a trukese folk tale retold by Rioichy Johnny
illustrator Lori Young

Eei pworaus pworausen ewe fénú itan Losap. Eei fénú aa nómw nón ewe eew kinikin itan mortlocks nón Truk District. Nóómw, nóómw, aramasen eei fénú raa men fókkun osupwpwangen kónik pwún ese wor aar wóón kónik. Iir raa kan chék angeei wúnúmeer kónik seni fáán pwún, nge reen eei napanap aa men ngaw pwún aa fókkun nimengngaw. Iwe, nupwen aa kan pwan kot sáát iwe rese toongeni chúwen ún kónik pwun aa mattetá me epin ekkewe ween akaewin nón fansaun neeres. Iwe aramasen Losap raa kan resin ekieki iká epwe meet sókkun napanap epwe wees reen aar we riaffew.

Iwe, nón eei fansaun mei wor ekkóóch enu raa kan nónnómw epeek ewe fénú. Ekkewe énú raa fókkun tongeei chóón eei fónú. Iwe, nón eew raan ewe aa watte me neeiir aa emwiicheer meinisin reen aar repwe ne pworaus iká epwe ifa usun aar repwe anisi chóón ewe fénú. Iwe ewe aa watte me neeiir aa pwan fókkun tingór pweteete ngeniir meinisin reen ewe eew ekiek. Iwe, únúmén me neeiir raa apasa pwe iir repwe ne fókkun sótuni úkúúkún aar toongeni aar repwe anisi chóón ewe fénú.

Iwe, ewe aeménún itan Ménúmén aa úútá apasa, "Ngaang upwe fókkun anisi chóón eei fénú reen aar eei osupwpwang reen áái úpwe épwúngaatiw ráán." Iwe ewe meinap aa pwan eis iká epwe ifa usun. Iwe ii aa apasa, "Úpwe fééri meet epwe pwúng reen ráán." Iwe ewe meinap aa pénúweni, "Aai núkú pwe ina kosopw fen anisiir pwe ina kopwe fen ataai aar kana atake pwún ia fen sineei pwe Ménúmén mei afeiengaw." Iwe ii aa móttiw. Iwe, pwan emén itan Taifuun aa pwan úútá, aa pwan apasa, "Ngaang úpwe aweesi aan chóón ena fénú na riaffew." Iwe ewe meinap aa pwan eis iká epwe ifa usun. Iwe, ii aa pwan apasa, "Ngaang úpwe feeri meet epwe pwung raan reen, reen an epwe naaf únúmeer kónik." Iwe ewe meinap ese pwan tipeew ngeni, pwe aa fen sineei pwe Taifuun aa fen niien afeiengngaw seni Ménúmén.

Iwe, ina fansaun Núú aa uuta apasa, "Ngaang úpwe fókkun anisi chóón eei fénú. Úpwe ettiw toonong nón nuuken emén feefin mei osupwpwang aa nómw nesópwun eei fénú, iwe eei feefin epwe néúnáátiw." Iwe ewe meinap aa tipe-eew ngeni pwe aa sineei pwún Núú esapw afeiengngawa chóón ewe fénú.

Ewe feefin mei wor pwunuwan, iwe iir raa men fókkun ééch ngeni ewe meinapen énú. Iwe, nón eei fansaun aramas resaan mwo sineei éúchcheaan Núú ngeni manawen aramas.

Iwe me mwen an Núú we epwe ne ettiw, chienan kewe meinisin raa fééri eew mwéngéén asópw ngeni, pwún raa sineei pwe epwe chék ettiw esapw chúwen nó niwin.

Iwe, Núú aa ettiw toonong nón nuukan ewe feefin. Ruu ráán mwúrin ewe feefin aa meefi pwe aa pwoopwo, iwe aa ereni pwúnúwan we. Ewe mwáán aa fókkun pwaapwa pwún raa fókkun mwochen néúni emén semiriit.

Iwe, ina epwe wanú maram mwúrin, ewe feefin aa néúnéw. Iir woon aar pwúpwpwúnú raa fókkun máirú pwún raa nengeni ewe semiriit pwe mei wor masan, awan, nge ese wor pecheen me pewún, iwe ese pwan usun napanapan aramas. Ewe mwáán aa fókkun neetipengngaw iwe aa ekiekin pwe epwe ne óturanó. Iwe ewe Núú aa tingóreei ewe mwáán pwe esapw óturanó pwe epwe nó peiasini núkún imweer we nge epwe witiwit mwúrin únúngat maram iká meet epwe kúna meet epwe fis. Iwe ewe mwáán aa fééri meeta ewe Núú a apasa. Mwúrin úngúngat maram raa kúna pwe aa mááritá efóch irá mei fé. Iwe, pwan mwúrin chék ekkóóch ier nge ra pwan kúna pwe aa pwan uwa. Ewe Núú mei pwan afanafana ekkewe pwúpwpwúnú pwe nupwen aa uwa repwe únúmi ewe chénún pwe aa men anné. Iwe nupwen chóón ewe fénú raa kúna pwe ekkewe pwúpwpwúnú rese chiwen osupwpwangen únúmeer kónik pwe raa chék ún seni fetaar we Núú. Ina atun raa pwan etto tingór pwe repwe ne pwan fótuki ekis meinisin wóón ewe fénú Losap. Iwe seni ena atun rese chúwen no osupwpwangen únúmeer kónik. Iwe, iei usun pworausan áán Núú toori ewe fénú Losap.

Teaching Guides: Pworouson Aon Núú Toori Losap

Preparation for reading:
1. Ewe sense epwe ekis pworaus ngeni ekkewe chóón sukuun reen ewe ira Núú. Aa ééch iká ewe sense epwe amonnátá eché niósun Núú reen aan epwe aisini ekkewe semiriit iká ifa itan ekkewe kinikisin wóon ewe Núú.

2. Ewe sense epwe makkeetá iton kewe wón pinakpot iká kaat, iwe aa apasa ngiingiin pwe ekkewe chóón sukuun repwe sineei. Ekkewe chóón sukuun repwe éppúrú ewe sense.

3. Ewe sense epwe apasa eew me eew itan kewe iwe emén me emén kewe semirit epwe úútá itini me woon ewe nios.

4. Ewe sense epwe pwan apasa itan kewe, iwe emén me emén kewe semiriit epwe úútá itini me wóón ewe pinakpot iká kútta ewe kaat reen ewe kapas ewe sense aa apasa.

5. Ekkewe chóón sukuun repwe néúnéú ekkewe kapas nón kapasattam.

6. Ewe sense epwe anneá ewe pworaus ngeni ekkewe chóón sukuun.

Activity # l Discussing:
Skills: Recalling Fact/Remembering
1. Ewe sense epwe eisini ekkewe chóón sukuun ekkeey kapas eis:
a. Ifa itan ekkewe únúmén koot raa ekieki repwe ettiw anisi chóón Losap?

b. Pwata ewe samwonun énú ese mwútngeni Ménúmen me Taifun repwe ettiw anisi chóón Losap?

c. Pwata aa mwútngeni Núú epwe ettiw?

d. Meeta we Ménúmén aa apasa reen aan we ita epwe ettiw?

e. Pwan meeta we Taifun aa pwan apasa reen an we ita epwe pwan ettiw?

f. Meeta ngawan Ménúmén?

g. Meeta ngawan Taifun?

h. Meet ka ekieki epwe fis iká Ménúmén me Taifun re wesewesen ettiw fééri aar aninnis?

i. Ómw ekieki pwe aa wesewesen pwúng aan ewe samwóónún énú we fin? Pwata?

j. Iká pwe een ewe samwóónún énú, ie kopwe fini? Pwata?

2. Activity # 2 Drawing
a. Ekkewe chóón sukuun repwe chúngaani eew neein: Ménúmén, Taifun, ika Núú.

b. Ekkewe chóón sukuun repwe makkeetá iká aweeweni aar kewe chúnga.

c. Ekkewe chóón sukuun ra pwan toongeni chúngani eew me eew ekkewe pisekin wóón núú, iwe ra aweeweni namwotan iká ááiáán.

d. Ekkewe chóón sukuun repwe fééri eew aar bulletin board nge itenapan epwe: Namwótan Núú Ngeni Kiich.