text by Elizabeth Heine

illustrated by Calvin Fujioka

Ilo aelöñ ko reîîap ilo raan ko etto im etto, armej rökar jab jelä ekkal eâ, innäm ekar ejjeîok em. Armej ro ilo raan ko rekön jokwe ilo roñ. Roñ kein rekön jokwe ie rej päd iräbin toî. Ñe ej wöt, roñ kein rekön jab dèloñ dän ie, im rekön mänääû lowaer.

        Armej rein rekön itoitak im kakki-dudu bwe ren maroñ âöñä kanniek.  Armej rein raar jab kañi wöt kanniek ko, ak raar baräinwöt köjparok kilin menin mour ko bwe ren köââan aer nuknuk.

        Ilo raan ko etto raar jaje. Ijoke raar kapeel ilo jeje pija. Raar jeje bwebwenato ko ilo aer jeje pija. Elöñ bwebwenato ko raar jei ilo pija ilowaan kein roñ ko jikier.

        Ilo iio ko rej ilok , elöñ iaan roñ kein eâöj aer loi. Pija ko raar jei rej päd wöt. Pija kein rej kwaîok kön menin mour ko etto, kab armej ro ilo iien ko. Pija kein rej kwaîok nön köj kön armej ro jekar jab lo er ilo iien ko.

ACTIVITIES:

I. Älikin am riiti bwebwenato in, puköt uwaak eo ejimwe im je ûa ilo îain eo ejjeîok kobban.  Ak käälöt uwaak eo ejiâwe jän juön iaan uwaak ko ilo jeje ko a, b, c, d, baräinwöt juon iaan naan ko Aaet, Jaab, Ejjab ba, ak jän aâ îömûak.

1. Ke armej rejjañin kar jelä ekkal eâ, rökön jokwe ilo

    ____________________________________________.

2. Armej ro rökön jokwe ilo roñ ko, rökön nuknuk rot?

3. Aolepän bwebwenato in ej kennaan kön

a) ilän kakkidudu

b) roñ ko remäänän

c) armej ro ilo roñ ko im pija ko aer

d) wäween jeje pija

4. Pija ko ilo roñ ko rej kwaîok ñan köj elöñ men

                Aaet         Jaab         Ejjab  ba

5. Armej ro ilo roñ ko rökar jelä jeje

                Aaet         Jaab         Ejjab  ba

II. Riiti jentej kein im je M ñe mool, R ñe riap.

1. Ekar baj ejjeîok wöt toî ilo aelöñ kein ad etto.  Kön menin ekar ejjeîok roñ idäbin toî nän an armej ro jokwe ie.

2. Armej ro etto ilo aelöñ kein ad raar jab nuknuk kön kilin menin mour .

3. Armej ro etto ilo aelöñ kein ad raar nuknuk kön men ko raar äji jän kimej kab maañ.

4. Armej ro ilo aelöñ kein ad raar jaje jeje.

5. Armej ro raar itok jän laî ko reîîap raar böktök kilen jeje kein jej köjerbali rainin.

6. Armej ro etto ilo aelöñ kein ad raar jokwe ilo em ko kömman jän tiin im jimeeû.

7. Armej ro etto ilo aelöñ kein ad raar jokwe ilo eâ aj im kimej ko köââan jän aîaî.

III. Je ruo pija.  Juön pijaan raan ko etto kab juön pijaan raan kein.

Juon in kain bao, bao rot in ejjeîok iaelöñ kein. Etan kain bao rot in cow-bird. Bao in ekilmeej koolan änbwinnin ak koolan böran emönaknak.  Ainikien bao in eîap an kajoor im eîîaaj, ijoke ejjab eââan am roñjake ainikien.

        Cowbird in ekanooj jowan. Ejjab make köââan an el, ak ej kemmour ûa ilo el ko elin  bao ko jet. Bao ko jet rejaje ke ejjab lepier lep eo, ak rej bedowane lep eo nän ne eruprup ûa ippän lep ko lipen make.

        Ilo iien eo ñe ej ruprup lep ko, cowbird jiddik ko rej mane bao ko jet. Könke cowbird ko rellap jän bao jiddik ko jet, enañin kijeer wöt möñä ko bao ko jineed im jemäer rej bökitok.

        Rüköââan jikin kallib ro boräinwöt rejjab iokwe bao in könke eîap an kaktötö.

ACTIVITIES

I. Je naan eo ejako na ilo îain eo ejjeîok kobban. Käälöt uwaak eo ejiâwe jän juön iaan uwaak ko ilo jeje ko a. b. c. d. ak jän naan ko Aaet. Jaab.  Ejjab ba.

1. Bao eo rej naetan cowbird ekanooj kübboû im __________.

2. Bao eo cowbird ekönaan lik ilo el ko elin __________.

3. Aolepän bwebwenato in ej kenaan kön

a. an cowbird in aiboojoj

b. an jibañ rüköââan jikin kallib ro

c. âwil ko âwilin renana

d. al eo an cowbird eo

4. Aolep bao jiddik rökübboû.

a. Aaet

b. Jaab

b. Ejjab ba

II. Jän am kar riiti bwebwenato eo komarön lo jet îömûak ko nän aâ uwaak kajjitök kein .

1. Ewi wäween aâ îömûak  kön bwebwenato in, eââan ke?  Etke?

2. Ilo am îömûak ñe bao ko jet raar jelä ke ejjab lipeer lep eo, kwöj îömûak ta eo renaaj kar köââane?

3. Ñe kar kwe eo kwonaaj kar et?

4. Eor ke iien jet armej rej îömûak äinwöt bao in?  Ewi wäween?

5. Ta eo jej aikuj köââan bwe en maroñ töprak aikuj ko ad?

III. Eor jet kain jerbal ko juön armej ej aikujin köââani bwe en maroñ töprak jet iaan aikuj ko an.  Komaroñ ke kwaîok etan jet iaan jerbal kein?

1. Wör kijöm möñä?

    ____________________________________________

2. Or imön em?

    ____________________________________________

3. Or kijöm ek?

    ____________________________________________

4. Or limöm ni?

    ____________________________________________

5. Or kijöm mä?

    ____________________________________________

6. Or daam böb?

    ____________________________________________

Ilo aelöñ kaû reîîap, elöñ armej rej îömûak bwe bölen ainikien al eo moktata, eaar ijjino ilo iien ko armej ro etto rekön itoitak im kappok kijeer kanniek, ilo aer kön kakkidudu tausin im tausin iiö remootîok.

        Bölen eor juon eaar roñjake ainikien an köto uki lowaan juon meneo eor lowaan im köto emaroñ deloñ ie im köââan bwe en waîok juon ainikien. Bölen wöjke rot eû eor roñ ie. Bölen eor juon eaar jeke juon kain wöjke rot ûe an bwä in eoñöd kaûe im eor lowaan. Bölen eaar ukiîok lowaan im eor ainikien eaar waîok. Tokälik eaar lo ke ñe ej köââan roñ ûa ie, enaaj oktakîok ainikien eo, innäm raar jino köââan ainikien al ko kön möttan aîaî ak wöjke.

        Jet rej îömûak bwe jinoin an kar maroñ köââan aje ak türaâ, ej jän aer kar roñjake an raan wöjke ko itaak ilo bar juon wöjke im köââane juon ainikien.

        Bar jet rej îömûak bwe raar roñjake ainikien âade eo ñe ej käîok jän lippoû eo, innäm raar jino in köââan köjañjañ ko eor toier. Äinwöt köjañjañ rot in ab, eaar bar jino waîok taujin iiö remootîok.

 ACTIVITIES

I. Riiti jentej kein im käälöt uwaak eo aâ jän juön iaan uwaak ko ilo jeje kein a, b, c, d.

1. Bölen ainikien kar al eo âoktata, eaar waîok jän

a) ab

b) köto

c) türaâ

d) aer kön kakkidudu

2. Bölen ainikien aje ak turaâ eaar ijjino ilo iien eo

a) köto eaar uki lowaan meneo eor lowaan

b) ra ko rej itaak ilo bar juön wöjke

c) lippoû eo eaar käîok jän made eo

d) ainikien ikkür ilo iien aer kakki-dudu

3. Ab eaar bölen ijjino ilo iien eo raar köjerbal âade im lippoû

a) Aaet

b) Jaab

c) Ejjab ba

4. Ainikien eo ilo wöjke rot eû eor roñ ie äinwöt kain eû an bwä in eoñöd kaûe eaar jino oktakîok ilo iien eo jet raar

a) wejeî

b) ikkür

c) kappok menin mour

d) köââan roñ na ie

5. Ainikien al eaar bölen waîok

a) jet iiö remootîok

b) elöñ iiö remootîok

c) taujin iiö remootîok

d) jibuki iiö

6.Bwebwenato in ej kwaîok kön

a) lukkuun iien eo eaar jino waîok ainikien al

b) wäween an ainikien al kar ijjino

c) wäween an armej ro kappok kijeer kanniek

d) wäween bwe jen roñjake al ak ainikien al

Ewi wäween aâ ilok ñan jikuuî?  Eor jiljino wäween ko emöj an Mary im John jelä kaki kön kilen an ajri ro ilok ñan jikuuî! Ilo United States, elöñ wöt ajri ro rej ete-tal îok ñan jikuuî.  Ilo jikin kwelok ko reîîap, eîaññe eîap an ettoîok ñan aer etetal, rej iuwe ilo kaar ko ak baj ko.  Ilo jikin ak bukön ko rettoîök jän jikin kwelok ko reîîap, eor juon waan jikuuî baj, eo ej ektake ajri ro ñan jikin jikuuî ko.  Ilo Hollan, jet iien ej kwoj dän ko ijoko me wa ko ilo dän rej itoitak ie, rej naetan ijökein (canal), kanaal, könmenin rijikuul ro rej köjerbal meneo rej ûaetan (skate) jikett im ilok ñan jikuuî. Ilo Japan, jet ajri rej iuwe ilo juön men rej naetan (jinrikishas) jinrikja. Ilo Alaska, Mary Im John rejjab kanoj jelä, ak erro ej lömnak ke bölen rej iuwe ilo juön men rej naetan (sled). Juon kain waan itoitak kidu ko rej lekake, ak armej ro rej jijöt ioon. Komaroñ ke bar lömnake tok bar jet wäween ko im ajri ro remaroñ ilok ñan jikuul ko kaki ilo aelöñ kein ad?

ACTIVITIES

I. Riiti bwebwenato in ippaâ make, ñe eâöj, käälöt uwaak eo ejiâwe jän juon iaan uwaak ko ilo jeje ko a, b, c, d.  Uwaak kajjitök kein rej ellaajrak ijin ilaî.

1. Ilo bwebwenato in, eor jete wäween eo rej kwaîok kön kilen an ajri ro ilo laî ko jet maroñ in ilok ñan jikuuî?

a) juon

b) emän

c) jiljino

d) juon (dozen) töjin

2. Ilo Hollan, ajri ro rej iuwe ilo

a) jinrikja

b) atomobil

c) jikeet

d) kein uwe ko kidu ko rej ettör kaki (sled)

3. Ajri ro ilo (Japan) Jepaan rej uwe ilo

a) jinrikja

b) atomobil

c) kein uwe ko kidu ko rej ettor kaki (sled)

d) jikeet

4. Bölen ajri ro ilo Alaska rej uwe ilo

a) jinrikja

b) jikeet

c) atomobil

d) waan itoitak ko me kidu ko rej lekaki (sled)

5. Baj ko rej ektake ajri ro rej jokwe ilo

a) jikin ko rettoîok jän jikin kwelok ko reîîap

b) jikin ko me ej kwöj dän ko me waan itoitak ko ilo dän rej itoitak ie

c) ilo Alaska

d) ilo Japan

6. Elöñ wöt iaan ajri ro ilo United States rej

a) uwe ilo atomobile

b) etetal

c) iuwe ilo kaar (car)

d) uwe ilo jikett (skate)

7.Mary im John rejjab kanooj jelä ewi wäween an ajri ilok ñan jikuuî ilo

a) America

b) China

c) Hollan

d) Alaska

8. Elöñ wöt iaan ajri ro ilo jikin kwelok ko reîîap rej etetalîok ñan jikuuî.  Kwaîok mök bar juon wäween eo remaroñ ilok ñan jikuuî kaki?

a) ilo kaar (cars) ko im baj (bus) ko

b) ilo booj ko

c) ilo jileet (sled) ko me kidu ko rej lekaki

d) ilo jikeet (skate) ko

9. Bwebwenato in ej kwaîok kön

a) limo eo îok ñan jikuuî

b) kilen ilok ñan jikuuî

c) wäween an ajri ro etetaî ñan jikuuî

d) wunin etetaî ñan jikuuî

II. Jän aâ kar riiti bwebwenato eo, kwomaroñ ke köîlaajraki aolep kain waan itoitak ko im eor ilo aelöñ kein ad rainin ûa ioâwin jeje eo A. Aolep ko jet im ejjeîok ilo aelöñ kein ad rainin, doori ûa iuâwin jeje eo B.