AK
MILEKERA ER A ULENGULL ER A SKUUL
written
by Masaharu Tmodrang
drawings by Gue
A ngklek a John. Ak mlechell er a Oreor. Ak
dirrek el mlukeroul er a Oreor. A demak me a delak a chad er a
Ngerdobotar er a Babeldaob. Te mlechell e mlukeroul er a Babeldaob.
A demak a mle er a Oreor el mle osiik a urreor er a kabelmengt.
Ng mlo sebechel el metik er a urrerel me te millukl el me er a
Oreor. A demak a mlo sebechel el mo oureor er a Public Work
el chad er a dengki.
A demak a dirrek el mlo sebechel el mekedecherur
a blimam el smengt. Tia el blai a klde a delemerab er ngii. Ngak
a ngar er ngii a ileakl el delemerab er ngak. Ng dirrek el ngar
er ngii a living room me a uum er ngii. A olechelubel me
a orechertoll a dirrek el di ngar er a chelsel a blai.
Ak kekere el me er a chelecha el teruich me
a eim a rekik e ng kmal dirkak a ta el kbo er a belual a demak
me a delak er a Babeldaob. Ak ulemdasu el kmo a delengchokl er
a Babeldaob me a Oreor a di kaisisiu el diak a kmal ngodech er
ngii.
Ak kekere er a uche er a kbo er a skuul e se
el lebo er ngii a mechesang e ak blechoel el lobengkel a demak
me a delak el mong. Se el kumes aika el mechesang el kibo er ngii
e ng ko er a ungil klebesei. A rechad a ko er a kmal di mechesang
el meruul a kall me ng kmal betok a kall. Ng dirrek el merael
a omelim el rrom. A mle uldesuek er a siukang er a Belau a di
ungil klebesei er a tedobech. Ng dimlak kumtab a teletelel a ocheraol
me a kemeldiil se el kbo ngak me a rechad er a blik.
Ng mlo elolem a rekik me a demak a mlo osisebak
er a skuul er a Harris Elementary School. Ak kot el skuul
e ak milsuub el meluches a ABC me a ochur e mesuub el melekoi
a tekoi er a Merikel. A bebil er a taem e ng ngar er ngii a temel
a cheldecheduch er a Belau. A sensei er kemam a milengedecheduch
a cheldecheduch er a Belau. Ng milengedecheduch er a cheldechedechal
a Chuab. A lebebil er a taem e ng kuk di ouchais a chisel er se
er a lekekere el me klou. Ng uluchais el kmo a belurir a diak
a dengki er ngii me te di omekard a baror me a lechub a lambei
e mesuub se el leklebesei. Ng dirrek el dimlak a chert er se el
taem me se el leme er a Oreor e te ngar er a bomb el bilas me
a lechub e ng iamma. Ng dimlak a kmal el ungil el bilas er se
el taem me te kmal mle chuarm se el lengar er aika el bilas el
me er a Oreor.
A sensei er kemam a dirrek el uluchais el kmo
a rengalek me a remeklou a mle blibii a ngerchelir me a urrerir
er a blai. Ng uluchais el kmo a rengalek a mo omngar e olengeseu
er a demerir me a delrir er a urreor er a blai. A bebil er a ngerchelir
a rengalek a olengeseu er a rechad er a blirir el meriik er a
mekesokes a le tutau. Te dirrek el se el letobed er a skuul e
te mo olengit a ulengall el kelel a babii me a lechub e te mo
meruu a lius el kelel a babii. Se el lebebil el tobed er a skuul
e te me reme me te obetererir a rengalek e a delrir a mo er a
sers me a lechub e ng mo er a mesei. A remekekere el buik a obengterir
a redemerir el mo er a che me a lechub e te mo meliich a lius.
Se el kurrenges er a sensei er kemam e louchais
aika el ngerechelir a rengalek me a urrerir e ng ko er a kmal
mle meringel. Ng ko er a kmal dimlak a temir a rengalek el milil.
A ua itia el teletael a ko er a dirkak kchermii er a chelsel a
delengcheklam er a Oreor e le blimam a ngar er ngii a stove
er ngii A kimorar a klengoes me a lechub a 1oruul a kall a
delak e ng di ousbech er a stove. Ng diak kudengelii a
rengelel a blengar me a okelel a babii e le ng diak kimous-bech
a idungel me a diak a chermam el babii.
Ng blechoel el se el ktobed er a skuul e ngak
me resechelik a mo milil e omes a basketball er a High
School me a lechub e aki mo mengedub er a btelulachang. Se el
lebebil er a taem e ngak me a resechelik a mo milil e mengereel.
Ng dimlak kumdasu el kmo tia el omengereel a ta er a ngerachel
me a lechub el lurreor. Ng ko er a mle omilil er a uldesuek. Ng
blechoel el se el bo lak a odimam e aki mo omechar a malk me a
lechub a kanzume me a lechub a tech er a stoang.
Ak ko er a di mle chellaod er a omilil e dimlak
a uldesuek er a ngerachel el tekoi. A mle ngerchelek a mo er a
skuul me a omesuub e merekong. A urreor er a blai a di lurruul
a delak me a demak.
A teletael a di mle ua ise er a kngalek el
mo lmuut er a kbo er a Palau High School.
Tia er a kbo er a Palau High School el mo ongetiu
el skuul e aki milsuub a siukang er a Belau. Ng kmal mle betok
el siukang a dimlak kudenge e le rechad er a blik a dimlak lolisechakl
er ngak.
Ng mlo ulengull er a skuul me a rebek el ngalek
a mlo kairirei er a rekebelurir. Ngak a di kilie er a Oreor e
le blik a ngar er a Oreor.
A ta er a klebese e a delak a uleker er ngak
el kmo, "Rungalek ng diak el soam el mo er a Babeldaob me
kuk mkie kau me a delam el mechas me a demam el rubak? Kau tia
el olengull er a skuul e diak a urrerem. Ng ungil a chokuk bo
me mngesuir a delam el mechas me a demam el rubak e te chebuul
el ko er a mechitechetong." Ak kmal di mle mereched el kongei
e le ng kmal mle soak el mong. Ng dirrek el kmal mle soak el mo
e le se er a kungetiu el skuul e a resechelik a blechoel el ouchais
a chisir se el lengar er a rekebelurir me omilil er tir me ng
ko er a mle soak el kuk ta el kbo me kchermii.
A delak a dilu, "Bechere e kau tia el
soam el mo me a leme demam e kulekoi er ngii e kibo mngedarau
er a Sabadong."
Tia el kebesenge me leme demak el oureor e
a delak a millekoi er ngii. A demak a kilenge e dilu, "Bechere
e ak mo longir a chert e kede mo ngoderii."
Ng mlo Sabadong me a delak a siliik a bento
er kemam e a demak a mlo longir a chert e te mocha merader er
ngak er a honto. Te di mlo ngoderak e lmuut er tia el kebesengei.
Tia er a kibo e aki mlo kmerd er a taoch e
merael el mo er a blai. A mechas me a rubak a kmal mlo ungil a
rengrir er a lesekemam e le ng dimlak lodenge el kmo aki mong.
A rechedemam er a rrenges el kmo aki mle oldingel er a mechas
me a rubak e te dirrek el mle tir me a rengelekir el me omes er
a rua delak. Tia el blai a mlo meseked er a rechedemam. Ng ko
er a kmal mle klou a cherrodech me a rechad a mle betok me ng
ko er a dimlak debedebekii el kmo a lorael a demak me a delak
e ng mo mekngit a renguk. E ng di tia el bocha el temel a omerolir
e a demak a ulekerak el mo er a bita er ngii e dilu el kmo, "Aki
merolu e kau a mo kerekikl el olengeseu er a rubak me a mechas
A lebo er ngii a soam me a lechub e komousbech e ke melekoi el
me er kemam me aki odurokl."
Ak dilu, "Choi," e mlo terrob el mle
soak el lmangel e ng di kmal mle betok a rechad me ng dimlak el
soak el lmangel.
Ng di milengedecheduch er ngak el mo merek
e te mocha mengedmokl er tir el merael. Te millemesumech er a
rubak me a mechas me tirka el chedemam el mla er a blai e mocha
ngmai a kloklir e merael el mo er a taoch. Tia el lorael e ng
ko er a mlo mekngit a renguk. Ng liluut el kmal mlo mengit a renguk
er tia er a lorael tirka el chedemam el mo kairire me di lebo
el kemam el tang.
Ng mocha kebesesenge me a demak el rubak a
dula er ngak el kmo, "Mereko e morael el mo melechong e ng
mekngit a bo lemilkolk me bo lak el sebechem el mo melechong."
Ak mocha mes aika el kloklek e nguu a torek
me a sebengek el leko ak merolu el mo melechong e a demak el rubak
a liluut el melekoi el kmo, "A diong a disechir a rebetok
el chad me chobo e uche er a chobo er a diong e koldiu el mo er
a diong el oker el kmo te ngar er ngii a rechad el melechong me
a lechub e ng diak e mochu er a diong." Ak kilenge e ngiluu
a torek me a sebengek e merael.
Tia el diong a omoachel e mle cheroid. Tia
er a kbo e ng dimlak a rechad el melechong me ak di milrael el
mo el mo metengel er a diong. A ralm a mera el mle mekelekolt
me ak ulumritel er a kerrasem e di ulutekangel el melechong. Ak
di ulerreched el melechong e merael el mo er a blimam.
Tia el kebesenge e ng ko er a kmal mle kellechakl
a beluu. Ng diak cherredechel a mlai. Ng sebeched el rongesterir
a rechad a lechadecheduch er a ta er a obliil. Ng mlo milkolk
me a demak el rubak a ulderchak el kmo, "Bo mnguu a olbidel
el me me kusisecheklau e mokerdii a olbteled." Ak mlo nguu
a olbidel el me me a demak a mengedereder er ngak e ak meruul
er ngii. Ak ngilebetii a klas e suldii. Ak dirrek el mlo nguu
a cheluch el kerisil el me me ak locha cheluch er ngii e mekerdii.
Ak ngiluu el mo tuchereklii e me me ak reborb.
A beluu a kmal mle milkolk. A blai a checheroid.
A bek el blai a di ulemekard a baror me a lambei. Se el kumes
er a chelsel tia el blai el kimkie er ngii e ng ko er a kmal milkolk
er a renguk. Ak ulemekikrirech se el kumes er a rechad.
Ng mlo temel a belsoil me a delak el mechas a
ulderechak me ak melai a odimam e aki mlo omesoil el rokui. Ng
kmal mle meringel er ngak a dengchokl er a ulaol el reborb e omengur.
Ng kmal ko er a di metacher besuk. Ak klaskokl a kungisb a kelek.
Ak dirrek el lomekikrirech a kungisb a kelek.
Ng mlo merek a belsoil me a delak el mechas
a milengedmokl a belatong e ngak a leko ak merar er a klengoes.
Ak miltir a klengoes e ngmai a idungel locha er a eungel e meriik
el osiik a simbung me a baks el babier el bo kulab el omtaut er
a ngau. Ak omechederiib er a uum el osiik a babier me a delak
el mechas a okere el kmo, "Ngara ke osiik? Ng diak a idungel?"
Ak ulenger er ngii el kmo, "Ng diak. Ak
osiik a babier el kuusbech el menguml er a ngau."
A delak el mechas a ulecherechur ngii me a
rubak e kmo, "Ailechakid a dui el dolab el omtaut a ngau.
Ng diak dousbech a babier el omtaut a ngau a dengar er a Babeldaob."
Ak dirrek el ulecherchur e ko er a merrenga
er a klebelnguk.
Ak ngilai a telbudech er a dui el mtaut e locha
er a eungel idungel. Ng di mle telkib el kmard a idungel e ak
mo olechetekl me ng mad a ngau. Ak liluut el nguu a telbudech
er a dui el mekerdii e nguu el omtaut er a ngau. Ng dirrek el
di dimlak lungil el kmard e ak lmuut el ocheteklii me ng lmuut
el mad a ngau. Ak di mle ua ise el di ulemtaut er a ngau e ko
er a kmal mlo meketeket me a delak el mechas a lueta el oker el
kmo, "Ng mla merar a klengoes, ng diak?"
Ak ulenger el kmo, "Ng dirkak el kard
a ngau."
Ng liluut el oker a mechas el kmo, "Ng
klsakl me ng diak lekard a ngau? Ng dekimes a idungel?"
Ak ulenger, "Ng diak el dekimes a idungel
e ng di diak kudenge el kmo ngara me ng diak lekard."
A delak el mechas a merema me ng mekerdii e
dula el kmo, "Ke chebuul e rungalek el klunga el chad e dirk
metitur el omtaut a ngau."
Ak rirrengii a klengoes e merema tmuu er a
blai me ak reborb ngak me a demak el rubak el chadecheduch. Ng
uleker er ngak el kmo ngara ak meruul se el kngar er a Oreor.
Ak uluchais er ngii el kmo ng diak a kmal ngara el kuruul. Se
el ktobed er a skuul e ak di me er a blimam me ak oitkak e merael
ngak me a resechelik el mo omes a basketball er a kurangd
er a Palau High School. A leklebese e ak mesuub a subelek me a
lechub e ak mo er a katsudo.
A demak el rubak a liluut el oker el kmo, "Ng
diak a urrerem er a blai el lebeskau a demam me a lechub a delam
el moruul se el mtobed er a skuul?"
Ak dilu er ngii el kmo, "Ng diak A ngerchelek
a di mo er a skuul me a omesuub e merekong."
A demak a dula el kmo, "Sei a uchul me
ke kmal dirk telokl er a betok el urreor me a omeruul el klalo.
Chelecha el mngar er tia e aki mo meskau a ngerchelem e mo olisechakl
er kau er a tekoi er a Belau. Ke chebuul a chobo mklou el chad
e lak a ngara el modengelii el kirel a beluam."
Ak kilenge er ngii e ng di ko er a di mle rrau
a renguk el kmo ngara el ngerachel a mo ngerchelek me a ngara
el tekoi a kbo kusuub. Ak mle medakt el oker me ak di liluk e
di rengukeremel a kmo bechire e ak di mochu medenge er a uriur.
Ng dirrek el uleker a kuk di ngodech el chais er a Oreor me ak
uluchais er ngii aike el kuk kudengei.
A demak el rubak a kuk mlo mengedecheduch me
ng milengedecheduch a cheldechedechal tia el belumam me a llechul
a beluu. A kot e ng uluchais a llechul tia el beluu.
Ng milengedecheduch el kmo, "Tia el beluu
el dengar er ngii a diak leua beluu er a Oreor el betok a mlai
er ngii. Tia el beluu a dirk mengull a llach er a irechar. A chomorael
er a rael a mosiueklii a klou el chad me a lechub a mechas e ke
mo okiu a tkul a rael e diak bo molechelochel el oltitech er a
klou el chad me a lechub a mechas. Ng dirrek se el blai el ngar
er bita er a bai a blil a merreder er a beluu me a chobo mengelakl
er ngii e ng diak mongerodech. Ke dirrek el se el morael e mesa
mechas el kmal loberaod er a telechellel e kau a diak a ngara
el molab e ke mo olturk er ngii e cholngii a telechellel el mo
ngoderii. A chomorael a leklebese e ke omekal a dui e le ng blul
a beluu el diak a chad el diak lomekal a lorael a leklebese e
le ng obals er a rubak er a beluu. Ng dirrek el diak moldiu er
a beluu e le ke obals." A demak el rubak a di uluchais aika
el llechul a beluu el mo merek e mileltii el oker er ngak el kmo,
"Ke mla mo medenge aika el bla kdu me a lechub e ng ngar
er ngii a rrau a rengum er ngii?"
Ak di mle mereched el oker er ngii el kmo,
"Ngara a uchul me ng mekull a lak domekal e dorael a leklebesei?"
A demak el rubak a ulenger el kmo, "Ng
kmal klou a delengerenger er a remekekere el ngalek me a uchul
a rubak er a beluu rirellii a llach el ua isei." Ng di dilu
el ua ise e dochel el kmo, "A ta er a kmal klou el ngerechelem
er a chelecha el mngar er tia a mo oltirakl aika el llechul a
beluu el bla kdung."
Se el kurrenges er ngii e longedecheduch e
ng ko er a kmal tekoi er a ngar er a mo aika el tekoi el lolekoi.
Ng di aika ngar er ngii er a chelecha el taem. Ng mera el ngodech
se el kurrenges.
Ng mocha temel a cheliuaiu me a delak el mechas
a siliik a beruk el meskak e dilu er ngak el kmo, "Ke mo
bad er a kloulblai." Aika el bar a di mle chedecholl me a
chiull me a blangket e merekong.
Ak ngilai aika el beruk el mo er a kloulblai
me ak sumech er a ulaol e mocha mechiuaiu. Ng ko er a diak lebo
lungil el imiit a medak. Ng kmal mle imis el kellechakl a beluu
me ak mechiuaiu e ulerrenges er a lengelel a daob er a chelmoll.
Ng di ua kumerrous e ng di mle klemerang. Ng ko er a di metacherbesuk
ak mechiuaiu. Ak omelebult er ngak e dirrek el ko er a di diak
lebo lungil el imiit a medak. Ak mlo oureng er a bet er ngak el
cheloit el diak a bad er ngii e ngak a bad er a ulaol. Ng mlo
soak el mo er a benjo e kmal mesaik e le ng cheroid e milkolk.
Ak di mle ua ise e ng melekinga a Tutau.
Ng tutunga me ak mekiis e ko er a kmal meringel
a bedengek e dirk mesulaul e a delak el mechas a ua se, "Bo
mtechelbii a medam er a tangk er a rebai me chome e mrerengii
a klengoes." Ak kmal dirk mle mesulaul e di ulutekangel el
mocha melecholb er a medak. A ralm a kmal mle mekelekolt me ng
ulekar a medak.
Ak tilechelbii a medak e me me ak nguu a klengoes
el metir e mocha menguml er a ngau. Ak dirrek el di ulemtaut er
a ngau e kmal meoud el kmard me ng mla mo selelk a renguk. Ng
kilard a ngau me ak reborb er a medal a ngau el omes er a klengoes
e ko er a omdasu. Ak di mengedecheduch er a renguk el ua se, tia
a mera el meringel el tekoi a lsekum me ng bek el tutau el deua
isei. Ak ua ise e a delak el mechas a omekedong, "Rungalek
ng mla mo mekeald a klengoes, ng diak?"
Ak tometak el mo dechor e mkisii a olekall
e a kumes er ngii e ng mla mrechorech. Ak ulenger el kmo, ""Choi,
ng mla mo mekeald."
A delak el mechas a dula el kmo, "Mredelii
el me er a blai e doruul er a blengur er kid."'
Ak riredelii a klengoes el mo er a blai e mo
tmuu me ak reborb. A delak el mechas a mocha melai a belatong
el meruul a kall. Ng riruul a di osisiu el kall el kimulenga er
se el kesus el di mle ongraol me a odoim.
Aki mlo merek el omengur e a demak el rubak
a ulderchak el mo er a blil a Bob. Ng dilu er ngak el kmo, "Bo
er a blil a Bob me mongtir a chemelek el buuch er a demal a Bob
e mdu er a Bob el me me kulekoi."
Ak kilenge e uleker er ngii el kmo, ""Ngar
er ker a blil a Bob?"
Ng dilu el kmo, "Ke merael er tia el rael
el mo bedul a taoch e se el ongede el blai el betik er ngii el
mo bedul a katrum seikid a blil a Bob."
Ak milrael el oltirakl aika el dilu a demak
el rubak. Ak miltik er a blai me ak mlo touchakl el mo er a blai.
A kbo e a demal me a delal a Bob me a Bob a ngar er a blai. Ak
dilu er a demal a Bob el kmo, "A leko me ta er a buuch me
bo lechemechii a demak el rubak."
Ng mlo osiik a buuch er a til e meskak a kleuang.
Ak dirrek el ulelturk er ngii el kmo, "A leko me Bob me bo
lrenges er a demak el rubak."
Ng kilenge e ulleker er a Bob e dilu el kmo,
"Bob me e morael el mo er a blil a rubak me mrenges."
Ak ngilai aika el chemelel a demak el buuch
e merael ngak me a Bob el mo er a blik.
A kibo er a blik e a demak el rubak a dilu
er a Bob el kmo, "Se el bo mededaes er a chelecha el sils
e ke me me ke dmak kau me a John el mo smiik a chemelek el buuch.
Ng dirrek el mo ngerchelem el blechoel el se el bo er ker e ke
me nguu a John me kom dmak me ke olisechakl er ngii er a urreor."
A Bob a kilenge e liluut el merael el mo remei.
A demal a Bob a obekul a demak Sei a uchul
me a demak el rubak a mle sebechel el olterkokl er ngak er a Bob
e le ng ua lobekuk.
Ng mlo bekord ngar er a eru el klok e a Bob
a mle me aki mlo mesauch a buuch. A kot e aki mlo er a chetemel
a demak el rubak me ng uliisech a buchel a demak el rubak.
Ng dilu el kmo, "Aikakid a buchel a demam
el rubak me se el lebo lak a chemelel a demam el buuch e loldurech
er kau el me osiik a chemelel el buuch e ng sebechem el me me
ke mesauch."
Aki siluchii tia el ko er a mle berikt e milrael
el kuk mo er a chetemel a demal a Bob me aki lmuut el souchii
a ta el chemelel a demal a Bob. Aki silauch aika el buuch e milrael
me tuobed er a ked el dirrek el chetemel a demak el rubak me aki
melim a mengur e mereko e merael el me remei.
Ak kilie el obengkel a demak el rubak me a
delak el mechas el kmeed el ta el buil. Tia el lolekeda a omerolek
el mo er a Oreor e ng ko er a mekngite a renguk er a delak el
mechas me a demak el rubak me ng chetikok el mo er a Oreor. Ak
dirrek el ko er a mecheloda el ngar er a honto. Te mlo er ngii
a rebuik el blo kudengelterir me te mle blechoel el me melai er
ngak me aki dilak el mo er a chei me a lechub e aki mo omngar.
Se el lak a urreram e aki mo milil e melim a mengur me a lechub
e aki mo omedikl. Ak mlo metik er ngak el betok el tekoi me a
siukang er a Belau a dimlak kudengei.
Tia el bocha el moterkokl a omerolek el mo
er a Oreor e a delak el mechas a mlo osiik a blebelek el mo er
a Oreor. Ng mlo er a mese e dilu er ngak el kmo, "Ak merael
el mo er a mese e kau a mo smiik a bebil er a buuch me ng mo chemelel
a demam."
Ak di mle mereched el oker er a delak
el mechas el kmo, "Ng sebechek el mo ngma teblo er a mengur
me ng ngimelam?"
"Chochoi, a bo el sebechem el smiik."
Ng ulenger a delak el mechas.
Ak ngiluu a olsengek me a bekengek e milrael
el mo mesauch a buuch. Ak milrael el mo er tia el chereomel el
chetemel a demak el rubak me ak osiik a buuch. Ak ua ise el melanges
a buuch e ko er a tilak er a medemedemek. Ak omes er eou e ak
mesa a kederrir a bersoech me a ak suchesokl e korekerdii a diu.
A bedengek a mera el omritel e le kilebetiekl. Ng kmal ngosecha
a renguk er ngika el bersoech me ak dobechii a chelebedek el kesiamel
e morkedii ngika el bersoech el choiuertii el mekodir.
Ak ngiluu el choitii el mo er a cheroid e lmuut
el mocha melanges a buuch. Ak milsa tia el ko er a kmal berikt
el buuch e mocha ngmasech er ngii. Ak souchii el me e ak omdasu
e ng ko er a kmal di mekesai er a renguk me ak lmuut el mocha
ngmasech er a teluong.
Ak silauch a mlo sebechel el chemelel a demak
el ngar er a Oreor me a demak el rubak me a delak el mechas Ak
siluk aika el buuch er a bek e chemol e milrael el mo tuobed er
a ked. Tia el ked a dirrek el tedobech er tia el chetemel a demak
el rubak. Ng kmal betok a mekekedeb el lius er ngii. Ak mlo meche
aika el buuch e mo reborb el olengull .
Ak ullengull el locha truich me a eim el bung
e mereko e merola el mo omeliik a mengur Ak milsa tia el kmal
berikt e mocha ngmasech er ngii. Ak ngar er a chetebtel el olengull
er a ulechal a lius e ulemes el mo bedul a daob. Ng mera el mle
klebokel. A eanged a mera el mellemau me a cheluut a mera el mle
ungil. Ng mera el klebokel el beluu a Belau.
Ak ulengull e ko er a melebedebek er a omerolek
el ko er a di kmedang. Se er a kkot el me e ng ko er a mle seselk
a renguk e chelecha e se el kumdasu a merael e ng ko er a mla
mo diak el soak el merael. Ng dirk soak el kie el telkib. Ng di
skuul a di kmedu el mo soiseb me ng kirek el merael.
Se el kumtab e ng ko er a mla er ngii a belkul
tia el mle er a honto er ngak Se er a kkot el me e ng dimlak kudengelterir
a rebetok el chedemam e chelecha e ak mla mo medengelterir me
a rolir el kmo ngara a uchul e te chedemam. Ak dirrek el mla choremii
a delengchokl er a Babeldaob el kmo ng ua ngarang. A delengchokl
er a Babeldaob a kakerous ngii me a delengchokl er a Oreor. A
delengchokl er a Babeldaob a dirk ultuil er a daob me a chutem.
A omenged a dirk klou a belkul er a rechad A cholak kobo er a
chei e ng diak a odoim er a blai. A omenged a dirrek el rolel
a omengereker er a rechad A rechad er a Oreor a oumesingd el di
omechar a ngikel er a fisheries. Ng dirrek el lebo lak
a ngikel e ng sebechir a rechad el omechar a malk me a tech me
a lechub a kanzume er a stoang. Ng ngar er ngii a ice box me
ng sebechir a rechad el locha a odimir er a chelsel e kuk di remuul
aike el sebechir el menga me ng diak lebo el bedaol a odoim.
A ta er a kultebengii er a delengchokl er a
Babeldaob a sers. A bek el obliil a di ousers e oumesei. A rechad
a kmal di derta el longa a beras. A oumesingd el longraol a diokang
me a chemutii me a brak me a lechub e ng kukau. A rechad el kie
er a Oreor a oumesingd el menga a beras. A ongraol a lomechar
er a makit. Tirke el mlo sebechir el metik a chutem a ousers e
tirke el diak a di ultuil er a makit el omechar a ongraol
Ak dirrek el miltebengii el kmo a re chad el
kie er a Babeldaob a di tir el olab a temir er a urreor. A leblo
el mesaul me a lechub e te mlo mechesang e ng diak lebo er a sers
me a lechub e lebo loliich a lius. A leblo el sorir e te ulemkokl
el mo meruul a urrerir e se el lebo el meringel a sils e te me
remei. A kuk lemlak lomkokl e te mo oureor a lekebesengei. A rechad
el kie er a Oreor a kmal oltirakl a taem. Se el tutau e te mo
oureor er a euid el klok me a tedobech e me ousueleb er a teruich
me a ta el klok me a tedobech. Te lmuut el mo oureor er a sueleb
me a tedobech e me reme er a eua el klok me a tedobech. A lak
lebo loureor e ng mo ngesonges a temir. A rechad a ko er a di
mechesa el oureor er a bek el sils. Ng di se el Sabadong me a
Sandei e tir a olengull
Ak dengchokl er a ulechal a lius el omdasu
aika el teletael er a delengchokl er a Belau e mecheloda er a
ungil el cheluut me a ungil el ues e mla obes er a ble kuruul
er ngii.
Ak kilebetiekl er a lorros a malk er a eungek.
Ak lotka el kmo ngak a mle omeliik a mengur e kmal mechelodang.
Ak ulrebet a teblo er a oeang e mle metengel.
Ak riruu el rokui el me chemudel a mlo dobechii a bedel el mei
me ak rullii a ongeched e mocha mengeched aika el mengur Ak urechedak
el chemeched el rokui e smuk er a bek e chemol ngii me aika el
buuch e merola el mo remei.
A be krei e a delak el mechas a mla mei el
ngar er a mesei. Ng dilu er ngak el kmo, "Molengull el telkib
e bo e morael el mo melechong e ng kebesengei."
Ak kilenge e ngila bebil er aika el buuch el
msa me ng chemelel. Ak dirrek el ngila a bebil el msa demak el
rubak me ng chemelel. Ak mlo kmeed er a bita er a demak el rubak
e ngiluu a til el me me ak melamech. Ak ullengull el telkib e
mocha nguu a torek me a sebengek e milrael el mo melechong .
Ak me el melechong e a delak el mechas dilu
el kmo, "Rungalek kau a mocha merael er a tutau el ngar er
a bilas er a makit."
Ak kilenge e ko er a kmal mekngite renguk el
merael e choititerir me ledi el tir el tang.
Tia el kebesenge e aki mlo merek el omesoil
e a delak el mechas a mocha omat er a nglikllel. Ngak a mlo milil
er a buil ngak me a resechelik. Aki mlo milil er a blil a Bob
e ouhanahuda. Aki ulukat el mo imiit er a sueleb er a klebesei
e ak millemesumech er a resechelik e merael el mo remei.
A be krei e a delak el mechas a dirk mekar.
Ak di mlo el mo tmuu el mo mechiuaiu.
Tia el tutau e ng kmal di mle milkolk e a delak
el mechas a olekiis e kmo, "Mereched el mekiis e mongedmokl
er kau e a bilas a omkokl."
Ak milekiis el mo melechong e me me ak kudmokl
a kloklek. Ak ngilai a bebil er a telechellek el mo er a taoch
me ak mechei e liluut el me er a blimam. A delak el mechas a riruul
a kelek me ak omengur e reborb el mengiil er a temel a bilas.
A demak el rubak a uleker er ngak el kmo, "Ng ungil a rengum el
lmuut el mo er a Oreor?"
Ak mle ngellomel el telkib e ulenger er ngii
el kmo, "Ng ko er a mla mo chetik el mo er a Oreor. Ak mla mo
mechelaod el ngar er tiang."
A demak el rubak a dilu el kmo, "Ng kmal ungil
e ng di kirem el mo er a skuul me ke mo er a Oreor e se el me
el ulengull er a skuul e ke lmuut el me me kede kiei."
Ak kilenge e ko er a di mle mekngit a renguk
el merael e oititerir. Ng mlo temel a omerael me ak millemesumech
er a delak el mechas me a demak el rubak el kmo, "Ak merolu
e kemiu a mengedmokl a bedengiu me se el me el ulengull er a skuul
e ak lmuut el me me kede kiei."
Tekoi
El Bo Moruul Er a Uriur Er a Chomchiuii Tia El Hong.
I. 1) Chelecha el bla mchiuii tia el cheldecheduch
e mluches a klekakerous er a klengar er a Babeldaob me a Oreor
el biltik er a chelsel tia el hong. Ke dirrek el lmuches aike
el bla mrenges me a lechub e ke mla mes.
2) Oumesingd er kemiu a mlukeroul er a Babeldaob
e mle er a Oreor el me er a Palau High School. Kom dirrek el kie
el obengterir a rechedemiu el ngar er a Oreor. Ngara el bebil
er a tekoi a chobla betik el kakerous me a lechub e ng ngodech
er a delengchokl er a Oreor me a Babeldaob. Mlechesii a kekedeb
el cheldecheduch el kirel aika el tekoi
II. 1) A kmo ke mlo klou er a Oreor e kirem
el mo oldingel er a ta er a beluu er a Babeldaob e ng ngar er
ker el beluu a soam el mo er ngii? Ngara el teletael er a delengchokl
a chobo betik er ngii er se el beluu el ngodech ngii me a teletael
er a delengchokl el mlukeroul er ngii?
2) Uche er a lebo lesiseb a John er a High
School e ng blechoel el obengterir a rechad er a blil el mo er
a mechesang. Ng ulemdasu el kmo a siukang er a Belau a ko er a
ungil klebesei. Ngara me ng ulemdasu el ua isei? A chomomdasu
e tia el uldesuel a John ng ngar er ngii a uchul?
3) Ngar er tia el cheldecheduch e a John a
mlo merur e le ng mle metitur el menguml a ngau. Ng ngar er ngii
a ta el bla bo merur e le ke mle metitur el meruul er a tekoi?
Ngara el tekoi? Ke milekera e suebii tia el tekoi?
4) A demal a John el rubak me a delal el mechas
a ko er a kmal mlo mekngit a rengir er a John e le ng kmal mle
betok el tekoi er a Belau a dimlak lodengei e ng di te dirrek
el ulecherechur er ngii. Ke konge er tia el uldesuir?
5) Ngara a bebil er a tekoi el John a mlo kirel
el mesuub er se er a lebo er a Babeldaob? A chomomdasu e a John
ng mle sebechel el suub aika el tekoi er achelsel a Oreor?
6) A ta er a tekoi el John a silubii er se
er a lebo er a Babeldaob a mlo medengelterir a rechedal me a rolir
tirka el chad el mo chedal. Ke medengelterir a rechedam me a rolir
el me er kau?
III. Msaod a kakerous er a belkul aika el tekoi
el ngar er ngii a line er a eungel.
1) A demak a mle er a Oreor el mle
osiik a urreor er a kabelmengt .
2) Ak di mle cheleuid el kmo a delengchokl
er a Babeldaob me a Oreor a di kaisisiu el diak a kmal ngodech
er ngii.
3) A mle uldesuek er a siukang er a Belau a
di ungil klebese er a tedobech.
4) A ta er a klebese e a delak a uleker
er ngak el kmo, "Ng soam el mo er a Babeldaob?"
5) A leklebese e ak mesuub a subelek
me a lechub e ak mo er a katsudo.
6) Ak ngiluu el mo tuchereklii e me me ak reborb.
7) Nag kmal mle meringel er ngak a dengchokl
er a ulaol.
IV. A ltel a John el me er a Oreor e ng chiliuii
a simbung el mesaod a siukang er a Belau. A chomomdasu e ng mlo
ua ngara a uldesuel a John el kirel tia el tekoi el mla er a simbung?
Ngara a uldesuem?
Babier el mo er a editor:
Se el kumes er a Belau e ng soal el lmuut el
mo oltirakl a siukang er a irechar. A rengalek a mesuub a ngloik
er a Belau me a omeruul el klalo er a irechar. Ng kmal betok a
siukang me a rechad a di mechesang er a Ocheraol me a Cheldecheduch
e diak el blak a rengrir er a kerruul er a Belau. Ng mla mo kirir
a rechad er a Belau el chemoit a siukang er a Belau e mo chemau
a kerruul er a Belau.
A Belau a kmal betok el klalo a lomechar er
a ngodech el beluu e kmal mekesai el klalo a kuk lolterau el mo
er a ngodech el beluu. A debo er a stoang e kede mes a betok el
yasai el sebeched el dualem er a beluad e diak dolalem e omechar
er a ngodech el beluu.
A Klobak me a Omerreder el oltirakl a siukang
a mla mo kirel el mo diak. A Omerreder a mo diak a Klobak e di
mo ta a merreder er a Belau el bo dolilt er ngii. A mo meruul
a llechul a Belau a rechedal a Olbiil er a Kelulau. Ng mo diak
a llach el oltirakl a siukang
Aika el teletael er a delengchokl er a Belau
me a siukang a uchul a Belau a kmal mla ngmanget er a bek el beluu
er a Belulechad. Aika a kirel el mechoit me ng diak longesa er
kid e kid a rechad er a Belau a di mo chemau a siobai me a kerruul.
A siobai me a kerruul a mo uchul e a rechad er a Belau a mo ua
ngebard el ungil a delengchokl er ngii. Aika el bla kdung a mo
uchul e a Belau a mo ungil.
Ngak el,
Temedokl