retold by Rioichy Johnny

illustrated by Lee Samson

Nóómw, nóómw, mei wor emén samwoon me emén néún féépwún. Éei féépwún aa wesewesen niaééch seni féépwún meinisin wóón ewe fénú. Néún ewe samwoon we féépwún  mei wesewesen weires aan emén epwe pwúnúweni pwókiten senúkún niaééchún we. Nón eew pwiin ewe samwoon aa netá, nengeni ewe maram, iwe aa apasa, "Amwoitá úwa fen néúni enaan maram." Iwe, nón eew raan ewe samwoon aa kééri meinisin chóón ewe féné pwe repwe ne ekieki aan we mwochen. Iwe, nón ewe mwiich aa ereni ek-kewe aramas pwe meeta repwe toongeni waatiw ewe maram wóón fénúfaan.

Iwe, fetán, fetán, pwan nupwen aa pwan fis eew pwan mwiich, rúwémén áát mei wéwúng-ngaw raa ereni ewe samwoon pwe iir mei too-ngeni uwaatiw ewe maram fénúfaan. Iwe, ewe samwoon aa ereni ekkewe aramas pwe emén e toongeni uwaatiw ewe maram fénúfaan epwe pwúnúweni néún we féépwún. Ekkewe rúwémén áát iir pwiipwi. Iir raa etinó reen ineer we pwe epwe eiti ngeniir iká meet repwe fééri reen aar repwe toongeni uwáátiw ewe maram fénúfaan.

Iwe, ewe aa kúkkún me neein ekkewe pwiipwi aa finitá, pwe ii ewe epwe ne wii-sen nó uwaatiw ewe maram. Ii aa pwan nó chuuri ekkóóch aramas reen meet epwe toongeni toori ewe ie ewe maram aa nómw ie. Ekkewe aramas raa chuuriir raa ngeni rúwémén kuniing, rúwémén chukó, eféw féún faach, pwan efóch panen sáápwou. Iwe, ewe áát aa etinó reen eew watten utten mwáán ese wór emén ararnas aa toongeni toonong nón.

Emén mwáán itan Yalulep aa nónnómw nón ewe iimw, nge ikewe ie ewe maram aa ititiw ie. Yalulep ina ii emén we néún ewe maram, pwan ii samwoonun énú fáán nááng. Iwe, ewe áát aa etto nónnómw núkún ewe iimw pwe aa kan túttúnap ngeni ekkewe chóón mas núkkún, toori aar ra annut, iwe aa toonong nón ewe iimw. Nupwen aan we aa toonong nón ewe iimw, Yalulep aa ereni ekkewe chóón mas, "Emen chóón núkún iei aa toonong nón eei iimw."

Iwe, nupwen ekkewe chóón mas ra kútta ié we aramas, iwe ii aa kan tipin éménúng-ngaw pwe itá ma nge pwan ii chék emén chóón ewe neeni. Iwe nupwen ekkew chóón mas raa pwan niwinnóng nón ewe iimw ewe áát aa pwán pwópwútááni aan we túttúnap toori ekkewe chóón mas ra pwan ménú, iwe raa pwan annutunó. Iwe, ina atun aan ewe áát aa tééta amwusatiw ewe maram. Iwe, aa angei ewe maram fetanewú faan nge akunnu ngeni ewe epeek e saram ie ewe iimw. Iwe, ina nupwen aa fetán seni ewe iimw. Nupwen aan aa toowaaw seni ewe iimw, iwe aa fókkun sá aan epwe toori fénúfaan.

Iná atun Yalulep aa pwáátá féngúnáátá néún kewe chóón más pwe aa eis iká meeta we aa fis. Iwe, Yalulep aa fináátá ewe nampa ruu mwittir me neein néún kewe chóón mas pwe epwe cheei ewe áát. Ewe chóón che aa cheei cheei ewe áát toori aa arapakkan ngeni, iwe ewe áát aa pwúngútiw ekkewe rúwémén kuning mwirin. Ekkewe rúwémén kuning raa pwopwutá ne fiu. Ewe chóón che aa kúná ekkewe maan aar we fiu, iwe aa móóttiw pwe aa katon. Iwe, nupwen aan we kakkaton nge ewe áát aa chék fókkun achoocho ne sá.

Nupwen aan ewe chóón che aa kúna pwe ewe áát aa pwan toowaawenó, iwe aa úútá pwe aa angeei ekkewe rúémén kuning, iwe aa pwan popwutá ne cheei. Iwe, nupwen au pwan arapakkan ngeni, ewe áát aa pwan aturaatiw ekkewe rúwémén chukó. Iwe, ekkewe rúwémén chukó raa pwan pwopwutá ne fiu, iwe ewe áát aa pwan kaúúnó pwe aa pwan katon. Iwe, aa katon, katon, toori aa ménnúki aan epwe cheei ewe áát. Iwe aa úútá angeei ekkewe rúwémén chukó aa niwinsefáán.

Nupwen aan toori ewe iimw, ekkewe ekkóóch chienan raa fókkun soong, iwe raa pwan tiinaanó ewe wesewesen nampa eew mwittir ne sá. Ewe nampa eew mwittir ne sá aa cheei, cheei ewe áát toori aa pwan arapakkan ngeni, iwe ewe áát aa pwan aturaatiw ewe féún faach. Seni ewe féún faach aa afissáatá eew piipiin faach, iwe ewe chóón che aa pwan mangenó pwe aa resin pwereni ewe piipiin faach. Iná atun ewe áát aa ekis kan ngeni fénúfaan. Iwe nu-pwen aan ewe chóón che aa pwan toowu me neein ewe faach aa pwan fókkun amwúchchú ngeni aan pariki reen aan epwe toori ewe áát. Iwe, nupwen aan arapakkan ngeni ewe áát, iwe ina atun ewe áát aa pwan aturaatiw ewe efóch panen sinifé. Seni ewe efóch panen sinifé, aa pwan afisáátá eew piipiin sinife. Ewe chóón che aa osukosuk fetán chék neein iwe ese chúwen no toori ewe áát.

Iwe ewe áát aa toori fénúfaan, aa etinó reen imwen inan we. Inan we aa ngeni mwéngé mei fókkun anné. Nupwen aan wees ne mwéngé aa waanó ewe maram reen ewe samwoon. Nge mesemwmwan aan we waanó ewe maram reen ewe samwoon, inan we mei ereni meet epwe ereni ewe samwoon reen annúkún ewe maram reen aan epwe ne néúniffócheei. Iwe, ewe áát aa ereni ewe samwoon pwe esapw toongeni epwe et-tikkaano túkútúkún ewe maram. Iwe, ewe sa-mwoon aa ngeni néún we nengngin pwe ewe áát epwe pwúnúwéni. Ewe áát aa uwei ewe nengngin waanó nón imwan.

Iwe, fetán, fetán, nón eew ráán, ewe samwoon aa pwopwuta ne ettika túkútúkún ewe maram. Nge iteiten aan ettika ekis túkútúkún ewe maram, iwe ina atun ewe maram aa pwopwuta ne sasaramanó iká tittinenó. Iwe, ewe samwoon aa chemeni pwe menip iwe pwopwun ewe áát e erá esapw ettika túkútúkún ewe maram. Nge aa chék sópweenó aan we sarefaanó túkútúkún we. Iwe toori oon sarefoanó meinisin túkútúkún we, iwe ewe maram aa assitá niwintá fáán nááng.

Ewe samwoon aa fókkun soong, iwe aa pwan kééri sefaani ewe áát. Iwe, ewe áát aa ereni pwe ese chúwen pwan wór óóch napanap repwe fééri reen aar repwe pwan toongeni angeei sefááni ewe maram. Iwe, ewe áá aa pwan apasa, "Uwa ekieki pwe sipwe ne fen nikiti pwe meinisin aramas repwe erá pwe enan maram néún ewe samwoon." Iwe ewe samwoon aa tipeeew ngeni ewe áát nge aa ser nupwen.

COMPREHENSION ACTIVITIES/FACT REMEMBERING

A. Discussing: Ewe sense me ekkewe chóón sukuun repwe pworawus reen pénúwan ekkeei kapas eis mwirin aar wees ne annea ewe pworaus.

1. Meet ewe samwoon aa apasa ngeni ekkewe aramas reen néún ewe féépwún?
2. Ié we aa erá pwe ii mei toongeni waatiw ewe maram fénúfaan?
3. Meeta kewe ewe áát aa uwei nupwan aan we ettá soonááni ewe maram?
4. Ifa itan ewe mwáán aa annómwu ewe maram?
5. Meeta aa fis ngeni ewe áát nupwan aan we sú fáán ewe maram.

B. Multiple Choice/Selecting: Ekkewe chóón sukuun repwe fini eew me neein ekkana únúngat mwúúttan kapas aan epwe pwúng aan epwe sopweenó ekkana kapasattam. Repwe esessinna menni aa pwúng.

1. Nupwen ewe áát aa waatiw ewe marom aa ereni ewe samwoon
a. epwe eppi ngeni ekkewe aramas
b. epwe awopaanó
c. esapw ettanó túkútúkún

2. Nupwen ewe maram aa esissefánátá fáán nááng, ewe samwoon aa
a. fókkun pwaapwa
b. fókkun netipengngaw
c. fókkun soong ngeni ekkewe aramas

3. Ewe saingoonon mettóóch ewe áát aa otu-raatiw pwe epwe eppeti ewe aa cheei
a. ekkewe rúwémén chukó
b. ewe panen sinifé
c. ewe féwún faach

4. Néún samwoon we féépwún  aa
a. aewin tipáchchem wóón fénúfáán
b. aewin tam wóón fénúfáán
c. aewin niééch wóón fénúfáán

5. Ewe áát aa wiisen nó uwei ewe maram mei
a. pisekisek
b. wéúngngaw
c. iteféúnó

C. Matching: Ekkewe chóón sukuun repwe fini iká menni kapas iká mwúttan kapas seni ewe Column B pwúng aan epwe sópweenó eew me eew kewe kapasattan nón Column A. Repwe makkeetá ekkewe mesen mak wóón ekkewe nain.

COLUMN A 1. __Ewe aeewin mettóóch ewe áát aa oturaatiw pwe epwe eppeti ewe aa cheei. 2. __Ewe aa mwochen néúni ewe maram 3. __Ewe neeni aa nómw ie ewe maram 4. __Ewe saingoonóón mettóóch ewe áát aa oturaatiw 5. __Ewe wesewesen néún ewe maram

COLUMN B a. ewe panen sáápwu b. Yalulep c. rúwémén kuniing d. ewe utten mwáán e. ewe samwoon

D. Reading: Nupwen ekkewe chóón sukuun raa wees ne anneaani ewe pworawus fáán ruu iká únúgát, iwe kaa ngeniir repwe fééri ekkana exercise faan. Repwe annea eew me eew nge iká pwe mei pwúng iwe repwe makkeei pw wóón ekkana nain, nge iká pwe mei mwáán repwe makkeei mw.

1. ____ Ewe aa watte me neiin ekkewe rúwémén pwiipwi ewe aa wiisen nó waatiw ewe maram.
2. ____ Yalulep ese nómw nón ewe uut fansoun aan ewe áát etto sonááni ewe maram.
3. ____ Ekkewe chóón mas ra turufi ewe áát iwe ra aresini.
4. ____Ewe aruwáán mettóóch ewe áát aa oturaatiw nupwen aan we sú ekkewe rúwémén chukó.
5. ____Ewe samwoon aa fééri pwúngún meet ewe áát aa ereni.

E. Completing: Ekkewe chóón sukuun repwe ammasowaanong ekkóóch kapas iká mwúttan kapas reen aan epwe asopwééchunó ekkana kapasattan.

1. Ewe samwoon aa fókkun mwochen néúni ewe _________ reen aan epwe fis pwe néún ningió.
2. Néún samwoon we féépwún aa akkawein_________ on ewe fénú.
3. ___________ ii ewe samwoonun koot meinisin nón nááng.
4. Ewe __________ aa attaanó túkútúkún ewe maram.
5. Ewe aat aa ngeni ewe __________ ewe maram.

INFERENCE/PREDICTING

A. Discussing: Ewe sense epwe eis ekkeei kapas eis ngeni ekkewe chóón sukuun. Chechchemeni pwe wesewesen pwúngún pénú-wen ekkeei kapas eis ese pwá me nón ewe pworaus. Weween pwe ekkewe chóón sukuun repwe satuni úkúúkún aartoongeni reen meet ese pwá ngeniir. Chechchemeni pwe aar pénúweni esapw nénné fengen pwún pwisin meefian emén me emén.

1. Meet óómw ekieki epwe fis ngeni ewe áát iká ekkewe chóón mas re kúna aan we nómw neeiir nón ewe uut.
2. Meet óómw ekiek epwe fis iká emén me neein ekkewe chóón che e toori ewe áát nupwen aan we sú fáán ewe maram.
3. Meet óómw ekieki epwe fis ngeni ewe áát iká ese toongeni uwei ewe maram?
4. Meet óómw ekieki ewe samwoon epwe féér iká ese wor mwo emén e toongeni wáátiw ewe maram?
5. Meet óómw ekieki epwe fis iká ewe maram ese niwinsefáátá fáán náng?

B. Writing: Ekkewe chóón sukkuun repwe makkeei iká meet epwe fis iká ewe samwoon ese ettana túkútúkún ewe maram.

C. Reading: Ekkewe chóón sukuun repwe annea ewe kapasattam, iwe ra esissinna (predict) iká meet epwe fis mwurin.
Ewe áát aa angeei ewe maram iwe aa asapa-sefani ewe epeek e saram ngeni ewe uut nupwen aan we fetan seni.

D. Extending: Ewe sense me ekkewe chóón sukuun sukuun repwe pworaus iká meet epwe fis iká ewe áát e tipe-eew ngeni ewe samwoon pwe epwe pwan niwintá angeei ewe maram.

E. Describing: Kopwe pworaus fengen me ekkewe chóón sukuun iká meet aar meefi iká ekiek reen ewe samwoon reen meet raa annea seni ewe pworaus.

WORD/RECOGNITION
Sight Words:

A. Finding: Ekkewe chóón sukuun repwe makkeei iká fitu one syllable words ra kúna me nón ewe pworaus. Kopwe pworaus ngeniir iká ifa weween eew me eew iká repwe fen néúnéú nón kapasattan.

B. Discussing: Kopwe pworaus ngeni ekkewe chóón sukuun reen short me long vowel sound. Kopwe ááiá aweewe ekóóch ekkewe kapas raa nómw nón ewe pworaus.

C. Listing: Ewe sense epwe makkeei ekkóóch kapas seni ewe pworaus iwe ekkewe chóón sukuun repwe néúnéú nón kapasattam

D. Locating: Ekkewe chóón sukuun repwe kútta ekkewe middle double consonant nón ewe pworaus. Kopwe aweewe meet sókkofesenin me single consonant.