retold by Rioichy Johnny
illustrated by Arthur Kodani

Nóómw, nóómw aa wor emén énú wóón ewe fénú iten Onary. Eei fénú Onary aa nómw nón ewe kinikin Namwinwito nón Truk District. Eei énú aa men fókkun itefeunó reen aan sineenop iká ekiekééch. Nón eew ráán aa ekieki epwe fééri eew aan sáái ren oon epwe pwáánni fénúfaan. Pwópwun aan eei sáái reen aan epwe kútta óóch mettóóch chóón ewe fenú Onari raa riáfféw reen.

Ewe eew mettóóch chóón eei fénú raa riáfféw reen pwún ese fókkun naaf únúmeer kónik. Aramas raa kan wún kónik seni ekkewe ween raa kan tuuwetiw fáán pwún, nge reen eei napanap aa fókkun ngaw pwún aa men fókkun nimengngaw.

Iwe, nupwen aan we sáái aa tori ekkewe fénú nón Truk Lagoon. Nupwen aan toori ewe eew fénú itan Moen aa kúna eew chaan-pwupwu. Iwe, aa ekieki pwe epwe ne uwei ekis ewe kónik ngeni Onary. Nge reen napanap aan epwe uwey, epwe chék koomi nón awan. Iwe, iei usun napanapaen aan uwei ewe ekis kónik.

Iwe, nupwen aan niwin-sefáán, aa tókkeeti ekkewe fénúwen nón Hall Islands. Pwopwún pwe aa pwan mwochen epwe pwan katon iká epwe pwan kúnékún ekkóóch mettóóch epwe pwan ééch ngeni aramasen Onary. Iwe, nge ese mwo kúna óóch mettóóch epwe ééch. Seni ekkewe fénú aa weneiti East Foyu. Eei eew fénu mei imwúúnó ese pwan wor aramas wóón, nge aa ekis kan ngeni ekkewe fénúwen Hall Islands. Eei fénú mei fókkun iteféúnó reen chómmóngen machchang, pwáápwá iká pwan échchún nekien attaw.

Nupwen aan féffétan ngeni ewe fénú, aa nennenong wóón ewe pi mei fókkun tam pwan fókkun ningééch. Iwe, aa kúna eew mwiichen aramas raa kamatip wóón ewe pi. Ewe mwiich eew mwiichen énú raa fééri apwapwaan iká mwéngén achechchemenien aar kewe neeuo. Iwe ii aa tókkeiti ewe fénú pwe aa mwochen katon ewe apwaapwa. Nupwen aa feittá neeppi, aa úkkúútá wóón ewe pi pwe aa kakkaton ewe pwérúk iká pwan ekkewe sókkopaaten apwaapwa. Iwe, emén féépwún mei fókkun niaééch aa kan etto keeri pwe epwe nó fiti ewe apwaapwa. Ii aa fitaanó ewe féépwún ngeni ewe mwiichen apwaapwa. Iwe, ina atun ewe féépwun aa kúna pwe ese toongeni kapas iká suuki awan.

East Fayu pwan eew ekkewe fénú mei fókkun osupwpwangen kónik. Eei fénú pwan usun chék. Onory reen osupwpwongen kónik. Iká pwe ke kúna ooch kónik nge kose toongeni kopwe ún pwún mei neken. Núú ese pwan toongeni epwe máár ééch wóón eei fénú pwún machchang re chék ataai chéén.

Iwe, nupwen aar we pwépwpwérúk nge ewe féépwún aa chék fókkun resin ekieki iká epwe meet pwópwun ese toongeni kapas iká suukóónó awan. Ewe féépwún aa ekieki pwe menip óóch mettóóch mei fókkun awúchcheeá aa wor nnón awan. Iwe, nupwen ewe mwáán aa amonnáátá pwe epwe ne su nge ewe féépwún aa enniffénó núkisekúrún, iwe aa tiki neepeekin. Ewe mwáán aa fókkun mairu, iwe aa suukóónó awan pwe aa takir. Iwe, aa kusufawu meinisin ewe kónik nón awan. Ewe mwaan aa fókkuun neetipengngaw nge ese chúwen wor namotan pwe aa ser nupwen. Seni chék eei fansoun, East Fayu aa fókkun itefeunó reen echchún kónik iká pwan weún kónik. Esapw weween pwe aa wor éúra iká chaan-pwuupwu. Nge weween pwe kaa chék toongeni tuu neeppien eei fénú iwe kaa toongeni ún konik mei fókkun nimééch iká anné. Iwe, eei pworawus mei nómw nón uruwo pwe eei kónik aa feitto seni ewe kónik ewe énú aa uweei nón awan nge iwe aa tur seni me wóón ewe pi. Iwe, iei usun uruwoon kónik aan toori eei fénú.

Seni ewe fansaun, nupwen aramas seni ekkewe fénúwen nón Western Islands raa kan toori eei fénú, iwe rese chúwen no ósupwpwangen únúmeer kónik. Eei kónik aa wor wóón ekkewe ruu fénú, Fayu me East Fayu.

Iwe, ewe énú aa niwiniti Onory nón aan neetipengngaw reen an we tupwutá reen ewe féépwún. Iwe, reen niwinin, ewe enu aa fókkun ekita ewe féépwún pwe epwe pwúnúweni. Iwe, mwurin aa fis aan we mwochen pwe aa pwúnúweni ewe féépwún nge raa chék nus aar we feiééch wóón East Fayu.

COMPREHENSION ACTIVITIES

I. FACT LOCATING

A. Locating: Makkeetá itan ekkeei fénú wóón ewe pinakpot, iwe kaa pworaus ngeni ekkewe semiriit reen ia eew me eew ekkeei fénú aa nómw ia (location).
1. Onary
2. Moen
3. Hall Islands
4. Western Islands
5. Truk Lagoon
6. East Fayu

B. Discussing: Ekkewe chóón sukuun repwe pwarowus wóón iká meet pwópwun iká éúch cheaan aan ewe énú we sáái. Ekkewe chóón sukuun raa toongeni kutta ika menni paragraph nón ewe pworawus aa aweeweeni pwópwun ewe sááy.

C. Listing: Ekkewe chóón sukuun repwe apasa iká makkeei ekkewe pwópwun aan ewe énú weneiti ekkewe fénú nón Hall Islands, akkaeewin East Fayu.

D. Finding: Ekkewe chóón sukuun repwe kútta iká meeta ewe énú aa apasa reen East Fayu (physical feature).

E. Retelling: Ekkewe chóón sukuun repwe apasa iká meet aa fis ngeni ewe énú me ewe kónik nupwan ewe énu aa kusufaau.

II. INFERRING/PREDICTING

A. Discussing: Chóón sukuun repwe pénúweni ekkeei kapas ais reen meet ra ekieki pwe epwe fis mwúrin.
1. Meet epwe fis iká ewe énú e ocheei ewe feefin?
2. Iká pwe een ewe énú kopwe tókeiti ewe mwiichen apwaapwa? Meet pwópwun?

B. Describing: Ekkewe chóón sukuun repwe aweewei iká meet ewe énú epwe fééringeni ewe kónik iká e uweei toori Onary.

C. Listing: Ekkewe chóón sukuun repwe makkeei ekkóóch mettóóch itá ekkewe aramasan Onory repwe fééri iká ewe kónik mei toori Onary.

D. Explaining: Ekkewe chóón sukuun repwe apasa meefier reen ewe feefin. Iir repwe memmef wóón fansoun ewe feefin aa kúna ewe énú úútá wóón ewe pi.

E. Listing: Ekkewe chóón sukuun repwe anneea ekkeey kapasattam, iwe repwe apasa iká makkeey meeta epwe fis mwúrin.
1. Meet epwe fis ika ewe énú e nómwonó wóón East Fayu.
2. Meet ewe énú epwe pwan fééri mwúrin aan we toori Onary nge ese uwey ewe kónik.

III. WORD RECOGNITION

A. Listing: Makketa ekkeei kapas wóón ewe pinakpot ika wóón cards.

fénú               kónik
enú                fénúfaan
féépwún         ween
Onari             machchang
fenáápi           aramas
pérúk             kamatup

B. Reading: Apasa ngiingiin eew me eew ekkewe kapas asan iwe chóón sukuun repwe eppuruk.

C. Writing: Apasa ekkewe kapas, iwe chóón sukuun repwe makkeei nge epwe pwúng itechikiir.

D. Writing: Ekkewe chóón sukuun repwe makkeey ekkóóch kapasattam nge repwe néúnéú ekkewe kapas. Nge iká pwe rese toongeni mak iwe repwe chék apasa.

E. Rewriting: Chekii aar kewe mak iwe kaa ngeni emén me emén epwe makeesefaanni meet aa mwáán wóón. Ika emén ewe wor aan mwáán, iwe kopwe pwan apasa ngeni pwan ekkóóch nge epwe makkeei (dictation).