuu a chiuesel er a chelsel
a bedengel. A bebil a kuk ultobed a chiuesel er a ikrel. A bebil
er a ultuu a chiuesel el charm a Malk me a Kedam. A kuk bebil
er a ultobed a chiuesel el charm a chemaiong me a iaes.
Charm er a chelsel a ralm
A charm er a chelsel a ralm a dirrek el kmal
kakerous. Ng ngar er ngii a mengikai. Ng ngar er ngii a melekesako.
Ng ngar er ngii a olingatech. Ng dirrek el ngar er ngii a omolobel.
A mengikai el charm a ngar er ngii a oisal.
Ng ngar er ngii a bebil el kuk ngar er ngii a bekellel.
A Chedeng a ousbech a oisal el mengikai. Ng
dirrek el ousbech er a bekellel el omesiul er ngii.
A Kmai a ousbech er a kekerei el kekemengel
el bedesil. Ng dirrek el melekesako a lorael.
A Semum a kuk olingatech a lorael. Ngii me
a Katatsumuri a osisiu a lorael. Te dirrek el osisiu el di mengol
a blirir el omais.
A Kesebekuu me a Kitelel a kuk omolobel a lorael.
Te dirrek el di ua Nguis a lorael.
A rokui el chad me a charm a osisiu el ouedikel
er a bek el sils. Ng kakerous a teleteled a douedikel. Ng di uchul
a uldkeled a di osisiu. Kede osisiu el osiik a keled me a lechub
e ng delengchekled.
A ta el tutau e a Cherchur a kmal ulemkokl el
mekiis. Ng milsa a Kesako el reboreb er a tkul a omoachel. Ng
merola el mo mengedcheduch er ngii. Ng uleker er a Kesako el kmo,
"Kau ngara me ke di blechoel el dibus? Ke di mengesuch er
ngii er ker?"
A Kesako a ulecherchur e ouchisa er a sechelil.
Ng dilu er a sechelil el kmo, "Ak di blechoel el mo er se
er bab el beluu. Ng blechoel el mo kedeb a telik se el di kiei
er tiang."
Ng okere a Cherchur el kmo, "Ng kuk ua
ngara el beluu. Ng ua tia el dengar er ngii el mui er a ralm?
Ng dirrek el ngar er ngii a Ii er ngii? Ng locha sebeched el milil
a chelsel a Ii er ngii?
Ng okere a Kesako el kmo, "E rrang, kau
ng dirkak a ta el bo er sei? A lsekum ng dirkak e ng kmal kired
el mong. Ng diak el sebechem el di kie er tia el mo cherechar.
A debong e ke kmal mo ungil el mesang."
A Cherchur a mlo chelellakl e telkib el omdasu.
Ng dirrek el di ngellomel er a Kesako e diak el du el kmo ngarang.
A uldesuel se el mera el mediderurt.
A Kesako a luueta el oker er ngii el kmo, "Ng
chetim el mong? Ng diak el chetim le ng kmal ungil el beluu. Ng
diak a ralm er ngii. Ng di diak ko bekikl le ng diak mekesakl.
A bo de ua ngarang e kede lmuut."
A Cherchur a kmal sokol a uldesuel a Kesako.
Ng di ko er a di mad el dakt. Ng ko er a di bekikl a bo lemeched
a rengul. Ng dula er a Kesako el kmo, "Becherei e ak mo smuk
a ralm er a ulekngall. Ng mo sebechek el ngar er a chelsel e ke
ngoikak."
A Kesako a ulemes er ngii e kmal mlo meklou
a medal. Ng dula er a Cherchur el kmo, "Ngak a kmal ousbech
a rokui el kekemengek el merael. Ak mekera a kubekau e kurael
er a osisiu el taem. Becherei e ke er di dmak el merael. Ak omdasu
e ng ungil el dorael er a klukuk. Ng dirrek el ungil el domkokl
me de mereched el mei."
A Cherchur a kilengei a uldesuel a Kesako.
Ng ko er a kmal ungil a rengul. A leko di lemereched el mo tutau
me lorael.
A bo lekukuk e te kmal ulemkokl el merael. Te
mlo ngmasech er a tkul a omoachel. Ng di mle telkib e ng meklunga
a medal a Cherchur. Ng ko er a kmal mechas a rengul. Ng dirrek
el omelechesiu er ngii el ko er a ngedechang. Ng milrael el telkib
e mo dechor.
A Kesako a oker er ngii el kmo, "Ng ngara
chised?"
Ng dula a Cherchur el kmo, "Merekong e
deluut e ngak e kedebenga a telik. Ak omdasu e ng kmal dikea el
sebechek el ngar er tiang."
Tirka el teru el sechelei a luuetang. Te di
milrael el kmeda er a omoachel e a Cherchur a kmal mo orreched.
Ng di mlong el tuchelbakl. Ng dirrek el di osisiu el taem e ng
oleker er a resechelil. Tirka a mle kldibel e ng mengedecheduch
er tir. Ng uluchais a chisel tia el beluu el leblo er ngii. Ng
ko er a kmal ungil el beluu se el louchais. Tirka el sechelil
a kmal mla mo sorir el mong.
Tirka el rokui el ulerrenges er a Cherchur a
dula el kmo, "A klukuk e kede mo mesarech er ngii."
Te dirrek el millekoi er a Cherchur el mo obengterir.
A Cherchur a millekoi er tir el kmo, "Ng
diak el sebeched el mong. Se kmal mesisiich a eolt er ngii A debong
e ng mo mekedeb a telid."
Tirka di ulutekangel er a Cherchur. Ng okor
e mocha kongei. A bo lekukuk e te merolang. Te dirrek el di ngilasech
el telkib e mocha chacherodech. A lomelechesiu er tir e ng mocha
mekedeb a telrir.
A Cherchur a mocha oleker er tir me te luuetang.
Tirka kmal di orreched el merael. Te di mlo er a omoachel el oketa
mo mengikai. Te mengikai e chachedecheduch el kmo, "Ng kmal
dikea deluut el mo er se el beluu. Ng kmal mesisiich a eolt er
ngii. A beluad a bai kmal ungil. A dengar er ngii e kede kmal
ungil el milil." Te di dilu el ua isei e mocha kaidesachel
el mengikai.
NG
EIM
A ta el tutau e a Irisong a kmal ulemkokl el
mekiis. Ng orrenges er a ngerel a chimo el Chesuch el melekoi.
Ng melekoi er a chetebtel a Iedel er a rebai er a blil. A Irisong
a mocha tuobed el mo omes er ngii. Ng mlo er a uchul a Iedel e
omes e diak lesang. Ng di lorrenges er ngii e ng dirk melekoi.
A Irisong a mlo ungil el omes e dirrek el diak lesang.
Ng ko er a rro rengul a Irisong. Ng di ngii
el mengedcheduch er a rengul el kmo, "Ngak ak locha meiko?
A lechub e a kulemerrous el leko a kurrenges er a Chesuch el melekoi."
Ng dikea el rengesii ngii el charm. Ng mocha melemelamet a bedengel.
Ng di dirk omdasu el kmo ng ulemerrous.
Ng di mle telkib e ngii el Chesuch a luueta el
melekoi. Ng mla suebek el mo er a chetebtel a Meduu me ng reboreb.
A Irisong a omdesua el kmo ng dimlak lomerrous. Ng mera el rirengesii
a Chesuch el melekoi. Ng luueta el merael el mo omes er ngii.
Ng kmal orreched me ng ko er a di remurt. Ng
mlo diak lesa a rechelel a Meduu e sorechii me ng mecham. Tia
kmal mlo klou el merereek. A lebocha er a uchul a Meduu e ng kuk
dikea el rengesii ngii el Chesuch. Ng omes el mo er bab e dirrek
el diak lesang. Ng mocha meliuekl er tia Meduu e omditm a rokui
el rechelel. Ng dirrek el diak a ngara el lesang.
Ng ko er a kmal el rro a rengul a Irisong. Ng
dechor e omdasu a lmuut el mo remei. Ko er a lomakes e ngii a
lmuut a Chesuch el melekoi. A lechisngekl a Irisong e ng mesang.
Ng kuk ngar er a chetebtel a Kesiamel. Tia el Kesiamel a telkib
el cheroid. Ng di ngika el Chesuch a ngar er a techakl me ng sebechel
a Irisong el mesang.
A Irisong a omes er ngii e ko er a mla mo eru
a rengul. Ng ko er a soal el mo omes er ngii e diak. Ng mocha
dechor e kmal ungil el omes er ngii el Chesuch. Ng kmal di ngar
er eou el sebechel a Irisong el rutechii. Ngii el Chesuch a omes
er a Irisong e kuk mo melekoi. Ng melekoi el kmal el mo klou a
ngerel.
A Irisong a ko er a ngosecha a rengul er ngii
el Chesuch Ng dula el kmo, "Ke mede er a chelechang e Chesuch.
Ke ko er a omekako er ngak? Chelechang e a kmal otirau el mdechemau.
Ak mdechemau me ke mo cheremek." Ng di dilu a Irisong el
ua isei e kebelruul el remurt. Ng rirurt el bedul a Chesuch.
A Chesuch a ulemes er a Irisong. Ko er a lsa
el mo kmeed e ngii a suebek. Ng suebek el mo okiu a medal a Irisong.
Ng di suebek er eou el sebechel a Irisong el mdechemii. Ng kmal
merengul a Irisong el remurt. A lodersii a chimal e ng diak el
orekedii ngii el Chesuch. Ng kmal menga el ngosecha a rengul.
A Irisong a di uleltoir er ngii me te kmal cheridang.
A lomelechesiu a Irisong e ng meklengang. Ng
okor e mocha dechor. Ngika el Chesuch a dirrek el kuk mocha reboreb.
Ng mlo reboreb er a kekedeb el kerrekar.
Ng dechor a Irisong el kmal dirk ke mesel.
A lomes er ngika el Che such e ng di olengeng er ngii. Ng ko er
a tobeda cheril a Irisong. A kuk lomelechesiu er ngii e ng kmal
songerengerang. Ng mocha orreked er a delel. Ng di ulrekedii a
delel e lotka el kmo ng diak leblengur. Ng di milekiis er a tutau
e mo tmaut el oltoir er a Chesuch. Ng omdesua el kmo bai merekong
e kurael el mo remei. Ak bai mong me a kumengur me ak mo medinges.
Ak oltoir er ngika el Chesuch e ng diak el sebechek el mdechemii.
Ak bai di mo mesel e merekong.
Ng merola el di omeksaik le ng songerenger. Ng
dirrek el kmal dirk ke mesel er a rurt er ngii. Ng milrael el
okiu a delul a kerrekar. Ng di mle telkib e turengur a bechochod
el bau. Ng mocha dechor e omtab el kmo ng locha bul a ngarang.
A bo el ungil el omtab er ngii e ng bul a Kuabang.
Ng mocha omes el kmo ng ngar er ker. Ng di diak a leues. Ng liluut
el omdid er tia el bau. Ng di mle telkib e ng mo metik.
Aika betok el chelechedal a Kuabang. Ng di
berikt el rokui. Ng dirrek el kmal di marek a uchul me ng kmal
bechochod. A Irisong a mlo chibngii a chimo er a redechel. A lsechesechii
e ng kmal mekemim. Ng milecherei e kuk chibngii a redechel a teluong.
A lsechesechii e ng merekos. Ng mocha chuib el mo betok. Ng ngilai
el mei e mo dengchokl e mengang. Ng milengang el mo mesisiich
e merolang el mo remei.
A lebo el rei a Irisong e te mla mekiis a rechad
el rokui. Te oker er ngii el kmo ke mla er ker. Ng ouchisang.
Ng uluchais a teletelel a lotoir er a Chesuch. Tia el louchais
e tir el rokui a kmal di ulecherechur. Ng tuobed a cherrir e dirrek
el mechas a rengrir er a Irisong.
Suobel: Ng soak el omes e orrenges a ngerel
a charm. Ng dirrek el soak el melungl a bechochod el bung me a
marek el rodech. Ng soak el mengib e menga a ungil rodech.
Cherou
me a Iumd
A Cherou me a Iumd a mle kausechelei. A Iumd
a mle soal el kie er a bad me a lechub e ng kerrekar. Ng di diak
el sebechel. A ta er a klebesei e ng mocha chachedecheduch ngii
me a Cherou. A Iumd a uluchais er a Cherou el kmo ng soal el kie
er a bad. Ng di diak el sebechel el orekedii me ng di ruebet.
A sechelil er a Cherou a ulecherechur. Ng kuk
uluchais er a Iumd el kmo, "Ngak a kuk ngodech. Ng sebechek
el kie er a bad me a lechub e ng kerrekar. Ng di kuk diak el sebechek
el meruul a kelek. Ng sebechek el di dengchokl e mad er a kall.
A Iumd a ocherchur e dula el kmo, "Ak
omdasu e kede kmal osisiu. Kele bai el ungil el bo de kaingeseu?"
A Cherou a oker el kmo, "Kede kaingeseu
el mekerang?"
A Iumd a kmo, "Kede mo dmak el kiei e
mii a urrered. Kau a oungerachel er a delengchekled. Ngak a kuk
oungerachel er a omengeled. Ng sebechek el meruul a kall me ak
mo meruul a keled. Kau a kuk sebechem el orekedau er a bad. Ke
di orekedau e ak mo bereked er kau me ng diak rebet."
A Cherou a mlo soal tia el uldesuel a Iumd
me ng kilengei. Te mocha dmak el kiei e kaingeseu. Te kmal mlo
kausisbech. Te mlo kausisbech el me lmuut er a chelechang.
Suobel: A Iumd a sebechel el di ngii el meruul
a kelel. Ng di diak el sebechel el orekedii er a bad. A Cherou
a kuk diak el sebechel el di ngii el meruul a kelel. Ng di sebechel
el orekedii er a bad. A Iumd a ousbech er a Cherou el blil. A
Cherou a kuk ousbech er a Iumd el meruul a kelel.
Meliik
A Meliik a ta er a bedengel a dellomel. Tiang
a ngar er ngii a olmelel. Ng di cheltekill er ngii er a bek el
taem. Ng dirrek el oudangeb ngii el Ollumel. Ng blechoel el ngar
er ngii a sesei el ralm er a chelsel. Aika el ralm a merekos e
dirrek el bechochod.
A Meliik a blechoel el cheltekill er a olmelel.
Ng kmal klou a ultutelel me ng diak el sebechel el mecherei. Ng
ousbech er ngii el omedikl a mekekerei el charm. Ng omedikl aike
el mekekerei el charm el soal el melenges.
Aika el charm a soal a bul a ralm el ngar er
tia el Ollumel. Se el sebek el tmuu er a chelsel e ng medangeb.
Ng mo diak el sebechel el tuobed me ng di mesesbesebek. Ng di
suebek el mo mesaul e ruebet el remos.
Aika el charm a di ulduleb er tia el Ollumel
el mo bediu. Ng medechel el mo bediu e metebtib a techel. Se el
lemetebtib a techel e a Meliik a mochu ousbech. A Meliik a ousbech
el mengang me ng diak el mad.
A Meliik a sebechel el duubech er a ngii di
lechutem. Ng diak el ousbech el melai a kelel er a chutem. Ng
di ousbech el melai a kelel er a olmelel. Seikid a uchul e a rokui
el Meliik a di ouellumel.
Lius
Aika kmal betok el lius. Ng kmal betok me ng
kaiuetitech. Ng kaiuetitech er a kmal di telkib el chutem. Ng
ngar er ngii a metongakl me a mekedeb.
A metongakl a mereched el metik er a dichel
a sils. A mekedeb a kuk diak. Ng blechoel el telenget er a metongakl
me ng diak a leues.
A risel aika el Lius a dirrek el blechoel el
kaidesachel. Te kaidesachel el osiik a kelir. A rais a smiik a
kall e odurokl er a ralm. A ralm a ngmai el mo merous. Ng mo merous
er a llel me a redechel a Lius.
Suobel: A Lius a dirrek el ousbech a ralm me
a eolt me a chutem. Ng ousbech me ng sebechel el duubech el mo
klou.
Mengelel
a Biboik
Ng ngar er ngii a ko er a telelluk el ngar
er a bita er a Kansok (Weather Bureau). Tia a ngar er a Ngerbeched.
A Ngerbeched a ta er a rengedel a Oreor.
Tia el telelluk a kmal el betok a ngikel er
a chelsel. Ng kmal mekekerei el ngikel. Ng kuk mekekerei er a
Mekebud. A uchul me kede oleker el kmo, "Mengelel a Biboik"
ngii el menga a Biboik.
Ke medengei el kmo ng ngara a Biboik? Ka msall
e kuuchais er kau. A kot e a Rekas a di mechell a ngisel e merael.
Se el omeu aika el ngais e ng mocha Biboik. A uchul me kede el
kmo, "Biboik" ng omiboik a lorael. A Biboik a medemedemek.
Ng kmal ungil el kelel a ngikel. Ng dirrek el beketimel el mengikai.
Ng sebechel aika el ngikel el mereched el mdechem.
Suobel: Aika el mekekerei el ngikel a diak
dongang. Ng di dirrek el kmal klou a ultutelel. Ng menga a cherroed
me ng diak bo lebetok e lomangch er kid.
Merekel
a Koro el Bobai.
A Koro a mla er ngii a dellemelel el Bobai.
Tia a dilechor er a rebai er a blil. Ng mla er ngii a redechel
el kmal klou. A Koro a mlo oldingel er ngii. A lebong e ng mla
mo mengesiuch. Ng kmo becherei me lemedechel me a Sabadong. A
Sabadong e ak me nguu me ng kelek el mo er a chei.
A tutau er a Sabadong e a Koro a ulemkokl el
mo mengib er tia el Bobai. A lebong e a Kiuid a mla okiu uechei
el mong. Ng di mlong el kolii tia el Bobai el rokir. Ng di mlo
medechel a telkib el budel.
A Koro a di mlo dechor e ngellomel. Ng ulemes
er tia el Bobai e dula el kmo, "Ng mera el mekngit a tekingel
a kiuid. Ng diak el odengei el ko tia el Bobai a okuik el mo er
a chei?" Ng di dilu el ua isei e luuetang. Ng luueta el mo
remei. Ng di mlo el ngmai a klekedellel e merolang. Ng mlo er
a chei el diak a okuil.
Suobel: A rechad me a bebil er a charm a ousbech
a osisiu el dellomel. Te ousbech el mengang me te mo mesisiich.
Bngal
A Dellomel
Bngal
A Dellomel
A dellomel a kmal betok. Ng kakerous a meklungel
me a teletelel. Ng diak el rokui el dellomel a omung. Ng ngar
er ngii a bebil el omung. Ng dirrek el kuk ngar er ngii a bebil
el diak el omung.
Aikakid a bebil er a diak el omung el dellomel.
Ng ngar er ngii a Cheluu me a Chitouch me a Olcheiul-a-Beab. Ng
dirrek el ngar er ngii a Kilkuld me a Iumd.
A bngal a dellomel a kakerous. Ng kakerous a
teletelel. Ng kakerous a meklungel. Ng dirrek el kakerous a bedengel
me a bul.
Ng ngar er ngii a bngal a bebil er a dellomel
el dechor el bedul bab. Ng dirrek el ngar er ngii a kuk cheliraro.
Ng kuk ngar er ngii a ua lak el bung.
Aikakid a bebil er a di dechor a bngal el dellomel.
Ng ngar er ngii a Chaklsel me a Deb me a Chiul.
Ng kuk ngar er ngii a bebil er a dellomel el
cheliraro a bngal. A Koranges a ta er a cheliraro a bngal.
A bebil er a dellomel a diak el ultebechel
el ko ng bedul ker a bngal. Ng sebechel a bngal el bedul bab me
a lechub e ng bedul eou. Ng dirrek el sebechel el bedul a bitrongel
a dellomel.
Ng ngar er ngii a meklou el bngal a dellomel.
Ng dirrek el ngar er ngii a ungil a meklungel. Ng ngelmuut el
ngar er ngii a kmal mekekerei.
A Lius a ta er a klou a bngal el dellomel.
A rua Bussonge me a Chelilai a kuk di ungil a meklungel a bngal.
A Chiul me a Ouemoket a bebil er a kmal mekekere bngal el dellomel.
A bul a bngal a dellomel a dirrek el kmal kakerous.
Ng ngar er ngii a kmal bechochod. Ng dirrek el ngar er ngii a
diak el sal bechochod. Ng dirrek el ngar er ngii a kuk diak a
bul.
A Chelilai me a Chirang me a Kadenia a kmal
bechochod. A rua Bussonge a diak el sal bechochod. A Chiul me
a Ouemoket a diak a kmal bul.
A bung a kakerous a teletelel me a bul me a
meklungel. Ng di ngar er ngii a ta el tekoi el osisiu er ngii.
A kot el ngerechelel e dirrek el osisiu er a bngal a dellomel
el rokui a meruul a chius.
A chiuesel a dellomel a omuchel er a bngal.
Ng mukeroul er a bngal el mo klou. Se el bo lemeduch e ng ruebet.
Ngelmuut el duubech el kekerei el dellomel e kuk mo klou. Seikid
a uchul e ng diak bolak a dellomel. A bngal a mekdubech a beches
el chius. Aika el chius a kuk mekdubech a mekekerei el dellomel.
Ng di ua isei el meliuekl.
Suobel: A kot el klou el ngerechelel a bung
a meruul a chius. Ng diak di lebesichel a dellomel e lemerekong.