written by Rioichy Johnny
illustrated by Mathias O

Ewe Konaak Me Ewe Pwáápwá

Nón eew fansoun aa nómw emén pwáápwá nón imwan we ika neenian we nón eew pwuupwu. Nón eew sossoran nón fansoun samer nupwan eei sakkun pwun mei kan ekis nikichéchchén, ewe pwáápwá aa toou me nón imwan we aa téétá wóón ewe fénú. Ewe pwáápwá aa tééfetan neepeekin ewe pwuupwu pwe aa kan kút fetan anan.

Iwe, ewe pwáápwá aa kúna chómmóng mettóóch reen aan epwe mwéngé nupwen aan tééfetan neepekin ewe pwuupwu. Fetan, fetan, ewe pwáápwá aa ménnúkana pwe aa toowaw seni ewe pwuupwu nge ewe akkar aa tekiatá. Menip ewe pwáápwá aa ekis túmwúnúngngaw ika tunaanó ina pwata ika pwe ii mei tipachchem esapw toowaw seni neenian we nón ewe pwuupwu.

Ekkewe sakkun pwáápwá raa nómw nón pwuupwu ese ééch ngeniir repwe nómw tam fáán akkar ika pwichikkar pwe repwe chék nónnómw nón patapat iteiten fansoun meinisin. Ika pwe rese patapat resap toongeni péchékkún ne fetan fein ika pwan akkar aa pwan tineitir nón fansoun nangattam iwe iir mei toongeni pe.

Iwe, fansoun ewe pwáápwá aa kan chúwen tétté fetan nge ewe akkar aa iwe chék tekiatáán, iwe aa wesewesen tinetiw wóón. Iwe, ina fansoun aa kun sefán aa pwopwutá ne té sefán ngeni neenian we. Ewe pwáápwá aa fókkun mang ne té nge ewe akkar aa iwe chék ettáán ika wattenón pwichikkaran. Ina atun ewe pwáápwá aa fókkun osukósuk, iwe aa téénong faan pwangan eew faaw pwe aa kan kekkechiw.

Iwe, fansoun aan we kekkechiw fáán ewe faaw nge emén konaak aa pwereto iwe aa kan rongorong ngúúngún aan we kechiw. Ewe konaak ese kon nien roong ééch pwe tittipan nge emén nge ee kékkéén.

Ewe konaak aa apasa. "Upwe ne mwan na mwo pii ika ié eei aa kan kékkén. Upwe tingoreei ika ese mwechen epwe aitiei aan eei kéén."

Iwe, Mr. Konaak aa pwereto neepekin ewe faaw nge aa kúna ewe pwáápwá. Iwe, aa apasa. "Ennet aa men ééch óómw na kéén. Kese mwechen kopwe kan aitiei? Ngaang úa fókkun mwechen sineei ika káé."

"Ngaang use kéén," ewe pwáápwá aa pénúweni. "Ngaang úa sineei pwe ke kéén pwun úa rongorong." Mr. Konaak aa apasa, "Ngaang úa mwechen sineei óómw na kén. Ika pwe kese aitiei óómw na kén upwe ocheei unusan inisumw."

"Ngaang usap mwo nge kan ekis metek rem," ewe pwáápwá aa apasa. "Ngaang mei péchékkún inisi eei nge ina kepwe fen metek reen. Fókkun ennetin use toongeni aai upwe kuf reemw."

"Ika pwe use toongeni pwe ina mei pechekkun inisum, iwe ina upwe áseneekotá faan eei akkar pwe epwe wesewesen tinetiw wóómw!" ewe konaak aa ekis fetan seni nge kan fókkun soong.

"Ena usapw mwo nge kan pwan fééri ooch ren pwe ngaang mei toongeni té faan péri eei."

"Iwe," Mr. Konaak aa apasa, "ika pwe kese fókkun aitiei óómw na kéén, upwe aturukonong nón enaan pwuupwu."

"Oh, kese kan mwechen, Mr. Konaak, kosapw kan aturueinong nón enaan pwuupwu," pwáápwá aa kan kapas nge kan tipin kechiw. "Ngaang upwe wesewesen turunong ika ke mwechen fééri nge aai chék núúkúw pwe ina kesap kan toongeni mwo fééri iei."

"Ewer, ngaang upwe wesewesen aturukonong!" Mr. Konaak aa apasa.

Iwe, ewe konak aa kúúw ewe pwáápwá nón awan, iwe aa aturanong nón ewe pwuupwu.

"Ewe pwáápwá ese fen mwootiw pwe aa fen akkammún fetan nón ewe pwuupwu nge ewe konaak ese chúwen toori. Iwe, ewe pwáápwá aa kan amwáátá mékúran nge kan sá fetan nón ewe pwuupw.

"Kinisou chaapwúúr ngenuk reen óómw aturueinong nón eei pwuupwu," ewe pwáápwá aa ké ngeni konaak.

"Ngaang usap toongeni mwootiw pwe iei neeniei. Ngaang úa fókkun riafféw áái use toonong ikeei, nge fókkun kinisou ngeni ómw kirekirééch me áninnis."

Iwe, Mr. Konaak ese chúwen wor meet epwe apasa pwe aa chék faneménú pwe aa kuf mókúran reen ewe pwáápwá.

I. Asaimen Eew: Ekkewe semirit repwe aa aar pwisin seneei.

Kapas énnúk: Ekkewe semiriit repwe makkeei iten ekkewe sakkun pwáápwá raa sineei. Ika pwe re ekis weires reen iwe repwe toongeni ááni asaimen reen aar repwe nó asini ié aa sineei iwe ra etto report ngeni chieneer nón sukuun.

II. Asaimen ruu: Eei epwe toongeni pwárátá úkúkún aan emén me emén ekkewe chóón sukuun weeweti ika chechchemeni seni ewe pwóróus.

Kapas énnúk: Ekkewe chóón sukuun repwe pénúweni ekkeei kapas eis nón kapasattam:

1. Ifa ewe mettóóch mei ngaw ika umwes ewe pwáápwá aa fééri?

2. Ifa ewe mettóóch mei ééch ika tipachchem ewe pwáápwá aa fééri?

3. Ifa ewe mettóóch mei ngaw ika umwes ewe konaak aa fééri?

4. Meeta ekkewe sakkun napanap ewe konaak aa fééri aa ariafééwu ewe pwáápwá?

5. Meeta ewe eew mettóóch ewe konak aa fééri nge ese fen ariafeewu ewe pwáápwá?

III. Asaimen únúngát: Meet aa fis akkomw epwe akkomw.

Kapas énnúk: Ekkewe chóón sukuun repwe nammpani ekkana kapasattam nón pwúngún tettenin reen meet kewe ra fis ngeni ewe pwáápwá. Repwe pwúngútá nammpan wóón ekkana nain.

a.___ Ewe pwáápwá aa téénó toowaw seni ewe pwuupwu.

b.___ Mr. Konaak aa fókkun mwechen ocheei ewe pwáápwá.

c.___ Ewe pwáápwá aa téétá me nón ewe pwuupwu.

d.___ Mr. Konaak aa ekieki pwe ewe pwáápwá aa kékkén.

e.___ Mr. Konaak aa kú ewe pwáápwá iwe aa aturanong nón ewe pwuupwu.

f.___ Ewe pwáápwá aa toonong nón pwangen ewe faaw aa kekkechiw.

IV. Asaimen ruu: Ekkewe chóón sukuun repwe pwisin chekeni aar pénúweni ewe asaimen ruu.

Kapas énnúk: Ikeei pwúngún ekkewe kapas eis nón asaimen ruu. Kepwe pwisin cheki óómw.

1. Ewe pwáápwá aa koon toowaw seni imwan we nón ewe pwuupwu.

2. Ewe pwáápwá aa tipachchem ne repeei ika atupwu ewe konaak pwe epwe aturanong nón ewe pwuupwu.

3. Ewe konaak aa aturanong ewe pwáápwá nón ewe pwuupwu.

4. Ewe konaak aa erá epwe asenetá ewe pwáápwá fáán tinen ewe ewe akkar. Aa pwan erá pwe epwe ocheei ewe pwáápwá.

5. Ewe konaak aa aturanong ewe pwáápwá nón ewe kónik.

V. Asaimen únúngát: Meet aa fis akkomw epwe akkomw.

Kapas énnúk: Ikkeei pwúngún asaimen únuñgat. Ekkewe chóón sukuun repwe pwisin chekeni aar ika pwúngún aar kewe taropwe.

A. 2 Ewe pwáápwá aa tééna towaaw seni ewe pwuupwu.

B. 5 Mr. Konaak aa fókkun mwechen ocheei ewe pwáápwá.

C. 1 Ewe pwáápwá aa teeta me non ewe pwuupwu.

D. 4 Mr. Konaak aa ekieki pwe ewe pwáápwá aa kékkéén.

E. 6 Mr. Konaak aa kú ewe pwáápwá iwe aturanong nón ewe pwuupwu.

F. 3 Ewe pwáápwá aa toonong nón pwangen ewe faawu iwe aa kekkechiw.