Omerolel
A Elilai El
Mo Er A Beliliou
written
by Maria Otto
illustrated by Deby Nakamura
A Elilai me a Ltelatk a ngelekel a Bkau me a
Elibeob. Tirka kilie er a Keiukl.
A Elilai a ulemuchel er a skuul er a Keiukl.
Ng mla er a skuul er a Keiukl el mo lmuut er a ltobed er a ongeai
el skuul.
A chelsel a taem er a lemechell el mo lmuut
er a ltobed er a ongeai el skuul e ng dirkak a ta el lebo er a
Desbedall me a lechub e lebo er a Iouldaob.
Ngika ulemdasu el kmo a rokui el beluu er a
Belau a kmal di osisiu. Ng osisiu a teletael er a blai me a teletael
er a delengchokl. Ng dirrek a bedengel a chutem me a teletael
er a omellemel a dellomel.
Ng mlo er ngii a techellel a Elilai el mo er
a cheroid er a belual. A Elilai a mlo er a Oreor el mlo ongetiu
el skuul er a Palau High School.
A ta el tutau me le ngar er a klas er ngii
er a omesubel a siukang er a Belau e a sensei a kmo, "Ng
mo er ngii a omerollel tia el klas el mo er a Beliliou. A uchul
tia el omerael a mo mesuub a teletael er a delengchokl el uldimukl
er ngii a chesols me a rebetii me a ngloik me a kldachelbai me
a ruk.
Chelecha el mo lmuut er se el sils el bo dorael
er ngii e ngak a mo ouchais er kemiu er a mo kiriu el olab. E
a omesubed a diak di el bo el turk er a siukang me a kldachelbai
er a Belau. A uchelel a beluu er a Beliliou me a rechad me a aike
el ho betik el klekakerous me a lechub e ng kaisisiu. Ng dirrek
el teletael er a delengchokl me a lechub a omerellir a rechad
a dirrek el suobel. A Beliliou a ta er a kmal mle meringel a mekemad
er ngii er tia el mlo merek el mekemad me a lta e ng dirrek el
mo somiu el oker aika er tirke el mo chad er a blimiu.
A lebocha el merek a klas er tir e a Elilai
me a sechelil er a Ngais me a Oidudul a dilak el merael el mo
remei. Me a le ngar er a rael e ng dimlak a ngodech el lulsaod.
Ng di mle tia el omerael el mo er a Beliliou. Tir el tede el sechele
el kmal mlo semeriar er a uldasu e le ng dirkak a di ta er tir
el mo er a Beliliou.
A Elilai a millekoi er tirka el sechelil el
kmo, "Ak kmal di mo er a blik e luchesii a babirengek el
mo er a rechad er a blik."" A ldela el ua ise e a Ngais
me a Oidudul a kmal di mle ta ngerir el kmo, "Ngak me ak
dirrek el di mo reme el ouchais er a delak."
Tirka kmal dimlak el orreched el merael le ng
dirk mle sorir el chachedecheduch el kirel tia el omerael. E ng
di ko er a dimlak a mengedecheduch er tir el mo meketeket el taem.
E a Elilai a luueta el melekinga er a resechelil el kmo, "Alii
a debo er a Beliliou e ke er di dmak. Kede mo er a aike el ho
dekie el blai e ng di kede kmal mo osiik a roled el mo kasoues
e kauchais aike el dosuub me a doruul er a aike el blai el dekiei."
Me a Ngais me a Oidudul a kilenge aika el tekingel
a Elilai. Tir me te dirrek el ko er a kmal mle medakt a lolatk
el kmo ng mo diak el kasoues a le ho er a Beliliou.
Tirka di milrael el telkib e merma er a tuchekill
el mo er a blil a Elilai me te mocha kasmesumech e a Elilai a
touchakl . Ng di Ngais me a Oidudul a dirk millemolem er a omerollir
el mo remei.
Me a Elilai a kmal di mle reme e mocha meluches
el mo er a delal me a demal me a merrengel er a Ltelatk. Tiakid
a babirengel:
Koror, Palau, W.C. is. 96940
March 9, 1979
Betik er a renguk el Chedam me a Chedil me
a Ltelatk,
Kom ua ngerang? Ngak tie el kmal mesisiich
el diak secher. E a rolel a skulek a kmal di ungil besul a rokui
el tekoi.
Chedil me a Chedam ng soak el ouchais er kemiu
el kmo, ng mo er ngii a omerolam el ngalek er a skuul el mo er
a Beliliou. A uchul tia el omerael a mo mesuub a teletael er a
delengchokl me a kldachelbai me a chesols me a rebetii me a lmuut
el bebil. A sils el kibo morael er ngii a dirkak bo el moterkokl.
E ng di locha mo chelsel chelecha el me el buil. Ko er se el lebo
lemoterkokl a sils e ngak a lmuut el meluches el leko ouchais.
Ng di soak el mo medenge a uldesuiu el kmo, ng di ungil a kbo
er tia el omerael, ada ng diak? Ng soak a chomoluches el me me
bokudengei.
Ngak el,
Elilai
A rechad er a blil a Elilai a di mle mereched
el meluches me ho el sebechel a babier er tir el ngar er a bilas
er a lebo el kukuk el mo er a Oreor. Me tiakid a babier er tir.
Keiukl, Babeldaob
Palau District 96940
March 11, 1979
Betik er a rengmam el Elilai,
Rungalek ke ua ngerang? E kemam tie el kmal
di mesisiich el rokui.
Ke kmal mlo mesaul er a babierengem. E kemam
a kmal mlo ungil medenge a tekoi er a chelsel.
Ng ko er a mlo telkib el suebek a rengmam el
kmo, ke le msecher. Ng ko er a kmal mlo meketeket el di diak moluches.
Elilai, kom tela el ngalek er a skuul a mo
er tia el omerael? A sensei er kemiu ng mong? A rolel a delengchekliu
ng mo ua ngerang? Se el lebo lemoterekokl a rokui el tekoi e ke
lmuut el meluches el mei.
Me a da mongedmokl a bedengem me lak ho msecher.
Kemam el,
Delam, Demam me a Ltelatk
A lluut el mocha er a klas er ngii er a osisecheklel
a siukang er a Belau e a sensei er tir a mocha ouchais el kmo,
"A omerolled el mo er a Beliliou a mla mo moterkokl. A sils
el bo dorael er ngii se el kot el urreor er a ongede el Sandei
er a Ongeua el Buil."
"A ta er a chedal a Bilingual Education
Program a mo obengked el mo er tia el omerael. A deruchellel ngika
el chad a ua ldid er a delongelel a skuul me a buai."
Me ng dirk melemolem a tikingel e a chimorir
a rengalek er a skuul a mla mo er bab. Me a Buikruu a mocha lmuk
e okerir a ngklel a Eos. "Ka bong. Ngara kerim?"
Me a Eos a uleker el kmo, "Ng techa ngklel
ngika el klou el chad el mo obengked el mo er tia el omerael?"
A sensei a ulenger er ngii el kmo, "A
ngklel a Ngis."
A chimal a Merraoch a mlo er bab me a sensei
a ulekerir a ngklel. "A kerik a kmo: Se el de bo er a Beliliou
e ng mo ua ngara rolel a delengcheklam a rengalek er a skuul?"
Me a sensei a ulenger er ngii el kmo, "Kemiu
a mo obii el mo kie a derta el obliil. A ngkliu a kngai el mo
msa a merreder er a beluu er a Beliliou e a rechad er a beluu
a mo melmors. Se el luut er ngak e kemiu a mo medenge el kmo,
ng techa el chad er a beluu a chobo mkie el obengkel."
A Eos a liluut el odersii a chimal me a Buikruu
a liluut el okerir a ngklel. Me ng uleker el kmo, "Tirke
el mo oungalek er kemam te mo oungalek er kemam er se el taem
el ho dekerd el mo lmuut er a sils el deluut er ngii el me er
a Oreor?"
A Buikruu a ulenger er tia el ker el kmo, "Ng
ua isei. Me kemiu a ongtiall el mo mekedung e mo meruul aike el
ngercheliu el lebo lebeskemiu."
A Elilai a uldersii a chimal me a Buikruu a
ulekerir a ngklel. Me ng dula el kmo, "A kerik a kmo: Ngara
el klalo a kmal kiram el olab el mo er tia el omerael?"
Me a sensei a dula er tir el kmo, "Aikakid
a aike el klalo el kmal kiriu el olab me mo tobed a babirengiu
me a olechesiu e mluches melak me mobes. A ongermetellel a ngeriu
me a osengdiu me a toriu me a sebengiu me a oidelliu el sebechel
a truich me a eua el klebesei."
Me a bocha el moterkokl a sils er a omerael
me a mo olideiuul me a aike el klekedall el kirir a rengalek er
a skuul el olab e a Elilai a liluut el melechesa el mo mesubed
er a rechad er a blil E ng di tiaikid el taem e a Elilai a dirkak
el ho lodenge el kmo, te rua techa el chad er a Beliliou a lebo
el kie el obengterir el di mereko a leme a sensei er tir el ngar
er a Beliliou.
A sensei er a Elilai a liluut el mla er a Beliliou
el me er a Oreor. Me tia er a le me e a Elilai a mlo medenge el
kmo, ng te rua techa mo oungalek er ngii er a Beliliou.
A Dirrabkau me a Ltelatk a mle er a Oreor el
me omes er a Elilai er a uche er a lorael el mo er a Beliliou.
Tirka a ullab a klab me a mengur el me er a Oreor el mo blebelel
a Elilai el mo er a Beliliou.
Me a le me e tia el kesus er a uche er a lorael
a Elilai e a Dirrabkau me a Ltelatk a di mle mekar el mo kmeed
el sueleb er a klebesei. Tirka a milruul a bento me a aika el
mo blebelel a Elilai el mo er a Beliliou.
A Elilai a kmal di mla er a delemerab er ngii
el mengedmokl a kloklel el mo er a omerael. Ng mus a kloklel e
moket e di rengul remel a kmo, "Aika el bilek ng locha sebechel
a truich me a eua el klebesei?" Ng nguu a ta er a subelengel
me a ta er a chelchedal a bilel el lmuut lodak er a aika el bla
lebus e tobeda el me er a uum me ng okere er a delal el kmo, "Edil
a chomomdasu e a kllolem el subong me a kltiu el chelchedal a
bail e ng sebechek el ousbech el mo e mei?"
Me a delal a dula el kmo, "A kumdasu e
a ailecha kmal betok."
Me a Elilai a luueta el mo er a delemerab er
ngii e luueta el mocha melas a aika el bilel. Ng di mlo mus a
kleim el subong me a aika el kltiu el chelchedal a bilel e dula
el kmo, "A kuubail e a lebo el selokel e a ksmilek."
A delal a mla er a uum e omekedo el mo er ngii
er a delemerab el kmo, "Elilai mereko e bo bad e a lak ho
bad er a chelecha e ke mo el duob er a bilas er a klukuk."
Me a Elilai a dimlak lemesulaul e mocha mechiuaiu.
Ngika di mle mekekerekar e ng tutungang.
A lluut el okisii a btelul e ng mla buu a llomes.
Me ng kmal di milekiis el mo dengchokl el kmo: "Chelechang!
Chelecha el sils e kemam a mo er a Beliliou." Me ng mekisa
el nguu a torel me a sebengel me a oidellel e mocha melechong.
A omerollel el me tmuu er a blai e ng miles
aika el bilel el blus er a mamed me a bento er ngii me a lmuut
el ta er a sualo el mui er ngii a kall e kmal ungil selemosem.
Aika a chelderodel el obengkel aika el kloklel a kled er a bita
er a tuangel.
Tia er a leues aika e ng kmal mlo mekngit a rengul
er a delal me a merrengel er a Ltelatk. E ng di se el bo llatk
a cheldechedechal ngii me a resechelil e ng kuk mo semeriar a
mo er a omerael.
A Elilai me a sechelil er a Ngais me a Oidudul
a mle medenge el kmo te mo kakerous el delengchokl a lebo er a
Beliliou. A Elilai a mo kie el obengkel a Railchol me a Rirs me
a ngelekir er a Kebeaschol. Tirka el ongalek a kilie er a Kloulkubed.
Ng ko er a di ua ngara el mo taem er a omerael.
Ng kmal ko er a melkedukem a ulul se el ho lolatk er a omerolir
el mo er a Beliliou. Tirka el mo chad er a blil er a Beliliou
a mla meluches el me er ngii. Ng di ngii a kmal imis el semeriar
me ng kmal di bekikl.
Ng mla mo truich me a derngel taem el lotebedii
tia el babier er a telungalek er a Railchol el mo er ngii el me
me ng menguiu er ngii.
Peleliu Municipality
Palau District 96940
March 20, 1979
Betik er a rengmam el Elilai,
. . . Ngak a Railchol me a bechik er a Rirs
me a ngelekam er a Kebeaschol el meluches el me er kau el kmo,
ng mla er ngii a omelmors el ngakl er a chelii me a telungalek
er ngak a mera el mle ngaltengat el ngilmersii a ngklem. . . .
e kemam a kmal di kldmokl e mad el tmuil e mengiil er kau. A le
ngar er ngii a soam el mo medenge er a uche er a chome e moluches.
Kemam el,
Telungalek er a Railchol
A Elilai a ko er a di melatk el kmo, "Tirka
te locha ua ngara el chad? A Kebeaschol ng locha mo soal ngak?"
Ng dirrek el ko er a mo melatk aike el bla lrenges el kirel a
Beliliou. Ng ko er a mo melecheluches er a uldesuel a chelebacheb
me a chelechol. E ng di ko er a diak el sa el sebechel el mesa
klekakerous er ngii me a Keiukl. Me ng ua ise el ko er a ombeberrous
er a beluu me tirka el mo chad er a blil er a Beliliou e a delal
a omekedo el kmo, "Elilai ng mla mo taem el kired el merael."
A Elilai me a delal me a merrengel er a Ltelatk
a ngiluu a taxi el mo er a btelulachang. A lebo er a btelulachang
e a resechelil me a rechad er a blirir a mla mong. Tia er a losterir
a resechelil e ng kmal mlo imis el semeriar el kirel tia el omerael.
Ng mera el ko er a meriked me a delal a dula er ngii el kmo, "Elilai
ho mokokau e a omerael a locha dirk telkib."
A Elilai a milsa sechelil er a Ngais el dechor
el obengkel a delal Ng ko er a kmal mle klebokel a bilel me a
cheiul a kmal mle ungil blungt Ng mlo chelellakl e omdasu el kmo,
"Ngak ng locha di ungil aika el bilek?" Ng mileltii
lomes er a delal me a merrengel er a Ltelatk e uleker er tir el
kmo, "Aika el bilek ng di ungil?"
A delal a milchulii a Elilai e kmo, "A
bilem me kau a kmal klebokel. Ka me melak kobekikl."
A sensei er tir er a Buikruu a dilekouii a
ngokel me a cherrodech a di mlo diak E ng ulemekedo er a rokui
el ngalek er a skuul el mo chelludel er a telkib Ng dilu er tir
el kmo, "Modekdak a klokliu e se el kukerir a ngklem e ke
ngma a kloklem e mo doiderekl er a bilas."
A Elilai me a delal me a merrengel er a Ltelatk
a dilak el dechor e a osengir a ko er a kmal mle suebek a rengrir
er a Elilai. A sensei er a Elilai a ulekerir a ngklel a Elilai
me ng di mileltii el mechulii a Ltelatk me a delal e merola el
mo doiderekl er a bilas.
A Elilai a kmal millasem el melisiich er a
rengul. E ng di ko er a lemengeo a okul a bilas e bocha lecheroid
er a cheldukl e ngii a mocha mereberebet a iuechel a medal el
mekngit a rengul er a delal me a merrengel er a Ltelatk.
A Elilai me a sechelil er a Ngais me a Oidudul
a dilak el dengchokl er a bebul a bilas. Tirka dilengchokl e kmal
dimlak lechachedecheduch le ng kmal mle mekngit a rengrir er a
rechad er a blirir.
Ko er a bocha liuekl a bilas er a aika el chelebacheb
me a Oreor a mla mo diak lemeues e a Elilai a melekinga er a resechelil
el kmo, "Ak ko er a telkib el bekikl el mo er a Beliliou.
Ng ko er a kmal diak kudenge a llechul a beluu me a ko er a metitur.
E lmuut ku alsekum a mo chad er a blik a diak belosiueklak e ak
mekerang?"
Me a resechelil a dula er ngii el kmo, "Elilai
me me lak ko bekikl e kemam me ng dirkak a ta el kibo er a Beliliou.
Lmuut a Buikruu a obengked me a lebo er ngii a mo diak a blil
er kid e ngii a mo oungerachel er kid." Me a Elilai a ko
er a klunga a rengul e dengchokl Tirka mla er a bilas el mocha
soiseb er a klou el toi el mocha mes a kmal betok el chelebacheb.
A Elilai a ko er a kmal di mle mechas a rengul me ng uleker er
a chad er a bilas el kmo, "Aike ng chelbechebil a Beliliou?
E ngara ngklel?"
A chad er a bilas ulenger er ngii el kmo, "Chochoi.
A ngklel a Ngerukeuid. E aike el chelechol el momes a ngklel a
Euid el Llechol."
Me a Elilai a ko er a mle merur el oker me
ng dimlak el oker e ng di mle rengul remel a ulumdasu el kmo,
"A Beliliou ng locha di ua ia aika el chelebacheb el kumes
er a chelechang?"
Ng di mle telkib e ngii a mocha olengasech
a eanged e ko er a mla mo er ngii a telkib el daob. A Ngais a
ko er a di dimlak a ngara el du er a diak el ngerang. Ng mla mo
merecherached a rengul er tia el bilas se el ometeuitech. A chull
a ulitii el kmal mle imis el klou me a betok el chelebacheb a
mlo diak lemoues er a delongelel a toi me a Beliliou. Tirka di
milngebou er a chull er a bebul a bilas el tmurk er a Beliliou.
A lebo e ng kmal klou a chull er a beluu. A
btelulacha a kmal mle meseked er a rechad me a mlai el mle olsiuekl
er a rengalek er a skuul. E oumesingd er tir tirke el mo oungalek
er a rengalek er a skuul a kmal di mla er a btelulachang.
A Elilai a urrekedii a chimal a Ngais e kmo,
"Ak kmal ko er a bekikl a blo lak leme a rechad er a blik
e ng ko er a kmal klou a chull."
Me a Ngais a dula er a Elilai el kmo, "Ka
msall er a kmal mo bekikl e me denga a klokled el mo er a cheldukl
e dongiil a tekingel a Buikruu el kmo ngara kired el meruul er
a chelecha el bla deme er a beluu."
A Buikruu a ngiluu a ngokel & dilekeuii
me ng mlo diak a cherrodech e ng kmo, "Se el kukerir a ngklem
e kodersii a chimam el mo er bab me ng mo sebechel ngike el mo
chad er a blim el mesekau e ngoikau. Me ng ko er a kmal dimlak
a cherrodech e ngii a okerir a ngklel a Elilai. Tia er a lokerir
a ngklel a Elilai e ng kmal milsa a ngalek er redil el kmal silechesokl
me ng kmal di mle rengul er emel a kmo, "Ng Kebeaschol."
A Kebeaschol me a delal a milrael el mo er tia
el lengar er ngii a Elilai me te mocha ngosuir er a kloklel e
te merola el mo doiderekl er a mlai el me er a blirir.
Me a omerolir el me er a chelsel a beluu e
a Elilai a kmal mera el mechas a rengul e le beluu a kmal mera
el di moded. E lmuut a chetemel a beluu a diak el dechudech le
ng di chelechol.
A Elilai a kmal mle ketengel el mes a chutem
el ua ise a bedengel. Ng ulemdasu el kmo a chetemel a Belau el
rokir a di bekerekard. Ngika mileltii el mo chemau a Kebeaschol
e uleker er ngii el kmo, "Kebeaschol a Beliliou el rokir
ng di ua ise a bedengel a chetemel el di becheleleu?" Me
a Kebeaschol a ulenger er ngii el kmo, "Chochoi."
A delal a Kebeaschol a dirrek el millekoi el
kmo, "A chetemel a Beliliou a di chesechaem me a chelechol.
E bechere e ng diak el okor el mo er ngii a techelled el mo meliuekl
er a uche er a chomorael me ke kmal mo ungil el mesa beluu."
A lebocha er a blirir e a Elilai a mle telkib
el ko er a mekii el merael er a chelechol. Ng dirrek el mle mekelmolm
a ochil se el redered a chelechol.
Te mlo tmuu er a blai me te mlo dengchokl e
ullengull el telkib. E a Elilai a mocha ocholt aika el blebelel
el ulruul a delal me a merrengel er a Ltelatk el mo er a telungalek
er a Railchol Me a Railchol a dilengchokl e melikinga er a Kebeaschol
el kmo, "Rungalek mngesuir a Elilai er a kloklel e mnguu
el mo er a delmerab er kemiu me mo chotii a lebo er ngii a kloklel
e ltelkib el olengull e ng mesaul e le ng mla er a omerael."
A Kebeaschol a mocha nguu a blil a kloklel
a Elilai e te mocha er a delmerab er tir me a Elilai a mocha moket
a kloklel e mocha oidii e te merema er a uum me te mle chachedecheduch
el ongalek.
A kot el sils er a rengalek er a skuul er a Beliliou
a dimlak a kmal ngara el lulruul. Ng mle taem el rengalek er a
skuul me tirka el beches el chad er a blirir a mo kaodengei. Ongeru
el sils e tir el rokui a mlo kldibel er a bai tir me a remechas
me a rubak el mo olisechakl er tir a kakerous el kldachelbai me
a chelitakl er a Belau me a ngloik me a cheldecheduch er a Belau
me a kuk di ngodech el suobel.
A taem el kirel a kakerous el suobel a mlo
moterkokl me a basio el bo er ngii a rengalek er a skuul el mo
mesuub. Me a omesuub a ulemuchel er tia el mo me ng ongeru el
sils er tir er a Beliliou.
A rengalek el sechal a mlo melai a toechel
el ho el ousbech el merasm el mo chadou. A rengalek el redil a
mlo omuchel el mesuub a ngloik er a Belau. Ongede er a sils er
a rengalek er a skuul a millemolem aike el lulsuub er a ongeru
el sils. Ongeua er a sils e a rengalek er a skuul a liluut el
melemolem aike el ble lekot el omuchel el mesuub e dirrek el kuk
mlo muchel a beches el suobel. A rengalek el sechal a mlo omuchel
e] mesuub a ruk me a rengalek er redil a omengaus el ousbech a
such.
Ongeim er a sils a ulemelekl aika el eru el
bedengel a suobel. Ongelolem er a sils a mle ngerchelir a rechad
el ulungalek er a rengalek el kmo: Alsekum a obliil a ulungalek
er a ngalek el sechal e a rubak a ngerchelel el nguu el mo er
a kereker me a lechub e ng msa ngerchelel er a blai el ngii a
ngerachelel kirel a ngalek el sechal. Alsekum a ngalek a redil
e ng ngerchelel a mechas el nguu el mo er a mesei me a lechub
e ng sers. Me a lechub e ng ngerachel er a blai el kirel a ngalek
el redil.
Me a Rirs a melekinga er a Elilai el kmo, "a
klukuk e kau me a Kebeaschol a debo er a mesei me ke kuk mes a
mesei er a Beliliou." Me a lebocha lekukuk e a Rirs a mocha
kudmokl a oruklir e locha derteluo el mekekere el oles er a chelsel
Me a Elilai er a lesenge aika el oles e ng okere el kmo, "E
ede er a Rirs kid kede mo melai a klab a da kerdi mo mengiut?"
Me a Rirs a dula el kmo, "Ke er di mo
melai a eruo el brak el mo keled er a klukuk."
Me a Elilai a dula el kmo, "A olsenged
a ko er a kmal mekekerei."
Me a Rirs a melekinga el kmo, "A mesei
er tia el beluu a di mekekere a brak er ngii. E sall e kede mo
me ke mes er a medam." Me a lebocha er a mesei e ng kmal
mera el mlo mechas a rengul a Elilai. A brak a kuk mekekedeb er
ngii. E mera el sebechir el di ousbech er a teluo el kekere el
oles el mesubech e dirrek el mengeseb.
A Elilai a kmal mlo klou er a rengul a di me
reme e meluches el mo er a delal me a demal er a Keiukl el ouchais
er tir er a rokui el bla leues me a lsuub er a Beliliou.
Tia el kebesenge e a Rirs a dilu er a Elilai
el kmo, "Mdak kau me a Kebeaschol el mo er a bai e a remechas
el mo olisechakl er kemiu a chelsols me a rebetii a mla mong."
A Elilai me a Kebeaschol a dilak el mo er a bai el mo mesuub a
chesols me a rebetii. Ng dimlak a kmal klkakerous er a omesubel
a chesols me a rebetii er a Beliliou me a aike el bla lsuub er
a Keiukl.
A Elilai a ko er a kmal mlo diak lemeruul a
rengul er a teletelel a mesei er a Beliliou. Me ng ko er a di
mle ngii el mengedecheduch er a rengul el kmo, "Alsekum a
mesei er a Beliliou a ua ise a urerel e a sers e ng locha ua ngerang?"
Ongeuid me a Ongeai me a Ongetiu er a sils a
ulemelekl a suobel er a ongeru me a ongeua er a sils. Dirrek a
chelitakl er a Belau.
Ongetruich me a Ongetruicab me a ta er a sils
e a rengalek el redil me a resechal a milsuub a ngloik me a ruk
me a chesols me a rebetii me a cheldechedechal a uchelel a beluu
er a Beliliou. A urerel me a omesuub el mla er ngii er a ongetruich
me a ongeru el sils a mle ua ongelolem er a sils.
A leuaise e a Elilai a melekinga er a delal
er a Rirs el kmo, "Edil, kid ng diak debo er a sersem me
dengemlii er a uche er a kurael?"
Me a delal er a Rirs a kmo, "Bechere me
a klukuk e debo me mera el denga a eruo er a diokang me a deme
e kisous me bo el dechelel aike el brak el mo okeuim er a bilas."
Me a lebocha er a sers e a Elilai a dirrek
el kmal mlo mechas a rengul. A sers a diak loucheleliuis. E a
chelechedal a diokang a di dellemakl er a chutem.
A Ongetruich me a ede er a sils a mle ureor
el beluu el di mle tedobech el sils e a uriul e ng mla er ngii
a klou el omililir. A rechad er a beluu me a rengalek er a skuul
a mlo milil er a ta er a chelechol er a ikrel a beluu.
A klsel a Elilai el ngar er a Beliliou e ng
kmal mlo kmeed er tirka el mle chad er a blil Ng kmal mle imis
el kmeed er a Kebeaschol.
Tia el sils er a uche er a lorael a Elilai el
lmuut el mo er a Oreor e ng melekinga er a delal er a Rirs me
a demal er a Railchol me a merrengel er a Kebeaschol el kmo, "Ng
kmal soak el oureng a suliu el kmal mlo mesaul el omecheliu er
ngak er a aika el mla mo merek el truich me a ede el klebesei.
.Ng kmal mle betok el ngodech el teletael a ksiluub. Chelecha
a kbo er a Keiukl e a kmal mo ungil el ouchais er a delak me a
demak me a merrengek er a Ltelatk aike el rokui el kules me a
ksiluub. E a urungulek a kmal ulekum a Kebeaschol a mo sebechel
el mo ta el leme er a Keiukl me ng kuk mo sebechek el ocholt a
teletelel a delengchokl er a Babeldaob el kmo ng ua ngarang."
Tia el kesus er a uche er a luut er ngii el
mo er a Oreor e a Elilai me a Kebeaschol a dimlak lebo el bad.
Te di kilie el mo tutau el di mle chachedecheduch. A Elilai a
uluchais er a Kebeaschol er a teletelel er se er a le bo lodenge
el kmo te me er a Beliliou. Ng dirrek a taem er a lenguu a babier
er a rechad er a blil a Kebeaschol. A klemeriar er ngii el kirel
a omerollir el uldimukl er a dektelel. Me a Kebeaschol a dirrek
el uluchais er a Elilai el kmo, "Ak mera el di ulemechur
a klebese er se er a kibo modenge el kmo kom me er a oingerang.
Me se el sils er a chome e ngak me a delak a di mla medal e a
ki mo er a btelulachang e mengiil er a bilas. Me se er a chomkerd
me lomekedo ngkliu a sensei er kemiu e ngak a di mererikrik a
medak e a uluk a melekedukem el kmal bekikl el kmo, ke le lemlak
el mei. E se er a chomodersii a chimam e ng mera el mlo ungil
a renguk."
A cheldechederir a di millemolem e ng tutungang.
A bocha el tutau e te mocha mengedmokl er tir
el mo er a bai. Me a Elilai a mocha kudmokl a kloklel e a delal
er a Rirs me a demal er a Railchol me a ta er ngii er a Kebeaschol
a mocha merader er ngii er a bai.
Me a lebocha er a bai e te mle dengchokl el
telkib e ngii a merema sechelil er a Ngais me a Oidudul el dirrek
el ulebengterir a rechad er a rekeblirir.
A Elilai a di uldersii a chimal er tir e di
mle dengchokl el mengedecheduch er a delal er a Rirs me a demal
er a Railchol me a ta er ngii er a Kebeaschol.
Ng mocha taem el kirir el merael el mo er a
btelulachang. Tirka el ulungalek er a rengalek er a skuul el mla
er a bai a milrael el obengterir a rengalek er a skuul el mo er
a btelulachang el mo merader er tir.
A lebocha er a btelulachang e a Elilai me a
Ngais me a Oidudul a mlo dmak e mocha olengasech a kloklir er
a bilas. Te mle sorir el lmuut el mo dmak el dengchokl Te rirechebesul
a kloklir me a kingellir er a bebul a bilas e liluut el me er
a cheldukl el me melmesumch er a rechad er a blirir.
Tiaikid el taem e a Elilai a kmal mocha mekngit
a rengul me ng dikea el sa el sebechel el dmu klmesmechel. E ng
di milchulii a Kebeaschol me a delal er a Rirs e merael el me
doiderekl er a bilas.
Ko er a lemenga a okul a bilas el mocha er
a cheroid e a ngais me a Oidudul a okere er a Elilai el kmo, "Ngara
me ke ko er a dilmuk?"
A Elilai a kmal mlo bekerekard a medal a dimlak
el onger er tir. Ng di dilengchokl el chemau a btelulachang el
di ulemes er ngii el mocha mengemengemed.
Bebil er a Tekoi el Udesuall e Ruoll
I. Ng soam el kmo, ngara el tekoi e ke mo er
a omerael el obengkel a klas er kau el mo er a ta er a beluu er
a Belau? E ngarang? Bo e msodii el kmo, ngara me ng soam me a
lechub e ng diak el soam.
II. Ka momes er a teletael er a delengchokl
er a Belau er a chelecha el taem e mo chotii a uldsuem el kirel
tia el ker. A chomomdasu e ng ngar er ngii a ultutelel el ngalek
er a skuul a mesuub a kldachelbai me a siukang er a Belau? Msodii
a nger er kau.
III. Aika el beldukl er iou a bebil er a tekoi
el dilubech me a lechub e ng dimlak el dubech er tia el cheldecheduch
Mlia X er a medal aike el dilubech er tia el cheldecheduch
1. ____ A Elilai me a Ltelatk a di mle teru el ngelekel a Bkau
me a Elibeob.
2. ____ A Elilai a mlo ongetiu el skuul er a Palau High School
el ngar er a Oreor.
3. ____ A Elilai me a resechelil a kmal mle chetirir el mo er
a Beliliou.
4. ____ A mle moktek er a omerollir a rengalek er a skuul el mo
er a Beliliou a di mlo milil.
5. ____ Tirka el ngalek er a skuul er a le bo er a Beliliou e
te kilie er a bai.
6. ____ A Elilai a mla mo eru el bo er a Beliliou me tia el omerolir
el ngalek er a skuul a mo me ng mo ongedei.
7. ____ A Elilai a mlechell e mlokeroul er a Oreor.
8. ____ A Kebeaschol me a Elilai a dimlak el sa el ta rengrir.
9. ____ A Elilai a kmal mle semeriar e a osisiu el taem e ng mle
medakt el mo er a Beliliou.
10. ____ A Elilai a dimlak a kmal lebetik el klekakerous er a
beluu er a Beliliou me se el mla er ngii el mei.
IV. A ulebengelel tia el cheldecheduch e a
Elilai a di liluk e dengchokl el chemau a btelulachang er a Beliliou
e ulemes er ngii el mocha mengemengemed. A chomomdasu e ng ngara
me ng mle ua isei?
V. Tia el cheldecheduch a kirel a Elilai. A
omerollel el mo er a Beliliou me a delengcheklel er a chelsel
a truich me a eua el klebesei. Chelecha e kau a leko ke Elilai
e mla lmuut el me er a Oreor e soam el meluches el mo er a Kebeaschol.
Mlechesii a babier er kau el oltirakl er a teletael er a omeluches
el babier el ngar tia el cheldecheduch.